Analyse

Is de methode van Schmidt bij PSV tot mislukken gedoemd?

Roger Schmidt knuffelt Mo Ihattaren, die duidelijk moeite heeft met de speelwijze van de Duitser, na
diens prachtige treffer in het thuisduel met FC Utrecht. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Roger Schmidt knuffelt Mo Ihattaren, die duidelijk moeite heeft met de speelwijze van de Duitser, nadiens prachtige treffer in het thuisduel met FC Utrecht.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Roger Schmidt is de man van de pressing over het hele veld. Maar op de visie van de Duitse coach loopt PSV voorlopig alleen stuk. Of volgt tegen zondag in de topper tegen Ajax de ommekeer?

Veelbesproken is de PSV-trainer zeker. Immers: Roger Schmidt kwam uit Duitsland als het nieuwe licht dat zou schijnen over het Nederlandse voetbal. In werkelijkheid lijkt hij dolend in een hem vreemde wereld. Hij wisselt onnavolgbaar, volgens hemzelf om spelers fit te houden. Maar waarvoor dan, als ze straks overal zijn uitgeschakeld? Fit op vakantie?

Of hij wisselt juist niet, zoals donderdag in de Europese wedstrijd tegen Olympiakos. PSV incasseerde een fataal doelpunt op het moment dat sommige spelers doodop waren en nog niet één invaller was gebruikt.

Schmidt zeurt over scheidsrechters. En vooral: hij speelt niet of nauwelijks het systeem waarmee hij roem verwierf, de speelwijze van verzengende pressing die tegenstanders naar adem doet happen. De beoogde tovenaarsleerling Roger Schmidt lijkt op een gemiddelde oefenmeester, wat de vraag opwerpt: moest PSV daarvoor naar Duitsland?

Alleen: Schmidt is eigenlijk pas net bezig, bij de omvorming van een club en zijn cultuur. Ricardo Moniz, tien jaar geleden zijn voorganger als trainer bij Red Bull Salzburg, de club waar Schmidt doorbrak: ‘We wisten precies wat we kregen.’

Moniz beschrijft de sportieve voetbalvisie van de fabrikant in energiedrank als volgt: ‘De school van Red Bull is voetbal vanuit de underdogrol. Van daaruit de top aanvallen. Schmidt is het grootste talent uit die school. Hij heeft alleen spelers nodig met negentig minuten sprintcapaciteit, spelers met overcompensatie. Du musst marschieren, zoals Duitsers zeggen. Die spelers heeft PSV te weinig. Daarvoor moet hij eerst doorselecteren.’ Dat proces is nog lang niet voltooid.

Onvoorwaardelijk

Moniz is de Cruijffiaan, aanhanger van de vroegere techniektrainer Wiel Coerver. Hij eist als trainer (hij is nu zonder club) onvoorwaardelijke inzet, bezieling en hartstocht. Hij vraagt als een van de weinigen in het moderne voetbal voortdurend aandacht voor volledige controle over de bal, in elke situatie. Hij ziet hoe moeilijk voetballers uit Nederland overeind blijven in het fysieke ren-je-rotvoetbal dat zich verspreidt over Europa. Zelfs als ze van de klasse Ziyech, Van de Beek en destijds Klaassen zijn, gewend als zij zijn aan positiespel en gave balbehandeling.

Daarom zegt hij over Schmidt: ‘Je moet hem de tijd geven. Het glas is halfvol, niet halfleeg.’ Moniz stapte na de dubbel bij Salzburg in 2012 (kampioenschap en beker) op vanwege een conflict, mede door de nieuwe koers. Red Bull kwam met een wat cynische aanpak van voetbal die paste bij de tijd: efficiency. Dat eeuwige geren en de agressieve aanpak schrikken tegenstanders met weinig wapens af. Dat spel begint met de aanvallers. Zij nemen het voortouw bij het druk zetten. De veelgeprezen aanvallers van PSV, als ze tenminste fit zijn, schieten op dat vlak tekort, met Mohammed Ihattaren als duidelijkste voorbeeld. De omvorming is een moeilijk en tijdrovend proces.

Niemand hoeft PSV de eventuele tweede plaats in de eredivisie kwalijk te nemen. Ajax, zondag tegenstander in Eindhoven, heeft meer geld en betere spelers. Tweede zou al fraai zijn. Alleen: pressing spelen met spelers die dat niet of niet zo goed kunnen is onmogelijk, met een elftal bovendien zonder heel goede verdedigers en met veel balverlies. Vandaar dat Ihattaren veel minder meedoet dan de liefhebbers van pure techniek willen.

Roger Schmidt neemt het zondag met PSV op tegen Ajax met trainer Erik ten Hag. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Roger Schmidt neemt het zondag met PSV op tegen Ajax met trainer Erik ten Hag.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Voorzichtig

Zie Donyell Malen staan na het duel met Vitesse van afgelopen zondag. De topschutter van de club is ingevallen na rust, als PSV met 1-0 achterstaat. Malen scoort en is beslissend. Hij is voorzichtig in zijn commentaar. Schmidt is de trainer, hij zal het wel weten. De trainer concludeert dat zijn topspelers niet fit genoeg zijn. Donderdag krijgt hij daarvoor de bevestiging.

Bij dat voetbal van onderweg naar morgen, met een diffuus beeld over vandaag, komt het gedrag van Schmidt. Hij foetert op scheidsrechters. Hij schampert dat hij arbiter Nijhuis nooit meer hoeft te zien. Ook zijn wangedrag is geen nieuws.

De Duitse schrijver Dietrich Schulze-Marmeling ging eens kijken bij Preussen Münster, waar zijn zoon speelde, met de jonge Schmidt als trainer. Hij kende Schmidt oppervlakkig, als intelligente, tot ingenieur opgeleide burger. ‘Hij ging me tekeer tegen een grensrechter, niet normaal. Ik was helemaal van slag.’ Later hoorde hij van zijn zoon dat dergelijke uitbarstingen geregeld voorkwamen, dat Schmidt dan de controle over zichzelf verloor. Hij is bij Leverkusen zelfs eens weggestuurd, waarna hij weigerde te vertrekken. De wedstrijd werd tien minuten gestaakt en Schmidt kreeg drie duels schorsing. Nee, de Duitsers vinden hem best rustig in Nederland.

Die uitbarstingen doen afbreuk aan zijn reputatie van vernieuwende trainer. Analist Kenneth Perez van ESPN wacht bijvoorbeeld met smart op dat speciale spel. Dat heeft hij nog weinig gezien. ‘Schmidt is intussen een slechte verliezer. Dat kan bloedirritant zijn. Hij zoekt naar excuses, terwijl zijn directeur Toon Gerbrands altijd zegt dat excuses niet bestaan in topsport. Maar ik moet ook zeggen: hij zwalkt niet. Hij is erg overtuigd van zichzelf en volgt zijn eigen lijn. Hij heeft overal schijt aan. Daar houd ik wel van.’

PSV overhandigde de trainer de sleutels van de club, om zijn filosofie te verspreiden. Schmidt nam zijn eigen staf mee en trok een trits spelers aan in fase 1 van het doorselecteren. Hij loopt alleen het risico vóór aanvang maart te zijn uitgespeeld voor de prijzen, zonder dat hij een duidelijk stempel drukte op het spel. De wedstrijd van Salzburg met Schmidt tegen Ajax in 2014 was de blauwdruk van wat PSV wil bereiken. Frank de Boer, destijds trainer van Ajax, had zoiets nog nooit gezien. Helemaal suf gespeeld. Schulze-Marmeling vertelt dat hij een paar maanden voor die wedstrijd in een tv-studio zat met Schmidt. ‘Ik sprak in de coulissen met een van zijn broers. Die voorspelde dat ze Ajax overhoop gingen spelen en hoe ze dat gingen doen.’

Onmogelijk

Maar Schmidt heeft zijn spelopvatting ook gewijzigd. Hij leerde dat het overal opjagen van tegenstanders soms onmogelijk is, en zeker in China, waar hij werkte voor Beijing Guoan. In China tellen clubs miljoenen neer voor buitenlanders, meestal aanvallers. De mindere spelers zijn de Chinezen, en die staan achterin. Vroeg druk zetten kan fataal zijn, want dan overspelen de goede buitenlandse aanvallers de slechte Chinese verdedigers te gemakkelijk. Aanpassing is geboden.

PSV is in zekere zin als een Chinees elftal. De besten staan voorin, de minderen zijn verdedigers. Dat vraagt om een andere aanpak. Schmidt moet daarbij doorselecteren om dichter naar zijn ideaalbeeld te kruipen.

Balbezit interesseert ze niet zo, in de filosofie van Red Bull. De bedoeling is de bal te veroveren in de opbouw van de tegenstander, op het moment dat de ploeg in balbezit nog kwetsbaar is, om dan zo snel mogelijk een doelpoging te wagen. Het succes bij Liverpool begint bij de arbeid voorin. Mané, Firmino en Salah houden vijf, zes tegenstanders in bedwang. Bij Salzburg beschikte Schmidt over Mané, Kampl, Soriano en Alan, die samen beter waren dan de huidige PSV’ers.

Het statische, op balbezit gebaseerde spel dat de laatste decennia in de Nederlandse cultuur sloop, past niet bij Schmidt. Om dat op te lossen, zijn er drie opties: 1. toegeven dat het project is mislukt. Dan is alles zonde van de tijd en het geld geweest. 2: Spelers vervangen. Of 3: aanwezige spelers laten meegaan in de nieuwe filosofie en aanvullen met anderen. Dat laatste kost tijd.

Ihattaren bijvoorbeeld, schitterend aan de bal, is eigenlijk ongeschikt voor Schmidts aanpak. Misschien kan hij nog aansluiten. Dat zal hem wilskracht kosten. Götze aantrekken was een buitenkansje. Meer niet. Zelfs Malen kan nog niet wat de trainer vraagt. Vandaar dat hij soms op de bank zit.

Nochtans zegt Moniz: ‘Schmidt brengt iets teweeg, maar zijn elftal is niet belastbaar. Als PSV de overcapaciteit zou hebben van Salzburg destijds, kwam Ajax ook nu niet over de middenlijn, al is het Ajax van nu sterker dan toen. De enige vraag die je eigenlijk moet stellen, is deze: waarom heeft PSV die overcapaciteit niet? Waarom is daar steeds een omslagpunt na vijftig, zestig minuten? Dat kan alleen maar komen door te statische training door de jaren heen in Nederland, door het gebrek aan belastbaarheid. Schmidt wil uiteindelijk twee filosofieën samenvoegen, en daarmee ons voetbal verder brengen. Laat hem in zijn waarde. Hij sterft liever met zijn eigen ideeën.’

Topper als opmaat naar volle maand

Wedstrijden volgen elkaar in zo’n hoog tempo op dat leven van duel naar duel het adagium is van Ajax. ‘Geen idee wat ze gaan doen’, zei Davy Klaassen donderdag na de zege op Lille over het volgende duel, de topper tegen PSV (zondag 14.30 uur in Eindhoven). ‘Dat zien we zondag wel.’

Ajax verloor in de drukke maand januari geen wedstrijd en kan ook in februari ongeslagen blijven, met de topper in Eindhoven als sluitstuk van de maand. Ajax heeft zes punten meer dan PSV, een wedstrijd minder gespeeld en een veel beter doelsaldo. Mocht Ajax winnen, dan is het kampioenschap dichtbij en kan Ajax met vertrouwen vooruitzien naar maart, met opnieuw beslissende duels. Op woensdag 3 maart is de halve finale van de KNVB-beker, bij Heerenveen. De loting van vrijdag wees uit dat Ajax op 11 (thuis) en 18 maart (uit) in de achtste finales van de Europa League speelt tegen Young Boys uit Bern, waar voormalig Ajacied Miralem Sulejmani voetbalt. Young Boys rekende af met de club van een van Ajax’ vorige trainers, het Bayer Leverkusen van Peter Bosz. Het maakte Klaassen niet zoveel uit tegen wie hij lootte, zei hij donderdag al.

Meer over