'Ik denk niet dat de hectiek me ooit nog zo overvalt'

Een poging tot oplichting. Een sponsor die zijn wil doordrukt. Maar ook: jubelende reacties na een fotoshoot. Sinds haar wereldtitel is Dafne Schippers onderdeel van de mondiale sportindustrie.

Een billboard van Dafne Schippers siert in Amsterdam-Zuid een van de eerste flats die Nederland ooit rijk was.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Dafne Schippers krijgt kort na de oprichting van haar Flying Dutch Woman B.V., afgelopen november, onduidelijke rekeningen toegestuurd. Uit Tsjechië. Uit Albanië. Voor duizenden euro's. De vergoeding is volgens de afzenders bedoeld om haar naam tegen uitbuiting te beschermen. In werkelijkheid is het een poging tot oplichting.

Het blijkt een incident zonder gevolgen, maar de poging tot fraude drukt de familie Schippers met de neus op de feiten. Het bestaan van een topsprinter bestaat uit meer dan hard hollen. Het zeldzame talent van Dafne verdient, naast koestering, ook bescherming.

'Op het moment dat Dafne de wereldtitel won, kwam de wereld binnen', zegt coach Bart Bennema. Hij heeft de 24-jarige sprintster in acht jaar tijd zien uitgroeien van een bloedfanatieke scholier tot een stralend boegbeeld van de atletiek. 'Voor haar is dit nieuw, voor mij is dit nieuw, voor de Nederlandse atletiek is dit nieuw. Er loopt niemand rond die zegt: ik weet precies hoe dit gaat.'

De overweldigende belangstelling komt ook voor Dafnes ouders - fysiotherapeut Ernst en onderwijzeres Karen Schippers - als een verrassing. Ze beseffen dat de sleutel tot een geslaagde loopbaan ligt in deskundige, betrouwbare begeleiding van hun dochter. Vader Schippers: 'Je wilt dat het perfect geregeld wordt, dat je niet te maken hebt met haaien die alleen op geld uit zijn.'

Burgemeester Jan van Zanen van Utrecht verwelkomt atlete Dafne Schippers voor haar huldiging in het Spoorwegmuseum in oktober 2015.Beeld anp

De handtekeningenjagers

Dafne wil niets liever dan sprinten. Op de 100 meter bij de EK atletiek, deze week in het Amsterdamse Olympische Stadion. En over vijf weken in Rio de Janeiro, waar ze tot de favorieten behoort op de twee sprintafstanden. Ze geeft niet bijster veel om geld ('niet echt mijn ding') of bekendheid ('iedere blik kost energie'). Maar ze is het afgelopen jaar steeds beter gaan inzien dat ze zich niet kan afsluiten voor de wervelstorm aan aandacht die haar snelle tijden op gang heeft gebracht.

Schippers is sinds de WK in Peking van vorig jaar onderdeel van de mondiale sportindustrie. Voor sponsors, wedstrijdorganisatoren en media vertegenwoordigt ze waarde. Haar foto's, haar woorden, haar aanwezigheid, haar handtekening, ze dienen vaak een commercieel doel: van het verkopen van schoenen tot tijdschriften en van hersteldranken tot toegangskaarten. Elk sponsorcontract schept verplichtingen, uitgedrukt in uren of dagdelen waarin ze beschikbaar dient te zijn voor promotiedoeleinden.

Schippers in actie

Donderdag serie: 12:45 100m

Vrijdag 19:15 halve finale 100m, 21:45 finale 100m

Zaterdag 20:00 halve finale 20:00 4 x 100m V

Zondag 17:35 finale 4 x 100m V

Onheil afwenden

Om de nieuwe situatie het hoofd te bieden, is haar begeleidingsteam stilaan uitgegroeid tot een flinke groep. Naast haar twee trainers, Bart Bennema en Rana Reider, heeft ze drie managers, Ralph van Baasbank (media en sponsors) en het echtpaar Ulli en Carine Knapp (wedstrijden). Haar hoofdsponsor Nike heeft een atletenmanager aan haar gekoppeld, Oscar Garcia Bergkamp. Ze heeft een accountant. En haar oudere broer Derek heeft zijn baan opgezegd om haar voltijds te kunnen bijstaan.

Onheil afwenden is belangrijke taak van haar begeleiders. Zorgen dat Dafne niet onnodig energie verspilt, is een andere opdracht. Zo zijn ze in de aanloop naar de EK atletiek tweemaal in het Olympisch Stadion geweest om inzicht te krijgen in wat haar de komende dagen te wachten staat.

Wat zijn looproutes? Hoe rijden de buggy's van inloopveld naar het stadion? Wat is de opstelling van de televisiezenders? Waar jagen kinderen op handtekeningen? Wat gebeurt er bij een huldiging? Het wordt opgeslagen en doorgenomen met Schippers, zodat ze zo min mogelijk met verrassingen te maken krijgt.

Bart Bennema is in december op het NOC*NSF Sportgala uitgeroepen tot Coach van het Jaar 2015.Beeld anp

Nauwgezette voorbereiding

'We willen het allemaal zo smooth mogelijk laten verlopen', zegt Van Baasbank. 'Bij de WK atletiek in Peking stond ze soms wel anderhalf uur in de mixed zone. Dat moeten we hier zien te voorkomen. We proberen het zo strak mogelijk te plannen. De EK is een mooi meetmoment, maar het uiteindelijke doel is de Olympische Spelen.'

De nauwgezette voorbereiding is geen overbodige luxe, zo hebben eerdere ervaringen uitgewezen. Bij de FBK Games, vorig jaar, en de NK indoor, afgelopen maart, werd ze haast overlopen door tientallen kinderen op handtekeningenjacht. Bij de NK indoor sloeg Schippers op de vlucht, wat haar op kritiek kwam te staan op sociale media.

Sponsors

Dafne Schippers heeft zich verbonden aan vijf sponsors: Nike, AA-drink, NS, Campina en kabelbedrijf Ziggo (voor een talkshow). In ruil voor een vergoeding mogen de bedrijven Schippers inzetten voor publiciteitscampagnes. Per sponsor is Schippers volgens manager Van Baasbank jaarlijks gemiddeld vier of vijf dagdelen beschikbaar. 'Maar als je meer betaalt, krijg je meer terug', zegt hij. Hoeveel tijd Schippers precies beschikbaar is, geeft hij noch de sprintster prijs. In steekwoorden laat Schippers' imago zich volgens de manager samenvatten als 'Hollands, nuchter, sportief, gezond en girl next door'.

Van die ervaringen is geleerd. Afgelopen mei, bij de FBK Games, bleef er rondom de baan steeds een beveiliger in de buurt van Schippers. Uitnodigingen voor een persconferentie werden selectief verstuurd. Directeur Hans Kloosterman: 'We wilden geen circus. Gewoonlijk staan er 200 genodigden op de lijst, nu 15 tot 20. Anders komen de RTL Boulevards ook met vragen over haar vriendje.'

Bij de EK is het niet anders. Behalve een selectief gezelschap sportjournalisten was vorige week niemand welkom op een persconferentie. Schippers zag gisteren (dinsdag) af van deelname aan een internationale persconferentie, tot spijt van toernooidirecteur Rien van Haperen. Ze gaf voorrang aan een laatste training op Papendal.

Dafne Schippers poseert naast de Nuna 7S van het Nuon Solar Team in juni 2015.Beeld anp

Van Trump Tower tot Taiwan

Ook op haar sponsors tracht haar management grip te houden. Guido Gielen van AA-drink werkt al zes jaar met Schippers. Hij merkt dat het sinds Peking minder eenvoudig is om toegang te krijgen tot Schippers. 'De entourage is uitgebreid, de belangen zijn groter. Om een idee of plan uitgevoerd te krijgen, moet je meer stations passeren. Alles ligt onder een vergrootglas.'

Vlekkeloos verlopen de afspraken niet altijd. Vooral Nike, de hoofdsponsor van Schippers, blijkt eigen ideeën te hebben voor hun potentiële olympische vedette. De Amerikaanse multinational (800 miljoen euro winst in 2015) investeert flink in de sprintster, met prijzige fotoshoots in Amerika en Nederland, waarbij soms tientallen medewerkers betrokken zijn.

Mondiale reclamecampagne

Schippers maakt met de Amerikaanse olympisch kampioenen Ashton Eaton en Allyson Felix deel uit van een mondiale reclamecampagne. Ze hangt metershoog in zogeheten flagship stores, van de Trump Tower in New York tot in Taiwan. Voor de opnames van een commercial wordt ze business class naar Los Angeles gevlogen. Het resultaat: ze is drie seconden te zien tussen andere wereldsterren die onder contract staan bij het bedrijf.

Nike schikt zich niet altijd naar de wensen van Dafnes management. Zo werkte Schippers vorig jaar mee aan een interview en fotoreportage voor het modetijdschrift Vogue. Via een e-mail werd later meegedeeld dat de foto's en het interview niet zouden worden gebruikt: het bleek niet goed genoeg. Manager Van Baasbank was 'totaal verbaasd'. Vogue zou voortaan als laatste aan de beurt zijn, nam hij zich voor.

Nike dacht daar anders over. Het bedrijf besloot de dagdelen waarop het contractueel recht heeft in te zetten voor een reportage van Vogue. Het blad ligt nu in de winkel, met Schippers in goudgekleurd tenue op het omslag, met de swoosh aan een ketting om haar nek. Op de aftiteling van het filmpje over de totstandkoming van de reportage wordt het bedrijf bedankt.

Vogue, juli/augustus 2016.

Sponsoring en media

Dat was geen incident. Een interviewverzoek van de Volkskrant werd in april door Schippers en Van Baasbank afgeslagen. Een maand later bood Nike via een mediabureau een vraaggesprek met Dafne en coach Bennema aan, zonder hen of manager Van Baasbank vooraf op de hoogte te stellen. De Volkskrant ging niet in op dat aanbod. NRC Handelsblad schoof wel aan en benutte de gelegenheid om tot in detail op te schrijven hoe Nike de publiciteit trachtte te regisseren.

'Sponsoring en media zijn zaken die wij gescheiden trachten te houden', zegt Van Baasbank. 'Nike denkt daar anders over.' Het bedrijf wilde inhoudelijk niet ingaan op het verschil van inzicht. Het laat in een geschreven verklaring weten: '...het is onze missie haar de juiste instrumenten te geven om successen te behalen op het hoogste niveau.'

De nieuwe Bolt?

Schippers heeft haar nieuwe status aanvaard. Ze is misschien geen natuurtalent in de omgang met roem en publiciteit, maar ze leert volgens haar omgeving snel. Hoewel ze niet graag bezig is met geld, is ze zich bewust van haar waarde. Ze accepteert dat contracten gepaard gaan met tegenprestaties, al streeft ze ernaar de sport te laten voorgaan. In dat spanningsveld zoekt ze naar de meest comfortabele spagaat.

Vader Ernst: 'Je kiest zelf. Je kan ook alleen Nike doen en verder niks. Dan is het appeltje-eitje. Je kiest voor een paar sponsors erbij. Je probeert het zo af te wegen dat je toch kunt blijven presteren.'

Dafne Schippers won de zilveren medaille op de 60 meter op de WK indoor in Portland. Het goud ging naar de Amerikaanse Barbara Pierre, het brons naar de Jamaicaanse Elaine Thompson.Beeld anp

Het vinden van die balans is een kwestie van ervaring, heeft Schippers ontdekt. Wat energie kost: een internationale persconferentie. Wat energie geeft: de jubelende reacties op de Vogue-foto's. Uitproberen, ondergaan en snel de juiste conclusie trekken, dat is de les.

Zo bezien was het mislopen van de wereldtitel op de 60 meter, afgelopen maart met tweehonderdste seconde, een welkome waarschuwing. 'Ik merkte gewoon hoe moe ik was van alles', zegt ze. 'Toen was het: oké, dit is te veel. Voor de Spelen wil het anders aanpakken. We hebben gezegd: vanaf april doen we niks meer.'

Sinds de onverwachte nederlaag (haar enige afgelopen winter) gaat ze hoogst selectief om met de circa 25 verzoeken die wekelijks bij haar management binnenkomen, variërend van handtekeningsessies tot interviews. Om de medialast te beperken stuurt Van Baasbank de pers soms filmpjes toe met antwoorden op vaakgestelde vragen. In gesprekken met potentiële sponsors komt de beperkte contacttijd met Dafne steevast aan de orde.

'Ik heb een autootje, ik heb een kamer'

Dafne Schippers reageerde stomverbaasd toen ze na de WK atletiek, vorig jaar te horen kreeg dat ze 90 duizend dollar aan prijzengeld had verdiend. Vorige week bleek dat ze evenmin wist dat er bij de EK atletiek en Olympische Spelen geen prijzengeld wordt uitgekeerd.

'Geld is geen drijfveer', zegt Schippers. Ze spaart vooral. 'Ooit hoop je na je carrière een huis te kunnen kopen. Het is leuk dat je geld hebt, dat je de rust hebt dat je kan doen wat je wilt. Ik heb een autootje, ik heb een kamer. Dat vind ik het belangrijkste.'

Over haar verdiensten wil de sprintster alleen kwijt dat 'atletiek geen voetbal is'. Miljonair is ze niet, al kan ze het wellicht worden als ze op de 100 meter olympisch goud wint en nog enkele jaren succesvol blijft. Bij Nike behoort ze niet tot de grootverdieners. De Amerikanen werken met beperkte basiscontracten en hoge prestatiebonussen. Bij tegenvallende prestaties dalen de verdiensten snel, soms met tientallen procenten.

In de atletiek verdienen sprinters relatief goed, al gaat er veel meer geld om bij de mannen dan bij de vrouwen. Schippers heeft als nadeel dat ze uit een klein land komt, met een klein afzetgebied voor sportkleding. Haar voordeel is dat zij de enige blanke topsprintster is. Die zijn schaars. Schippers is door Nike gekozen tot mondiaal uithangbord, niet Shelly-Ann Fraser-Pryce, de tweevoudig olympisch kampioene 100 meter uit Jamaica die ook bij Nike onder contract staan.

Uitverkocht stadion

Op straat heeft ze geleerd zich af te sluiten voor de starende blikken en stotende ellebogen van vreemden. Vaak wijzen haar ouders of vrienden haar op de overstelpende hoeveelheid aandacht. Dan krijgt ze opmerkingen als: 'Zo, het was wel weer de Dafne Schippers-show vandaag zeg.'

Gezien haar snelle tijden van de afgelopen wedstrijden lijken Schippers en haar entourage de overgang van veelbelovend atlete naar wereldster voorspoedig te hebben verwerkt. Maar de meest serieuze pre-olympische test volgt vrijdag, als ze geacht wordt haar Europese titel 100 meter te verdedigen, in een sfeervol stadion dat voor het eerst in decennia is uitverkocht. Vanwege haar.

Verliezen is geen optie.

Coach Bennema ziet de race met vertrouwen tegemoet. 'Ooit zei iemand tegen me: je hoopt eigenlijk op een talent met de geestelijke ervaring van een 40-jarige. Zo werkt het niet. Je moet jezelf wegwijs maken.'

Volgens Schippers is dat gelukt. 'Er zit een positieve kant aan de emmer af en toe een klein beetje te laten overlopen. Dan weet je: zo moet het niet.' Ze denkt nu zelfs voorbereid te zijn op de hectiek die olympisch goud kan opleveren. 'Ik denk niet dat het me ooit nog zo overvalt', zegt ze. Dan lachend: 'Ik hoop dat ik de nieuwe Bolt word.'

Meer over