Reportage

Geen boycot, wel veel ongemak: hoe Oranje worstelt met het WK in Qatar

Een delicate kwestie, noemt Frank de Boer het WK in Qatar. Voor vertrek naar de eerste kwalificatiewedstrijd in Turkije stond de bondscoach met aanvoerder Georginio Wijnaldum dinsdag in Zeist de pers te woord. Het ongemak is overal.

Aanvoerder Georginio Wijnaldum en bondscoach Frank de Boer tijdens de persconferentie van het Nederlands elftal dinsdag in Zeist. Beeld ANP
Aanvoerder Georginio Wijnaldum en bondscoach Frank de Boer tijdens de persconferentie van het Nederlands elftal dinsdag in Zeist.Beeld ANP

De persconferentie van bondscoach Frank de Boer en aanvoerder Georginio Wijnaldum is dinsdag officieus afgelopen als Wijnaldum een verslaggever van sportzender ESPN aanspreekt. Hij is boos. Hij wil terugkomen op een vraag. De vergelijking tussen het duidelijke statement van Oranje tegen racisme, van anderhalf jaar geleden, en een veroordeling door voetballers van alles dat misgaat in Qatar, die vergelijking klopt niet. Die deugt niet.

‘Ik heb nog eens even nagedacht over jouw vraag’, zegt Wijnaldum, zoekend naar woorden om zijn ingehouden woede netjes te ventileren. ‘Dus bij racistische behandeling zou je niet meer voor jezelf mogen opkomen? Je kunt deze zaken niet vergelijken. Heel fout. Het verhaal over racisme is heel moeilijk.’

Hij wil zeggen: racisme komt diep binnen bij wie het betreft, terwijl Qatar in zekere zin ver van het bed is. Bij vorige WK’s in Brazilië en Zuid-Afrika was ook van alles aan de hand, stelt Wijnaldum.

De verslaggever bedoelde zijn vraag goed. Om het verschil in de kwesties te accentueren: even eerder heeft Wijnaldum gezegd dat hij tot een tijdje geleden helemaal niet veel wist over wat daar precies gebeurde, in Qatar. Eigenlijk pas door het WK voor clubteams met Liverpool en door de recente onthulling van The Guardian, dat mogelijk al 6.500 arbeiders zijn omgekomen bij de bouw van de gehele WK-infrastructuur, is hem het grotere plaatje gaan dagen. ‘Ik was me er helemaal niet zo van bewust.’ Ongeveer hetzelfde antwoord geeft hij op de vraag waarom de internationale top van de spelers de zaak niet heeft opgepikt.

Ongemak

De Boer en Wijnaldum waren voorbereid op vragen over het WK in Qatar, de kwalificatiereeks begint woensdag tegen Turkije in Istanbul, maar het ongemak is overal op de Campus in Zeist. Hier wreekt zich het beleid van de grote sportbonden die toernooien toewijzen aan ‘foute’ landen en het vervolgens aan sporters overlaten om kritiek te pareren.

Maar ook: het is de wereld van het grote geld, waarbij de spelers en trainers niet diepzinnig nadenken waar dat grote geld vandaan komt. Qatar en andere Golfstaten zijn de belangrijkste sponsors van het internationale topvoetbal.

De Boer, toch al niet de lenigste in taal, praat over statements van de KNVB over Qatar (geen boycot, kritisch meedoen), en trouwens: eerst eens plaatsen, dan eventueel wat doen. Wat precies, ja dat moet blijken. Hij hoopt dat andere landen ook actie ondernemen. De KNVB is in overleg. ‘Het is niet goed daar, daarover is iedereen het eens. De aandacht gaat uit naar het feit of we daar wel moeten spelen, en dat is terecht.’ Maar de bond, en ook de Boer, zijn tegen een boycot.

De Boers duidelijkste opmerking gaat over het plan van de Fifa om bij de toewijzing van volgende toernooien rekening te houden met mensenrechten en wat dies meer zij. Die voorwaarde is mede dankzij de KNVB opgenomen in de bidprocedure van de toekomst. Bijna opgelucht zegt De Boer: ‘Dan hoeven wij niet in deze discussie te komen.’

De Boer wil liever praten over waarom Wout Weghorst niet is opgeroepen (‘ook een delicate kwestie, maar ik koos voor Luuk de Jong en daarmee was Wout zeker niet blij’), en dat de kans niet zo groot is dat Virgil van Dijk het EK haalt (‘Ik reken er niet op, als hij het haalt is het fantastisch’). Qatar, dat is zijn specialiteit niet.

‘Betaalde voetbalvakantie’

Hoewel? Frank de Boer heeft dan al in één zinnetje verteld dat hij vroeger als speler in Qatar ‘dingen zag waar hij vraagtekens bij zette’. Hij zocht alleen niet te hard naar antwoorden. In feite veroordeelt hij in een paar zinnen het hele systeem. Dat hij in Qatar speelde, van 2004 tot 2006, beschouwde hij als een ‘betaalde voetbalvakantie. Ik had me verder niet zo in Qatar verdiept.’

In Qatar werken gemiddeld bijna twee miljoen immigranten uit landen als Nepal, India, Pakistan, Bangladesh en Sri Lanka. Ze zijn naar Qatar gekomen omdat ze daar meer verdienen dan thuis.

En al zijn zaken mogelijk ten goede veranderd, onder meer door de officiële afschaffing van het kafala-systeem (het lijfeigenschap), vijftien jaar later is de verbazing nog steeds te horen in de stem van De Boer. ‘Ik moest mijn paspoort inleveren. Ik kon niet zomaar het land uit. Ik was ook een gevangene, al was mijn perspectief dan anders dan in de bouw.’

Voorbeeld 2, over eigendom van mensen: ‘We hadden een Indonesische werkster die eigendom was van een sponsor, van een Qatarees. We kregen pas in het laatste half jaar door hoe scheef het allemaal zat. Uiteindelijk kreeg ze haar paspoort terug, maar ze had wel een paar blauwe ogen.’

Voorbeeld 3, over de veiligheid in de bouw, waarover nu zo veel te doen is. ‘Dan zag je een bouwvakker balanceren op tien hoog zonder vangnet. En boven de 50 graden mochten ze eigenlijk niet werken. Maar het was zogenaamd altijd 49,5 graden.’

Meer over