Gentleman onder de grootmeesters

Af en toe werd in de afgelopen week de indruk gewekt alsof een indringer op het punt stond Jan Timman van de Nederlandse titel te beroven....

Nikolic is altijd volstrekt duidelijk geweest over zijn positie in het land waar hij sinds 1993 woont. Nederland is slechts zijn residentie, niet een potentieel nieuw vaderland. Hij ambieert geen plaats in het nationale team en zal ook in de toekomst voor Bosnië blijven spelen.

Tot voor kort hield Nikolic zich afzijdig van het Nederlandse schaakleven. Hij speelde niet voor een van de professionele clubs en pas dit jaar deed hij voor het eerst mee aan het nationaal kampioenschap. Hij stemde pas toe in deelname nadat hem gebleken was dat de organisatoren er alleen op uit waren een zo sterk mogelijk deelnemersveld bijeen te krijgen.

Wie met een willekeurige schaker over Nikolic spreekt, zal geen kwaad woord horen. Hij staat bekend als de correctheid zelve, zowel in als buiten de toernooizaal. Zijn enige bijnaam is een eretitel, hij wordt de gentleman onder de grootmeesters genoemd.

Die correctheid beperkt zich niet tot zijn gedrag. Nikolic partijen kenmerken zich niet door grote agressie of zucht naar brillante oplossingen. Hij zoekt naar de beste zetten, niet naar de mooiste met als gevolg dat hij zelden een schoonheidsprijs wint.

Met wit is Nikolic practisch onverslaanbaar. Zijn enige duidelijke zwakte is een ongebalanceerd repertoire met zwart. Hij is verslaafd aan een ongezonde variant van het Frans en ook in de Hollandse opening, die hij deze week tweemaal tegen Timman koos, loopt hij af en toe tegen lelijke nederlagen op.

Tegen de allergrootsten vergaat het Nikolic zoals bijna al zijn collega's. Een afschuwelijke score tegen Kasparov en een heel dragelijke tegen Karpov. Eenmaal versloeg hij de FIDE-kampioen in een partij die sommige lezers zich wellicht zullen herinneren:

Karpov - Nikolic

Wijk aan Zee 1988

1. c2-c4 e7-e5 2. Pb1-c3 Pb8-c6 3. g2-g3 g7-g6 4. Lf1-g2 Lf8-g7 5. Ta1-b1 a7-a5 6. a2-a3 f7-f5

Ook nu de Hollandse zet maar onder acceptabele omstandigheden.

7. d2-d3 Pg8-f6 8. e2-e3 0-0 9. Pg1-e2 Pc6-e7 10. 0-0 c7-c6 11. c4-c5 d7-d5 12. c5xd6ep Dd8xd6 13. Dd1-c2 Lc8-e6 14. Pc3-a4

Geen gelukkige gedachte. Beter is onmiddellijk 14. Tfd1.

14 . . . Le6-a2 15. Tb1-a1 La2-f7 16. Tf1-d1 Pf6-d7

Dwingt wit maatregelen te nemen tegen de positionele dreiging 17 . . . b5 18. Pc3 a4.

17. d3-d4 e5-e4 18. Lc1-d2 b7-b5 19. Pa4-c5 Lf7-c4

In zijn commentaar in de Schaakinformator gaf Nikolic indertijd aan dat 19 . . . Pxc5 20. dxc5 De5 nog sterker is.

20. Pc5xd7 Dd6xd7 21. Pe2-c1 Dd7-e6

Om 22. Pb3 te verhinderen.

22. b2-b3 Lc4-d5 23. Ta1-b1 De6-d6 24. Ld2-c3 Ld5-f7 25. Dc2-d2 Pe7-d5 26. Lc3xa5 Dd6xa3

Zie diagram 1

De zwarte dame kan niet worden gevangen. Het verleidelijke 27. b4 wordt weerlegd door 27 . . . Pc3 28. Tb3 Pe2+ en zwart wint.

27 La5-c3 Pd5xc3 28. Dd2xc3 Tf8-c8 29. f2-f3

Karpov vecht voor wat hij waard is. Hij moet proberen ruimte te creëren voor zijn opgesloten stukken.

29 . . . c6-c5 30. f3xe4 c5xd4 31. Dc3-e1

Beter was 31. Dd3 Tc3 32. Dxb5 Tac8 33. Pe2 Txe3 34. Pxd4 fxe4 en zwarts voordeel is beperkt.

31 . . . d4xe3 32. e4xf5 Da3-c5 33. Pc1-e2?

Hierna is geen verdediging meer mogelijk. Na 33. Pd3 Db6 34. De2 doet wit nog volop mee.

33 . . . Ta8-a2 34. Tb1-c1 Dc5xf5 35. Tc1xc8+ Df5xc8 36. Pe2-f4 g6-g5 37. Pf4-e2

Of 37. Pd5 Txg2+ 38. Kxg2 Lxd5+ 39. Txd5 Dc6 40. Dd1 e2 en zwart wint.

37 . . . Lf7xb3 38. Td1-c1 Dc8-g4 39. Pe2-c3 Ta2-d2 40. Pc3xb5

Zie diagram 2

Met een kleine combinatie rondt Nikolic nu zijn kunstwerk af.

40 . . . Td2xg2+ 41. Kg1xg2 Lb3-d5+ 42. Kg2-g1 Dg4-e4

Wit geeft op.

Nikolic is een uitnemend kenner van de moderne theorie. Zie hoe hij zijn mannetje staat in een van de spectaculairste openingsvarianten die het schaakspel rijk is.

Nikolic - Sjirov

Linares 1997

1. d2-d4 d7-d5 2. c2-c4 c7-c6 3. Pb1-c3 Pg8-f6 4. Pg1-f3 e7-e6 5. Lc1-g5 d5xc4 6. e2-e4 b7-b5 7. e4-e5 h7-h6 8. Lg5-h4 g7-g5 9. Pf3xg5 h6xg5 10. Lh4xg5 Pb8-d7

De beruchte Botwinnik-variant. Volgens de huidige stand van de theorie moeten wits kansen hoog worden aangeslagen maar dat kan volgend jaar heel anders zijn.

11. e5xf6 Lc8-b7 12. g2-g3 c6-c5 13. d4-d5 Dd8-b6 14. Lf1-g2 b5-b4 15. 0-0

Denk niet dat hier twee idioten aan het werk zijn. Tientallen partijen zijn zo begonnen en de werkelijk kritieke stellingen komen later pas.

15 . . . 0-0-0 16. Ta1-b1 Db6-a6 17. d5xe6 Lb7xg2 18. e6-e7 Lg2xf1

Zie diagram 3

19. Kg1xf1

Misschien sterker dan 19. Dd5 Lh6 waarna het niet gemakkelijk is voordeel voor wit aan te tonen.

19 . . . Da6-c6 20. e7xd8D+ Kc8xd8 21. Pc3-d5 Th8xh2 22. Kf1-g1 Th2-h8 23. Lg5-f4 Dc6-e6?

Sterker is 23 . . Ld6, wat Sjirov al eens gespeeld had in een blindpartij tegen Kramnik.

24. Dd1-f3 De6-h3 25. Tb1-d1 b4-b3

In de hoop een beter eindspel te bereiken dan na onmiddellijk 25 . . . Dh2+ 26. Kf1 Dh1+ 27. Ke2 Dxf3+ 28. Kxf3.

26. a2-a4 Dh3-h2+ 27. Kg1-f1 Dh2-h1+ 28. Kf1-e2 Dh1xf3+ 29. Ke2xf3 Kd8-c8 30. g3-g4 Th8-h3+ 31. Kf3-e4 c4-c3 32. b2xc3 c5-c4 33. Pd5-e7+ Kc8-d8 34. Pe7-c6+ Kd8-e8 35. Lf4-g3!

Zie diagram 4

Zwart heeft geen goede zetten meer. Na 35 . . . Pxf6+ 36. Kf5 Pd7 volgt 37. Te1+ en na 35 . . . b2 is 36. g5 beslissend.

35 . . . Pd7-c5+ 36. Ke4-d5 Pc5-d3 37. Td1-b1 Ke8-d7 38. Pc6-b8+ Kd7-c8 39. Kd5xc4 Pd3-c5 40. Pb8-c6 Pc5-e4 41. Pc6-e7+ Kc8-d7

Of 41 . . . Kb7 42. Txb3+ Ka6 43. Tb8.

42. Tb1-d1+ Kd7-e8 43. Pe7-d5 Lf8-d6 44. Td1-e1 . . .

Zwart geeft op.

Meer over