Idols van de oceaan

Volgens de formule van het programma Idols werd de bemanning gekozen van een boot voor de Volvo Ocean Race, de zwaarste zeilrace ter wereld....

De één schreef dat hij wel eens op een motorboot had gezeten. Een beetje de bink uitgehangen op de Nederlandse wateren, u weet wel hoe dat gaat. Een ander noemde zichzelf een buitensporter en dus uitermate geschikt. Zeezeilen en bergbeklimmen, hoe verschillend kon dat zijn, het was allebei in de buitenlucht. Er waren jet-skiërs, gewone skiërs, surfers en padvinders.

Een mens blijkt opvallend weinig gêne te hebben wanneer het erop aankomt zichzelf te verkopen. Ze hebben wat afgelachen, Roy Heiner, Hans Horrevoets en Maurice Paardenkooper, zeg maar de Jerney Kaagman, Henk-Jan Smits en Eric van Tijn van de 'Idols van de ruige oceaan'. Soms ging het er bij de selectie net zo bruut aan toe.

Eén oproep op de website van ABN Amro en achttienhonderd mensen uit alle windstreken droomden van stormen, ijsschotsen en het ronden van de kaap. Allemaal wilden ze eens in hun leven meedoen aan de Volvo Ocean Race, de zwaarste en meest prestigieuze zeilrace ter wereld.

Achttienhonderd e-mails en brieven, het lijkt veel. Heiner, technisch-directeur van het twintig miljoen euro kostende project, vindt het weinig. Hij had brieven verwacht van mensen die uit balorigheid een gokje zouden wagen. Die zaten er wel tussen, maar veel minder dan waarmee rekening was gehouden. 'Dat zegt misschien wel iets over de aard van het evenement. Het is niet voor iedereen weggelegd.'

De regels die de bank opstelde, waren streng. De zeilers moesten uit Nederland, Brazilië of de Verenigde Staten komen, de belangrijkste afzetmarkten. Niemand bij ABN Amro doet ingewikkeld over het doel van de sponsoring: de aandelenkoers moet worden opgekrikt. De deelnemers mochtenbovendien niet ouder zijn dan 30 jaar. Enige ervaring was vereist. High potentials, werd hun marketingnaam. Ook wel, de jonge honden.

'Concept is concept, kreeg ik als antwoord', zegt jurylid Horrevoets, 31 jaar en al eens geselecteerd voor de oceaanrace, over zijn eerste mislukte poging een plaats te bemachtigen op de boot. 'Ze waren heel halsstarrig.'

Horrevoets legde zich erbij neer. Zijn teleurstelling was niets in vergelijking met die van zijn vriend Heiner. Die had ook liever zelf meegedaan. Heiner, een ervaren oceaanzeiler, strikte de bank als sponsor voor zijn eigen project. Maar na een aantal onderzoeken werd hij bedankt als schipper en 'gedegradeerd' tot technisch-directeur.

Alle talentvolle zeilers die vandaag in het Spaanse Sanxenxo van start gaan voor de 32 duizend zeemijlen lange race, moeten hun geluk prijzen. In het professionele zeilen gaat het erom wie je kent, en niemand kende hen.

Ze wisten op eigen kracht de jury te overtuigen van hun kwaliteiten, maar toevalligheden spelen in hun verhaal ook een grote rol. Want de jeugd had nooit een kans gekregen, als de bank niet had besloten dat de bouw van een tweede boot (met aanpassingen en verbeteringen) noodzakelijk was om de winstkansen te vergroten. En als de organisatie van de zeilrace die zogenaamde V70'ers niet had verplicht ook daadwerkelijk deel te nemen.

De eerste boot van ABN Amro, de zwarte, zit vol met ervaren, doorleefde zeebonken. En die zijn duur. Ze slokken dertig procent van het totale budget op, rekent Heiner voor. 'Het was veel te prijzig twee boten te hebben die voor de winst gaan. Dan heb je twintig topzeilers nodig, dat is niet te betalen.'

Jonge, ongebonden zeilers zouden wel voor een prikkie hun leven wagen aan boord van de tweede, witte boot. Voor hen is het een investering. Want wie meedoet aan de Ocean Race, ongeacht het eindresultaat, verovert een vaste plek in de wereld van het professionele zeilen.

Als ze hem hadden gevraagd geld mee te nemen, zou Simeon Tienpont (23) het zelfs hebben overwogen. Bij zijn vader kwamen vroeger elke zondag via de fax de positierapporten van de Volvo Ocean Race, voorheen de Whitbread Round the World Race, binnen. Die bestudeerden ze samen. Hij was nauwelijks tien jaar oud.

Om de week belde hij met Heiner nadat hij zijn sollicitatie de deur uit had gedaan. Of die zijn brief wel had gelezen en zijn cv had bestudeerd. Dat hij Simeon Tienpont heette en héél gemotiveerd was om mee te doen en dat hij graag alle vragen wilde beantwoorden die ze misschien nog hadden.

Samen met twintig andere Nederlandse zeilers werd hij door Heiner, Horrevoets en Paardenkooper in Lelystad op de proef gesteld. Zo deden die dat ook in Brazilië en Amerika. Ze organiseerden vervolgens nog een extra ronde voor zeilers 'uit de rest van de wereld'. Paardenkooper: 'Zo konden we veel hogere eisen stellen.'

Vijf van elke regio kregen een uitnodiging naar Portugal te komen voor de definitieve selectie, acht bleven er na veertien dagen uiteindelijk over. 'Daar hebben we de mensen bewust geprobeerd onderuit te halen, om te kijken of ze overeind zouden blijven. Op die manier zijn heel veel mensen door de mand gevallen, die mooie cv's hadden en het op een kleine boot best aardig deden', zegt Paardenkooper.

Gerd Jan Poortman herkende het spel. Hij twijfelde niet over zijn selectie. Hij zou erbij zijn. Hij is sinds zijn zevende al met wedstrijdzeilen bezig, en de laatste vijf jaar verdient hij zelfs wat geld als professional. 'Het is geen vetpot. Het lijkt op een studentenleven, je moet niets willen en je vaste lasten laag houden. Ik heb geen auto en geen huis. Ik ben toch nooit thuis. Ik ben 200 dagen per jaar op het water.'

In tegenstelling tot Tienpont, die volslagen onbekend was, had Poortman (29) een naam opgebouwd in de zeilwereld. Hij zeilde met Paardenkooper en Horrevoets en won al eens de Admiral's Cup. 'Ik hoefde me niet meer te bewijzen, dat scheelde wel.'

Toch liet hij niets aan het toeval over. Hij ging twee keer per dag de sportschool in, spijkerde zijn kennis bij door met zijn neus in de studieboeken te duiken en vertelde de jury uitgebreid over zijn baantje bij een Antwerpse zeilenmaker.

Poortman, een voordekker, had wel een idee wat van de kandidaten werd verwacht. Omdat een 70-voeter met tien zeilers onderbemand is, maakt een allrounder de meeste kans. 'Je moet bereid zijn elke taak aan boord te doen.'

Zo is hij de komende negen maanden onder meer verantwoordelijk voor de anderhalve minuut beeldmateriaal die elke boot per twee dagen verplicht naar de wal moet sturen. Zeven camera's registreren de real life soap aan boord, Poortman moet er de meest spectaculaire beelden uit zeven.

Tienpont diende als extra taak een spoedopleiding tot arts te volgen. Samen met een teamgenoot bracht hij vorige maand twee dagen door in het havenziekenhuis in Rotterdam, waar ze bij elkaar infusen aanlegden en hechtingen op varkenspoten aanbrachten.

'Wat we vooral hebben geleerd, is communiceren met een echte arts die aan wal blijft', zegt hij. 'Op een boot zijn wij zijn ogen en handen. Wij mogen niets zelf doen, alles gebeurt in opdracht.

'Als we iemand moeten opensnijden of hechten, moet je wel weten welk instrument je moet pakken. Wij kunnen mensen niet genezen, maar wel in leven houden. Alleen bij een hersenbloeding is het gewoon over. Ik kan geen gaten boren in hersenen.'

Tienpont praat er nuchter over. Hij is berekend op zijn taak. Heel moeilijk was het voor de jury ook niet om acht geschikte kandidaten aan te wijzen. Zoveel doorstonden er hun kritische oog niet.

'Je pakt jongens uit de huiskamer bij papa en mama vandaan, die flikker je op een boot. Ze moeten ineens gekke dingen doen, zeilen de wereld rond, komen in Congo terecht: hun leven staat op z'n kop. Ze moesten huizen opzeggen, studies stopzetten, relaties verbreken. De natuurlijke selectie doet zijn werk wel. En er zullen gaandeweg jongens afvallen', aldus Paardenkooper.

Heiner: 'Het is niet leuk wat ze gaan doen. Het wordt koud, nat, donker. Voor slapen is nauwelijks tijd. Ik kan wel vertellen wat ze te wachten staat, maar geen betere leermeester dan de werkelijkheid. Ga de oceaan maar op en doe het maar.'

Als training zeilden ze van Marseille naar Congo, 23 dagen achtereen. Daarna vlogen ze door naar Brazilië voor weer een wedstrijd. Maanden waren ze van huis. Het was een bewuste keuze van hun opleiders. Zoveel mogelijk werden de omstandigheden van de oceaanrace nagebootst. Twee zeilers hielden het niet vol. Er was rekening mee gehouden. Voor de tweede boot werden ervaren zeilers achter de hand gehouden.

Zelfs voor Horrevoets werd een maand geleden de weg alsnog vrijgemaakt. Hij is nu de enige zeiler boven de 30 jaar op de witte boot.

'Je gaat de hel zien en daar moet je gewoon doorheen', zegt Poortman. 'De mensen met ervaring zeggen dat het 95 procent van de tijd niet leuk is en 5 procent wel. Dat is het avontuur. Het is zo bruut, er gaan gewoon gewonden vallen.'

Niet iedereen op de boot is zich bewust van dat gevaar. 'Het is jonge mensen eigen redelijk eigenwijs te zijn. Zij worden niet moe en zullen ook nooit bang zijn, denken ze. Het is onzin', aldus Horrevoets, die zegt dat hij zijn plaats nog niet heeft gevonden. De omslag van jurylid naar gerespecteerd bemanningslid is nog niet gemaakt. Dus houdt hij zich voorlopig op de vlakte, hoewel hij zich soms groen en geel ergert aan de jeugdige onbezonnenheid.

'De kunst van deze race is dat je heel veel van elkaar slikt', zegt Tienpont. 'Je moet je niet gaan ergeren als iemand anders je Mars opeet, of je slaapzak nat maakt. Je moet heel sociaal denken, dat is naast het zeilen het allerbelangrijkste. Je moet goed voor jezelf en voor elkaar zorgen. Als je dat niet doet, is het binnen drie dagen voorbij.'

Het zal best spannend worden, realiseert hij zich. 'Maar als je op zee zit, heb je niet meer zo door dat je op zo'n klein bootje zit, dat gaat weg. Je kunt overboord slaan, dan is de kans groot dat ze je niet meer terugvinden. Maar je moet je gewoon aan de gouden regel houden: een hand voor jezelf, een hand voor de boot. Bij alles wat je doet, moet je daarover nadenken. Dan overleef je het wel.'

Meer over