ReportageSupportersgeluid

Geen fans, toch sfeer bij tv-beelden Ajax-Liverpool. Hoe kan dat?

In een geheel lege Arena betreden de ploegen het veld.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Er zat woensdagavond nauwelijks publiek bij Ajax-Liverpool. Maar daar merkte de tv-kijker thuis niets van. Dankzij ‘enhanced audio’, een nieuw coronafenomeen.

Als Ajax-verdediger Nicolás Tagliafico de bal na 35 minuten ongelukkig achter zijn eigen doelman werkt, klinkt er ongeloof in de Johan Cruijff Arena. Daarop zwelt een klassiek gezang aan van de supporters van Liverpool. Opmerkelijk, want er zit woensdagavond niemand in het stadion tijdens Ajax’ eerste Champions Leaguewedstrijd dit seizoen.

Toch klinkt een hartstochtelijk ‘oeh’ als Martinez de bal recht in de handen van Liverpool-doelman Adrián kopt. En als scheidsrechter Brych een overtreding van David Neres bestraft, is er voor de tv-kijkers van SBS6 een zacht fluitconcert te horen. 

Al die geluiden zijn afkomstig uit een iPad, die wordt bediend in een trailer naast het stadion. Namens productiebedrijf Southfields houden drie man zich tijdens de wedstrijd uitsluitend bezig met ‘enhanced audio’, zoals voetbalbond Uefa het noemt. Versterkt supportersgeluid, bedoeld om nog iets van sfeer te laten klinken in de tegenwoordig (vrijwel) lege voetbalstadions.

Bundesliga

De Duitse Bundesliga begon er in mei mee, bij wijze van proef. De reacties waren voorzichtig positief. ‘Mensen slaan erop aan, omdat ze op zoek zijn naar het vertrouwde’, zei voormalig NOS-regisseur Martijn Lindenberg tegen het AD. Wel waarschuwde hij dat het toegevoegde geluid realistisch moest blijven klinken en de geluidsregisseur er niet zijn eigen show van moest maken.

‘Het belangrijkste is dat je een wedstrijd aanvoelt’, vindt Paul van Oudenallen, die vanuit de SBS6-trailer de geluidsfragmenten woensdagavond instart. Om zich voor te bereiden, keek en vooral luisterde hij zondag naar Ajax - Heerenveen. 

Paul van Oudenallen (met beige trui) en een technicus, aan het werk tijdens Ajax - Liverpool.Beeld Job Robbers

Steeds vroeg hij zich af: bij welke gebeurtenis zal ik welke audioknop indrukken tijdens Ajax - Liverpool? ‘Als Ajax-supporter wil ik thuis op de bank applaus horen als Davy Klaassen een prachtige pass geeft naar de andere kant van het veld. Zoiets moet je aanvoelen, anders sla je al snel de plank mis.’ Want een simpele breedtepass over vijf meter is dan weer géén reden voor een gul applaus, weet elke voetballiefhebber.

Op zijn iPad kan Van Oudenallen, naast de oehss en aaahs, onder meer kiezen uit applaus en protest. Ook de supportersliederen van zowel Ajax als Liverpool (‘You’ll never walk alone zit er natuurlijk bij’) heeft hij onder de knop. De fragmenten zijn geknipt uit Champions Leaguewedstrijden van Ajax en Liverpool van vorig seizoen.

De technicus naast hem verzorgt de ‘onderlaag’, zodat er negentig minuten lang geroezemoes vanaf de tribunes te horen is. Van Oudenallen kan elk fragment zacht, middelhard of hard instarten. De zogenaamd meegereisde supporters van Liverpool staan standaard zachter, omdat het raar zou zijn als zij meer lawaai maken dan de tienduizenden, al even fictieve Ajax-fans.

Met fluitconcerten na een onwelgevallige beslissing van de scheidsrechter, die dit zelf niet kan horen in het stadion, is Van Oudenallen voorzichtig. ‘Fluiten is toch een negatief iets. Maar bij irritant tijdrekken van een Liverpool-speler laten we zeker gefluit horen.’

Niet te horen zijn luid getrommel, blaasorkesten en vuvuzela’s. ‘We willen wegblijven van factoren waar je je aan kunt storen’, zegt Danny Melger, die de uitzending van Ajax - Liverpool regisseert. ‘De kijker mag zich niet ergeren, dat is een wetmatigheid op tv. Die drie in die trailer hebben het beste werk geleverd als ze onzichtbaar zijn gebleven.’ Aan die opdracht houden ze zich keurig: het supportersgeluid staat ook verre van hard. Tussendoor zijn zelfs nog wat aanwijzingen van trainers op te vangen.

Bij wedstrijden in buitenlandse competities wil een fragment nog weleens te laat worden ingestart, merkt Van Oudenallen. ‘Dan is er drie seconden geleden op doel geschoten en hoor je pas een oeeh. Echt heel lelijk. Dan weet je dat er een technicus zonder verstand van voetbal het geluid zit in te starten.’

Excuses

Toch ging het ook mis bij een eredivisiewedstrijd, begin deze maand. Door de tv-speakers klonk tijdens Groningen - Ajax plotseling: ‘Wie niet springt, die is een jood.’ Dat spreekkoor was kennelijk over het hoofd gezien bij het inladen van de geluidsfragmenten. Fox Sports bood excuses aan.

Fouten maken is menselijk, zegt Van Oudenallen. ‘En reken maar dat zulke incidenten iedereen op scherp zetten. Maar ik vertrouw op de mensen die de geluiden bij ons hebben ingeladen.’

Een van de series met stadiongeluiden die Paul van Oudenallen met de iPad bedient tijdens Ajax - Liverpool. Er is onder meer een spreekkoor voor Ajacied Tagliafico ('Nico, Nico') en voor Daley Blind.Beeld Paul van Oudenallen

In de vuistdikke UEFA-draaiboeken staat alles tot achter de komma uitgeschreven. Toch mogen zenders zelf beslissen of ze stadiongeluid toevoegen. Dus klonk dinsdag, ook in de Champions League, vooral veel gegalm tijdens Paris Saint-Germain - Manchester United. De Franse tv-regie doet niet aan enhanced audio.

Niets is zo mooi als het geluid van een vol stadion dat zingt of juicht, erkent Melger. ‘We voegen beleving toe aan een wedstrijd. Maar we maskeren er ook iets mee.’ Misschien is dit ook niet het ei van Columbus, zegt hij. ‘Maar dat gegalm in zo’n leeg stadion, daar luister ik sowieso niet graag naar.’

Bij Ajax zal het duel tegen Liverpool (0-1) nog even malen in het hoofd, als synoniem voor de gemiste kans, als herinnering aan het ontbreken van een echte topspits. Lees hier het wedstrijdverslag van Willem Vissers.

Meer over