Sport

Gouden zwemmedaille gloort voor Enith Brigitha (66) na 45 jaar

Enith Brigitha hoopt dat ze, op 66-jarige leeftijd, alsnog de eerste olympisch zwemkampioene van kleur wordt. De nieuwe voorzitter van wereldzwembond Fina, Husain Al-Musallam, wil alle dubieuze DDR-titels uit de jaren zeventig en tachtig schrappen uit de recordboeken.

Eline van Suchtelen
Zwemster Enith Brigitha in het Amsterdamse Sportfondsenbad, anno 1975.
 Beeld ANP / Hans Heus
Zwemster Enith Brigitha in het Amsterdamse Sportfondsenbad, anno 1975.Beeld ANP / Hans Heus

De nieuwe preses wil dat het zwemmen zijn dopingverleden onder ogen komt. Hij heeft beloofd een proces te starten voor zwemmers die zich bedrogen voelen door de medaillewinnaars uit voormalig Oost-Duitsland, die in de jaren zeventig en tachtig oppermachtig waren omdat ze onderdeel waren van een staatsgestuurd dopingprogramma. De Fina zou overwegen om de medailles ruim veertig jaar na dato alsnog uit te reiken aan de sporters die wel schoon op het startblok stonden.

Brigitha zou in dat geval met terugwerkende kracht olympisch kampioene op het koningsnummer worden op de Spelen van Montreal in 1976. Ze won in Canada brons op de 100 vrij, achter de oppermachtige Duitse zwemsters Kornelia Ender en Petra Priemer, die worden verdacht van dopinggebruik. ‘Mensen hebben mij jarenlang gevraagd waarom ik altijd tweede of derde werd. Ik was allang blij dat ik een medaille won. Toen de Muur viel, kwam het dopinggebruik naar buiten. Het heeft me lang gefrustreerd. Het was geen eerlijke strijd’, zegt Brigitha. Ze kreeg meteen een bericht van een oud-zwemster uit Engeland toen ze hoorde over het voornemen van de Fina. ‘Het is lang geleden, maar het leeft nog steeds onder de oud-sporters. Er zijn veel sporters gedupeerd in die tijd.’

Verjaring

Het zou haar verbazen als het voornemen van de Fina er bij het IOC (Internationaal Olympisch Comité) door komt. ‘Er zijn eerder pogingen ondernomen om resultaten te schrappen, maar het IOC wil er niet aan. Het is te ingewikkeld. Ze beroepen zich op verjaring in die zaken.’ Ook in andere sporten, zoals atletiek, staan nog omstreden resultaten en records in de boeken waarvan sterke vermoedens zijn dat ze met behulp van doping zijn behaald.

Als de verdachte resultaten uit het zwemmen worden geschrapt, zou ook de olympische estafetteploeg van 1988 op de 4x100 vrij met terugwerkende kracht eerste worden. Er komen dan ook vier zilveren en drie bronzen olympische medailles bij voor de Nederlandse zwemploeg. Na de val van de Muur in 1989 werd het systeem ontmaskerd en was de Duitse hegemonie voorbij.

De verschillen tussen de Nederlandse zwemsters en hun concurrenten waren enorm. Brigitha leerde zwemmen in de zee in Curaçao, en maakte toen ze talent bleek te hebben haar trainingsuren in een overvol bad tussen de baantjeszwemmers in Amsterdam. Haar concurrenten uit de DDR werden op jonge leeftijd in een sportinternaat gestopt, waar ze groeihormonen toegediend kregen om de top te bereiken. Er was in die tijd geen dopingcontrole buiten wedstrijden om. Zwemmers werden vlak voor de start van een toernooi getest. Als ze nog positief waren, bleven ze thuis omdat ze zogenaamd geblesseerd waren.

Platte kar

Ook Conny van Bentum kon nooit winnen van de Oost-Duitse zwemsters. Ze noemt de poging van de nieuwe Fina-voorzitter hoopvol. ‘Bij mij gaat het om een stuk of tien tot vijftien internationale medailles extra die ik dan gewonnen zou hebben. Mijn zoon van 24 zei meteen: dan huur ik een platte kar. Het gaat om een enorme lading voor de Nederlandse ploeg. Zeker als je ook kijkt naar alle EK- en WK-medailles.’

Van Bentum wist in de tijd dat ze internationaal zwom, van 1979 tot 1988, wat er speelde. Het kon toen alleen nog niet bewezen worden. ‘Het was alsof er kerels in de kleedkamer zaten. Mijn concurrenten hadden meer beharing, zware stemmen en acne. Ik benijd die meiden niet, ze zijn gebruikt door een systeem en kampen jaren later nog met de gevolgen.’

Sommige slachtoffers van het staatsgestuurde dopingprogramma houden levenslang klachten door het gebruik van anabole steroïden. Petra Schneider, een van de weinige internationale topzwemsters die zelf voor het schrappen van haar records pleit, kampt met hart- en leverproblemen.

Brigitha heeft haar grote concurrent Kornelia Ender in 2016 een keer opgezocht voor een aflevering van Andere Tijden Sport. Veertig jaar na dato kon ze voor het eerst met de Duitse praten. De zwemmers uit de DDR werden in hun gloriejaren weggehouden van de rest. Ender vindt dat ze haar medailles eerlijk heeft gewonnen en zegt niet te weten of er verboden middelen in haar lijf zijn gespoten. ‘Het was leuk haar te ontmoeten. Ik heb niet gezegd dat ik het een oneerlijke strijd vond. Ze was blij met haar gouden plakken. Dat snap ik ook. Zij zat ook maar in een systeem dat iedereen bedonderde. Ze wist niet wat er gaande was in haar lijf.’

Olympische medaillewissels als Fina-plan lukt

1976

Enith Brigitha: 100 vrij van brons naar goud, 200 vrij van brons naar zilver.

Annelies Maas: 200 vrij vierde plek naar brons.

1980

Conny van Bentum: 100 vrij vijfde plek naar zilver.

Reggie de Jong: 200 vrij vijfde plek naar zilver.

Cees Vervoorn: 100 vlinder vierde plek naar brons.

Annelies Maas: 400 vrij zesde plek naar brons.

Estafetteploeg: 4x100 vrij brons naar zilver

1988

Estafetteploeg: 4x100 vrij zilver naar goud

*In 1984 ontbrak de DDR op de Spelen door een boycot

Meer over