RECONSTRUCTIE

Hoe de FBI zijn tanden in FIFA zette

Aan de aanhoudingen in Zürich ging ruim vier jaar onderzoek vooraf. Het is niet toevallig dat de Amerikanen daarin het voortouw namen.

Arie Elshout
Loretta Lynch, de Amerikaanse minister van Justitie, aan het woord tijdens de persconferentie over de gearresteerde FIFA-officials. Beeld ANP
Loretta Lynch, de Amerikaanse minister van Justitie, aan het woord tijdens de persconferentie over de gearresteerde FIFA-officials.Beeld ANP

Het is woensdag zes uur in de ochtend in de Baur au Lac, een 171 jaar oud vijfsterrenhotel in Zürich. Zeven hoge officials van de FIFA, de wereldvoetbalbond, liggen nog op bed of staan onder de douche als de telefoon gaat. Wie kan dat zijn, zo vroeg? De receptie, sir. Wilt u de deur open doen? Want de politie komt eraan.

Even later worden ze gearresteerd en afgevoerd op last van justitie in de Verenigde Staten. De arm van Amerika reikt ver. Niet voor het eerst. De financiële sector, de wielerwereld en een Franse bankier en presidentskandidaat kwamen daar al eerder achter.

Een paar uur later spreekt Loretta Lynch, de Amerikaanse minister van Justitie, op een persconferentie in Brooklyn, New York. 'Deze individuen en organisaties zijn betrokken geweest bij omkoperij wanneer besloten moest worden wie de wedstrijden mocht uitzenden en waar de wedstrijden moesten worden gehouden (...) Zij deden dit keer op keer, jaar na jaar, toernooi na toernooi', zegt zij over de FIFA-verdachten.

Zeven FIFA-officials werden woensdag gearresteerd. Beeld New York Times
Zeven FIFA-officials werden woensdag gearresteerd.Beeld New York Times

Geen voetballand

Hoewel de sport steeds populairder wordt, is Amerika geen voetballand. Wel is het een land van geld en macht, dat veel ervaring heeft met corruptie, zwendel en maffiabendes. Stuk voor stuk elementen die terugkomen in het FIFA-schandaal. Het verklaart waarom de arrestaties groot nieuws zijn voor Amerikaanse media.

Het beeld dat zij van de FIFA schetsen is er een van een gesloten bolwerk, waar dank zij tv- en marketingrechten zo veel miljarden in omgaan dat dit het slechtste los maakt in sommige officials. Zij citeren Amerikaanse justitiebronnen, volgens wie de verdachten in hun zucht naar zelfverrijking hun toevlucht namen tot nepcontracten, brievenbusbedrijven en zelfs de smokkel van bundels contant geld in koffers. The Wall Street Journal spreekt van een 'geiser' aan geld, The New York Times van een 'rivier'.

Tegen forse betaling waren de verdachten bereid zaken te doen met iedereen die toegang wilde tot die geldstroom, zoals landen die aasden op de lucratieve voetbaltoernooien. Dit soort praktijken is van alle tijden en alle plaatsen de afgelopen maanden kwamen drie New Yorkse politici wegens corruptie ten val. Maar de aanhoudingen in de FIFA-top raken bij de Amerikanen een speciale snaar vanwege de veel grotere schaal. De bond is 's werelds grootste sportorganisatie en dit is het grootste sportschandaal in de moderne geschiedenis.

Lynch staat de pers woensdag te woord als kersverse minister van Justitie. Maar ze was ruim vier jaar geleden zelf degene die als federaal aanklager in Brooklyn het onderzoek begon. Het was een toevallige bijvangst van een onderzoek naar de Russische maffia. Ze ontdekte al snel dat dit een 'zeer grote zaak' was.

Aanklager Kelly Currie aan het woord tijdens de persconferentie over de arrestaties van de zeven FIFA-officials. Beeld ANP
Aanklager Kelly Currie aan het woord tijdens de persconferentie over de arrestaties van de zeven FIFA-officials.Beeld ANP

Verborgen microfoon

Een doorbraak is de deal die in 2011 wordt gesloten met Chuck Blazer, voormalig FIFA-official uit New York en bon vivant. Hij bekent en besluit FBI-informant te worden. Tijdens de Olympische Spelen van 2012 wordt hij heel Amerikaans met een verborgen microfoon op pad gestuurd om gesprekken met voetbalbonzen op te nemen, volgens de Daily News.

Op 20 mei besluit een grand jury in Brooklyn dat de verdachten kunnen worden aangeklaagd. De FBI ziet in de FIFA-bijeenkomst in Zürich een goede gelegenheid om in één klap veel verdachten op te pakken. Er wordt contact gelegd met de Zwitserse autoriteiten. Woensdag zijn de arrestaties in het hotel. Lynch ontkent dat deze bedoeld zijn om de FIFA-voorzittersverkiezing te beïnvloeden. Het bewijs was rond, zegt ze. Dat de VS een aantal niet-Amerikaanse verdachten laten aanhouden in Zwitserland, rechtvaardigt Lynch met het argument dat zij gebruik hebben gemaakt van Amerikaanse banken en locaties bij hun smeergeldpraktijken.

'Godzijdank. Iemand moet de vastbeslotenheid en wil hebben de FIFA uit te mesten', schrijft John Gapper van de Financial Times over het Amerikaanse optreden. Anderen wijzen erop hoe de Amerikanen voorop gingen in het bankenschandaal. De Franse IMF-president Strauss-Kahn liep tegen de lamp in de VS, meervoudig Tourwinnaar Lance Armstrong kwam ten val na actie van de Amerikaanse dopingautoriteit.

Hoe dat kan? Amerikaanse aanklagers zijn gekozen functionarissen; niet alleen leidt dat tot een sterke manifestatiedrang, ook weten ze dat ze erop afgerekend worden als ze in gebreke blijven. Daarnaast hebben Amerikanen traditioneel weinig ontzag voor instituties, reputaties en culturen. Gapper heeft het over de omstreden FIFA-voorzitter Sepp Blatter en hoopt dat de Amerikanen verder gaan in de FIFA-zaak: 'Voetbal mag dan geen Amerikaanse sport zijn, maar alsjeblief zet door.'

Meer over