Profiel

Handbiker en boegbeeld van de Paralympische ploeg Jetze Plat: één bonk spieren

Wie Jetze Plat ooit in actie heeft gezien, weet het zeker: paralympische sport is serious business. Hij is de beste handbiker ter wereld en verdedigt bij de Paralympische Spelen, die dinsdag in Tokio beginnen, zijn titel op de triatlon.

Jetze Plat nadat hij in Alkmaar met overmacht het werelduurrecord heeft veroverd.  Beeld ANP
Jetze Plat nadat hij in Alkmaar met overmacht het werelduurrecord heeft veroverd.Beeld ANP

Fleur Jong klaagde over haar kleine, deels geamputeerde handen die de Nederlandse vlag zullen moeten dragen bij de opening van de Paralympische Spelen, dinsdag in Tokio. Maar de atlete had, zo zei ze, alle vertrouwen in de grote knuisten van haar collega-vlagdrager Jetze Plat. Hij is het boegbeeld van de paralympische sport in Nederland en mogelijk de wereld.

De bovenarmen van Plat hebben een omvang van 42 centimeter. De schoudergordel en borstkas zijn bijkans nog imposanter. Hij staat moeiteloos op één hand. Iedere toeschouwer neemt, vanaf het moment dat hij de triatleet en handbiker uit Vrouwenakker in het echt heeft gezien, de paralympische sport meer dan serieus.

Ontzag is een flauwe omschrijving van het gevoel bij de eerste ontmoeting met Plat. Hij werd met incomplete benen geboren: een verkort linkerbeen en een ontbrekend bovenbeen rechts. Op zijn vijfde kreeg hij van zijn ouders – die anderen verboden voortdurend bij te springen voor het in hun ogen blijkbaar arme joch – een handbike. Moeder moest hem eerst duwen om de brug over te komen, maar daarna begon de ontwikkeling tot zelfstandige jongen die in de sport de uitdaging van zijn leven vond.

Waterpolo

Het begon met waterpolo, in een team met validen, maar dat kon wat Plat betreft wel wat fanatieker. Zo belandde hij op de snelle handbikes van het paracycling, zoals die discipline officieel heet. Hij werd met de dag sterker. ‘Geen mensenlichaam is gebouwd om te fietsen met je armen. Dus moet er wel wat gebeuren, voordat dat gebeurt’, zo omschreef hij in 2019 in AD zijn motivatie om diep te gaan in training.

In 2016 werd hij op de boulevard van de Copacabana paralympisch kampioen triatlon. Het was voor het eerst dat het nummer op het programma van de Para-Spelen stond. Plat was onverslaanbaar, mede door zijn sterke zwemslagen, geleerd in het waterpolobad. Met 53 seconden voorsprong op de nummer twee werd hij uit het water getild door twee (neutrale) Braziliaanse officials, waarna hij op de handbike doorsprintte naar 2.35 minuten marge. Zijn rondjes op de wheeler, de racerolstoel, werden daarna showtime.

In de handbikewedstrijden, tijdrit en wegkoers, stuitte hij op de Italiaanse heerser Alessandro Zanardi, een protegé van autofabrikant BMW, en op zijn vroegste voorbeeld, de Zuid-Afrikaan Ernst van Dyk. Het diploma (zesde) en het brons, op een speciaal geconstrueerde carbon driewieler (10,9 kg), stelden hem teleur en scherpten hem in zijn motivatie nog beter te worden.

Wouda

Elke dag een stapje extra, maar oppassen met te diep gaan en overmatig het trainingsprogramma in te vullen. Dat had hij al jong geleerd van zwemcoach Marcel Wouda, bij wie hij op aanwijzing van chef de mission André Cats was langsgegaan.

Plat werd vervolgens de heerser op drie onderdelen: paratriathlon en paracycling (tijdrit en weg). Acht wereldtitels greep hij de voorbije jaren. In Alkmaar verbeterde hij het werelduurrecord op de handbike. Hij nam het over van zijn landgenoot Geert Schipper die hem op de Noord-Hollandse wielerbaan hartstochtelijk aanmoedigde, omdat hij zijn record maar aan één man kwijt wilde: Plat. ‘Dit is toch geweldig? Als een nono mijn record had verbroken, had ik me waardeloos gevoeld. Maar dit is Plat, hij is niet zomaar iemand.’

Plat, tweevoudig paralympisch sportman van het jaar, maakte er 44 kilometer en 749 meters van. Ter vergelijking: het tweewielerrecord van de Belg Victor Campenaerts bedraagt 55,089 km. De handfietser prees zichzelf. ‘Met die wereldtitels mag ik zeggen dat ik op dit moment de beste handbiker ter wereld ben. Nu kan ik ook zeggen dat ik de snelste ben.’

Plats armen produceren een wattage dat menig valide sportman met de (sterkere) benen niet volhoudt. De Volkskrant beschreef het bij de Paralympische Spelen van 2016 zo: ‘De armen van paralympiër Jetze Plat zijn zo sterk dat hij, trekkend aan de trappers van zijn handbike, een uur lang 300 watt produceert. Een gewoon sportmens kan dat met de benen, maar niet zo lang. De onderkant van het profpeloton op de fiets haalt 350, de top 450. De power van Plat, man met een stomp en een kort been, is kortom zeldzaam.’

Groene Hart

In 2017 begon de renner uit het Groene Hart aan zijn grootste uitdaging. Hij, de triatleet op het paralympische nummer van 750 meter zwemmen, 20 kilometer handbiken en 10 kilometer wheelen, ging de legendarische en gevreesde Ironman van Hawaï doen: 3.860 meter zwemmen, 180 kilometer met de handbike en daarna het allerzwaarste, 42.195 meter duwen aan de wielen van de rolstoel.

Een stijging van 6 procent in het parkoers deed alle spiersystemen nagenoeg blokkeren. De top moest zigzaggend worden gehaald. Plat redde het, aangemoedigd door duizenden toeschouwers, en werd in het totaalklassement (gecombineerd met validen) 26ste. Zijn tijd was een wereldrecord: 8 uur 41 minuten en 47 seconden. Het validenrecord van de Duitser Frodeno op het parkoers van Roth, in de Zuid-Duitse Allgäu, is 7.27.53.

De prestatie was grensverleggend, in lijn met de slogan op de Toyotabus van de paratriatleet ‘Start Your Impossible’. Alles na Hawaï was daarmee simpel geworden. ‘Die wedstrijd heeft me echt heel sterk gemaakt. Sindsdien kan ik eigenlijk alles aan’, verklaarde Plat nadien. Zijn drievoudige uitdaging van de komende dagen, 30 augustus, 1 september en 3 september, lijkt eenvoudig, maar sinds 2016 weet Jetze Plat dat krachtverlies per inspanning een natuurlijk en vertragend gegeven is.

Jetze Plat

1991 geboren te Amsterdam.

2007 kleine voet afgezet om dragen prothese te vergemakkelijken

2012 vierde handbiker bij Paralympische Spelen Londen

2016 paralympisch kampioen triatlon Rio, brons wegkoers handbike

2017 26ste bij Ironman Hawaï, wereldrecord paratriathlon, para-sporter van het jaar

2019 werelduurrecord Alkmaar (44,749 km), voor de tweede keer para-sporter van het jaar

2020 motorongeval, nekletsel

2021 zege in Ronde van Vlaanderen

2021 tweevoudig wereldkampioen handbike (weg en tijdrit) in Portugal

2021 Paralympische Spelen, drie onderdelen (28 augustus triatlon, 31 augustus handbike tijdrit, 1 september handbike wegwedstrijd).

Meer over