EK VOETBAL

In Londen ademt alles voetbal: ‘Maar het is zoveel meer dan voetbal’

Engeland-fans dit weekend op op Trafalgar Square  Beeld AP
Engeland-fans dit weekend op op Trafalgar SquareBeeld AP

De ontknoping van het EK, met halve finales en finale, is in Londen, de voetbalhoofdstad van Europa. Portret van een metropool die voetbal ademt.


Wonderlijk is de anekdote van Edwin van der Sar, voormalig doelman van Fulham. Hij wandelt over Portobello Road, ziet in een winkel een beeld van een zwevende doelman, koopt het voor 400 pond (‘mooi voor in de biljartkamer’) en merkt dan dat het de eerste internationale prijs blijkt te zijn die Ajax won, de Intertoto Cup van 1962. Ajax was die kwijt. De trofee staat nu in het museum van de club in Amsterdam.

Dat is Londen. Stad van miljoenen anekdotes, van kruisverbanden over voetbal, kunst, cultuur. Overal zijn raakvlakken, overal is passie. ‘Alles ademt voetbal’, zegt Boudewijn Zenden, voormalig speler van Chelsea (2001-2004) en later assistent-trainer bij de club (2012-2013), in de tijd van trainer Rafa Benitez. ‘Maar het mooie van Londen is dat het zoveel meer is dan voetbal.’

Alleen: nu even niet, bij wijze van spreken. Leicester Square en Trafalgar Square waren na de 4-0-zege van Engeland op Oekraïne het decor van spontane volksfeesten, eindigend in onmin toen de politie pogingen waagde om de coronaregels (afstand houden) met harde hand te handhaven.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Londen heeft ook zonder corona hoge koorts, vooral sinds de zege op aartsrivaal Duitsland vorige week. Steeds meer vlaggen van Saint George verschijnen op gevels van woningen en flatgebouwen, op daken van auto’s en zelfs op Downing Street waar premier Boris Johnson met duimen in de lucht poseerde met een gigantische vlag voor de ambtswoning.

Op schoolbussen verscheen It’s coming home als bestemming, het motto als de uitvinders van het voetbal ver geraken in een toernooi, extra beladen omdat de ontknoping nu in Londen is. Vergeleken met het wereldkampioenschap in 2018 in Rusland is de stemming iets minder uitgelaten, mogelijk vanwege de coronacrisis en het regenachtige zomerweer, maar de hoop is des te groter.

Dollen met obers

‘Londen... een prachtige stad om te wonen en te werken. Heerlijke tijd gehad’, zegt Guus Hiddink, die twee keer door eigenaar Roman Abramovitsj werd ingehuurd om Chelsea weer op het rechte pad te krijgen, en de FA Cup won. ‘In de vooravond liep ik vaak een stukje en belandde ik op een terras van een Italiaanse restaurant. Altijd dollen over voetbal met de obers.’

Hij woonde majestueus, in het chique hotel The Berkeley aan Hyde Park. ‘Heerlijke stad. Alles loopt door elkaar. En de profs in Engeland hebben een goede mentaliteit. Nooit gezeik van iemand die op de bank zat.’

null Beeld de Volkskrant
Beeld de Volkskrant

In Londen is de vreugde extra groot vanwege het goede spel van de Londenaren in het team van Gareth Southgate. Eindelijk is Harry Kane begonnen met scoren, de spits wiens wieg stond in het noordoosten van de stad. Blijdschap is er over de glorieuze wederopstanding van Raheem Sterling, geboren in Jamaica en opgegroeid in Neasden, een buurt om de hoek van het Wembley Stadium. Als het credo It’s Coming Home voor iemand een bijzondere betekenis heeft, is het voor deze kleine dribbelaar. En dan is er Jadon Sancho, de rechtsbuiten die leerde voetballen tussen de galerijflats in Zuid-Londen.

null Beeld REUTERS
Beeld REUTERS

Het waren niet Van der Sars succesvolste jaren bij Fulham (2001-2005), al won hij de Intertoto Cup, die hij nooit noemt bij zijn palmares. Hij maakte internationale vrienden. Hij leidde een mondain leven, verdiende zijn salaris op Craven Cottage, het schitterende, klassieke stadion, en genoot van trainer Jean Tigana, voormalig middenvelder van de Franse kampioensploeg van 1984. Maar hij ziet ook de schaduwzijde: hij verloor later met Manchester United onder meer de finale van de Champions League van 2011 tegen Barcelona, op Wembley.

In elke uithoek van de stad zijn profclubs, met stadions in woonwijken en trainingscomplexen buiten de drukte. Boudewijn Zenden herinnert zich dat het soms twee uur duurde voordat de bus van Chelsea bij Spurs was, helemaal in het noorden. De steden Manchester en Liverpool mogen succesvoller zijn, qua voetbal, Chelsea won de laatste Champions League.

En Chelsea heeft van elk land in de halve finale van het EK minimaal één speler onder contract. Azpilicueta van Spanje, Christensen van Denemarken, Jorginho en invaller voor Spinazzola Emerson van Italië, Mount en de reserves Chilwell en James van Engeland.

Londen telt na de promotie van Brentford en de degradatie van Fulham zes clubs in de Premier League (dertien clubs in het betaald voetbal) binnen de ring. En dan is daar het immense nationale stadion Wembley, waar de halve finales en finale zijn. Daar zullen de Engelsen wenen als het voetbal werkelijk thuiskomt, 55 jaar nadat Engeland de wereldtitel heeft gewonnen in het oude Wembley met de klassieke torentjes. Als het nieuwe Wembley Engelse kampioenen gaat zien, zal het stadion voor eeuwig gezegend zijn.

Altijd volle pubs

In voetballend Londen is altijd reuring. Altijd volle pubs. Altijd die reis via de metro, het kruispunt van trektochten van supporters. Hun gezang in de holle gangen is van verre te horen. ‘Ze trekken allemaal het shirt aan van hun club’, aldus Zenden. ‘Op wedstrijddagen leeft het ontzettend. Het is echt een feestdag. Het is zo passioneel, met al die mensen die een seizoenkaart willen van hun club, of die nou op het hoogste of op het vierde niveau speelt. Je bent voor een club, door dik en dun.’

Zenden heeft op tien minuten lopen van het stadion van Chelsea nog steeds een appartement. Hij woonde eerst in het centrum, vlak achter warenhuis Harrods, want hij is een stadsmens. Hij ging geregeld naar het theater en het museum, ook nu nog, met de kinderen. ‘Samen naar de Lion King. Dat is toch speciaal in Londen. Of naar het Natural History Museum, waar het skelet stond van een dinosaurus.’

Rafael van der Vaart voetbalde bij Tottenham (2010-2012) in het noorden. Hij vond het wat gedoe, met de auto naar de stad. Dat deed hij niet zo vaak. Het oude White Hart Lane, och, hij kan elk gangetje dromen van het intieme stadion. ‘Waanzinnig. Dat geluid vanaf de tribunes, daar werd je bijna bang van.’

Het nieuwe stadion op vrijwel dezelfde plek is ultiem chique, vlakbij metrostation Seven Sisters, met sjofele belwinkels tegenover de tempel. Van der Vaart genoot van wedstrijden rond Kerst en Nieuwjaar. Sowieso van het team, dat hij als het beste beoordeelt waarmee hij voetbalde, met Modric en Bale. Beter dan het Real Madrid met Ronaldo.

De nostalgie is deels verdwenen. Stadions zijn moderne gebouwen met zitplaatsen. Topschutter Jerrel Hasselbaink is de enige Nederlander in het eerbetoon op de oude stadionmuur van Chelsea, naast Stamford Bridge. Al die ultramoderne stadions zijn commerciële concepten. Groot, met dure kaarten en gigantische clubwinkels.

null Beeld AP
Beeld AP

Zenden begrijpt dat wel. Commercie is de basis van het voetbal. Kijk naar Ajax. De Meer, dat was mooi en historisch, maar Ajax werd in commercieel opzicht pas een grote club na de verhuizing naar de Arena.

Vivianne Miedema is topschutter van Arsenal, in de stad met miljoenen kenners. Ja, ook haar herkennen ze op straat. Ze geniet met volle teugen, ook door veel grote wedstrijden te zien, in het Emirates van Arsenal natuurlijk, maar ze is ook op Stamford Bridge geweest en in het Olympisch Stadion, waar West Ham tegenwoordig voetbalt.

Wat Zenden ook mooi vond, is dat hij betrekkelijk rustig over straat kon. Juist omdat Londen zoveel meer is dan voetbal. Hij hoorde van Marcel Desailly, wereldkampioen met Frankrijk in 1998, dat hij bij AC Milan eigenlijk niet naar buiten kon. ‘Als hij ergens kwam, werd hij belaagd. Daarvoor had hij echt schrik. In Londen kon hij gewoon zijn ding doen.’

Al zal het komende week lastig zijn, gewoon je ding doen.