Een discussie zonder eind

Het smaakte naar meer, al was het 'hondsmoeilijk', zoals een deelnemer zei. Op een historische plek bij uitstek, slot Loevestein, werd afgelopen zaterdag de Grote Geschiedenis Quiz van de Volkskrant en het Historisch Nieuwsblad gehouden....

WIE er achter liep, moet het vreemd te moede zijn geweest. Het leek alsof er lammeren ter slachtbank werden gevoerd. Vijftig mensen - om precies te zijn 47 mannen en drie vrouwen - met een zojuist gekregen Volkskrant-promotietasje onder de arm, stapten zaterdagmiddag - Gaat u voor!' - achter elkaar door het kleine deurtje-in-de-grote-deuren van Slot Loevestein. Dat deurtje oogde heel klein; het was niet nodig, maar toch boog iedereen zich een beetje. Eerbied voor de historische plek? Of zenuwen, al ging het slechts om een spelletje?

Het waren de finalisten van de Grote Geschiedenis Quiz. Binnen, op met wit damast bedekte tafeltjes, lag een pak met dertig vragen. Multiple-choicevragen, net zoals de quiz die enkele weken geleden op deze plek in de krant stond.

Onder de stemmige kaarsenkroonluchters in Loevesteins grote ridderzaal deed presentator Jan Tromp hoegenaamd niets om de deelnemers op hun gemak te stellen: 'Maak uw borst maar nat! Dit is een moeilijke quiz.' Het duurde wel tien vragen voordat het doodstille eindexamensfeertje met een 'Tsss, wat moeilijk!', gevolgd door een voorzichtig lachsalvo'tje werd doorbroken. Maar de stemming was binnen seconden weer hoogst serieus.

Deze vijftig mensen, de besten van de selectiequiz, waren van overal uit het land naar Gorinchem gereisd. Zij zwoegden een klein uur lang op kwesties als: wat was, qua slachtoffers, de grootste watersnood in de Nederlandse geschiedenis en wie zei ook weer dat geschiedenis een discussie zonder eind is? Grondige kennis werd gevraagd, inzicht eveneens.

Geschiedenis, een discussie zonder eind. Betere slotvraag was nauwelijks te bedenken, en die discussie kwam dan ook meteen vol op gang, bij de borrel tijdens de nakijkpauze. Michiel de Ruyter als eerste niet-koninklijk conterfeitsel op een Nederlandse postzegel? Hoe kom je d'r bij? Natuurlijk was dat Rembrandt! (Het was dus níet zo).

En dat Dries van Agt wel altijd het begrip 'ethisch reveil' voor in de mond had, maar dat de 'ethische politiek' door Brooshooft geformuleerd was, bleek een instinker van de eerste orde.

'Natuurlijk wist ik die vraag niet over dat bekendste nummer van ''Doe Maar'', biechtte de oudste deelnemer, de 73-jarige Arnhemmer E. van Wijk, op, 'maar dat kortste kabinet, Colijn V, daar ben ik zelf nog bij geweest.'

De 70-jarige mevrouw Scheffer-Kassenaar uit Bussum sloeg zich voor het hoofd dat ze de pro-Engelse gezindheid van De Telegraaf uit de Eerste Wereldoorlog niet had aangestreept, terwijl ze het had kunnen weten.

De jury, bestaande uit de professoren Cees Fasseur en Piet de Rooy, voorgezeten door Volkskrant-hoofdredacteur Pieter Broertjes, had een gemakkelijke middag. Veel meer dan geleerd kijken hoefden de beide hoogleraren niet. Fasseur moest slechts één keer gedecideerd ingrijpen toen - bij de nazit - een deelnemer hardop twijfelde aan de juiste naamgever van het begrip 'kees = Patriot'.

De Leidse hoogleraar decreteerde dat de kezen genoemd zijn naar Cornelis 'Kees' de Gijzelaar, een van de leiders van het verzet tegen stadhouder Willem V.

Deze De Gijzelaar is ook nog kort pensionaris van Gorinchem geweest, maar daarmee hield elke relatie tot de plaats van quizhandeling op. Jammer, vertelden wel drie deelnemers, want zij hadden zo goed als zeker een vraag over Loevestein en Hugo de Groot met z'n boekenkist verwacht. Daarom hadden ze thuis die episode nog even grondig doorgenomen.

Wat voorbereiding betreft, gokte de uiteindelijke winnaar beter. P. Jonkman (57), gepensioneerd documentalist uit Den Haag, had 's ochtends nog even het standaardwerk Parlement en Kiezer doorgewerkt, en dat had hem geholpen bij de juiste beantwoording van zeker twee vragen: alweer dat kortste kabinet in de Nederlandse parlementaire geschiedenis en de achtergrond van de Nacht van Schmelzer.

Jonkman had zelf absoluut niet verwacht te zullen winnen. Hij had al meteen bij de eerste twee vragen geaarzeld, en ze ook prompt fout beantwoord. Ook had hij 'nogal wat gegokt'.

Dat gokken werd in de hand gewerkt door een geraffineerd bonus-systeem dat quizbedenker Willem Melching (Historisch Nieuwsblad) had toegepast. Wie meende een antwoord zeker te weten, kon dat woordje 'zeker' aankruisen.

Was het antwoord goed, dan leverde de vraag twee punten op (in plaats van één), maar bij fout ging er een punt af. Zo kwam er zelfs een allerlaagste score van min 3 uit de bus. Deze deelnemer kreeg op Loevestein de rekening gepresenteerd voor het feit dat hij in de selectiequiz te veel (alles?) had opgezocht.

Winnaar Jonkman scoorde 44 punten en dat leek aanvankelijk een ex aequo te worden met de Alkmaarse geschiedenisleraar H. van der Mark. Maar bij nadere bestudering bleek Jonkman 26 vragen goed te hebben beantwoord en Van der Mark slechts 24.

Het bonussysteem voorkwam dus in dit geval een gedeelde eerste plaats.

Waar ging het mis in Loevestein en waar goed? Gebeurtenissen in de goede volgorde plaatsen, zoals in de vragen 3, 13 en 22 bleek meestal geen probleem. De aardappel (vraag 10) werd lastig gevonden. Van Boer Koekoek kon je veel zeggen, maar hij was in elk geval niet met z'n tante getrouwd, zoals opvallend vaak werd gedacht. Koning Gorilla verbonden velen, en niet zo verwonderlijk, met Domela Nieuwenhuis. Het befaamde 'U kunt rustig gaan slapen' zette door de bijgevoegde jaartallen veel quizzers op het verkeerde been. De 'blauwe ruiters' gingen ook vaak de mist in. 'The shot that was heard around the world' had door de Engelse tekst een hint moeten geven, maar de meesten dachten dat het om Gavrilo Princip en de moord op aartshertog Franz Ferdinand in Sarajevo 1914 ging. Eén deelnemer wist zelfs de auteur van de tekst: Ralph Waldo Emerson, Amerikaans dichter.

De niet-Nobelprijswinnaar zette ook velen op het verkeerd been; er werd opvallend op een van de Tinbergens gegokt. Bij de vraag over 'Doe Maar' gingen vaak deelnemers in de fout die verder een hoge score haalden (óók de uiteindelijke winnaar). Op de laatste vraag - 'Geschiedenis is een discussie zonder eind' - werd vaak lukraak geschoten.

Een aantal Volkskrantmedewerkers, van wie de belangstelling voor geschiedenis al jaren evident in de kolomen blijkt, mocht buiten mededinging meedoen. Jan Blokker scoorde 36 punten (en zou daarmee in de 'echte' quiz behoorlijk hoog geëindigd zijn). Oud-hoofdredacteur Jos Palm van het Historisch Nieuwsblad bleef daar slechts één puntje achter.

Winnaar Jonkman kreeg een cheque-goed-voor-een-reis-naar-een-historische-plek. Het wordt 'waarschijnlijk Florence, want daar ben ik nog nooit geweest. Nog even met mijn vrouw overleggen, maar Italië, dat zal het wel worden.'

Meer over