Dopingtest voor troostmiddelen

Wat zullen dopingcontroleurs ontdekken als ze een inval doen bij het Hoogovenstoernooi om de schakers op verboden middelen te onderzoeken?...

Tot voor kort maakte niemand zich druk over de traditionele troostmiddelen voor de wankelmoedige. Maar op de vergadering van de wereldschaakbond bleek onlangs dat de erkenning van de FIDE door het IOC een groot probleem met zich mee heeft gebracht. Wil schaken een kans maken als demonstratiesport te worden toegelaten op de Olympische Spelen, dan zal de FIDE zich moeten houden aan het dopingreglement van het IOC.

De consequenties zijn verstrekkend. Volgens een FIDE-bestuurder is het denkbaar dat in de nabije toekomst tijdens het WK-toernooi op doping zal worden getest. Binnenkort zal de FIDE met het IOC de gewichtige vraag bespreken of koffie, wijn en wodka als drugs moeten worden beschouwd. Ik vrees het ergste.

Geen verstandig mens gelooft dat cafeïne de schaakkracht bevordert maar de vraag blijft of er misschien een pil is die wel dat gewenste effect heeft. Jan Timman zei afgelopen woensdag in de Volkskrant het uitgesloten te achten dat een dergelijk chemisch middel bestaat maar ik ben daar niet zo zeker van. Het lijkt mij best mogelijk dat een gedegen fysiologisch onderzoek naar het schakersbrein het recept voor een wonderpil oplevert.

Experimenten met chemische drugs in het verleden waren teleurstellend. In 1979 werd tijdens een toernooi in München een onderzoekje verricht door een team onder leiding van de Duitse arts, grootmeester en televisiepresentator Helmut Pfleger.

De deelnemers aan het toernooi, onder wie Pfleger zelf, lieten voor, tijdens en na hun partijen hartslag en bloeddruk meten. Het onderzoek leverde niet veel op. Uiteraard waren op de grafieken uitschieters te zien na onverwachte zetten van de tegenstander en in de tijdnoodfase.

In het belang van de wetenschap speelde Pfleger in dat toernooi één partij na het gebruik van een bètablokker, het vroeger onder biljarters populaire middel dat de bloeddruk en hartslag verlaagt. Het effect was onfortuinlijk. Pfleger deed zijn zetten in alle rust en had het gevoel dat hem niets kon gebeuren. Hij speelde helaas tegen een sterke tegenstander:

Spassky - Pfleger

München 1979

1. e2-e4 c7-c6 2. d2-d4 d7-d5 3. Pb1-c3 d5xe4 4. Pc3xe4 Pb8-d7 5. Lf1-c4 Pg8-f6 6. Pe4xf6+ e7xf6 7. Pg1-e2 Pd7-b6 8. Lc4-b3 Lf8-d6 9. c2-c4 Ld6-c7 10. Lc1-f4 0-0 11. Lf4xc7 Dd8xc7 12. c4-c5 Pb6-d7 13. 0-0 b7-b6

Sterker is 13 ... Td8 14. Dc2 Pf8, gevolgd door ... Le6 waarna zwart geen problemen heeft.

14. c5xb6 a7xb6 15. Tf1-e1 Lc8-b7 16. Pe2-g3 Tf8-e8

Zie diagram 1

De bètablokker slaat toe. Een alerte schaker zou op zijn hoede zijn voor de moordenaar op b3 en punt f7 niet zomaar in de steek laten. Met een hartslag van 50 dacht Pfleger nog steeds dat hij onkwetsbaar was.

17. Lb3xf7+! Kg8xf7 18. Dd1-h5+ g7-g6

Of 18 ... Kf8 19. Dxh7 Df4 20. Pf5 Dg5 21. Dh8+ Kf7 22. Pd6+ en wit wint

19. Dh5xh7+ Kf7-f8 20. h2-h4 ...

Zwart geeft op. In volmaakte rust constateerde Pfleger dat er geen verdediging is tegen de dreiging 21. h5 gxh5 22. Pf5. Zijn volgende partij speelde hij zonder chemische toevoegingen.

Een andere schaker die eenmaal maar nooit weer uit het verkeerde potje snoepte was Max Euwe. Het gebeurde tijdens het voor hem zo catastrofaal verlopen WK-toernooi dat in 1948 in Den Haag en Moskou werd gespeeld.

Volgens secondant Nico Cortlever twijfelde Euwe al voor het begin van het toernooi aan de goede afloop. Hij was moe na een lange serie simultaanseances en de theoretische voorbereiding was bepaald niet verlopen zoals hij had gewenst. Bezorgde vrienden hadden hem daarom een doosje met pillen gegeven dat hij in moeilijke tijden kon gebruiken. Succes was niet verzekerd maar van vermoeidheid zou hij geen last meer hebben.

Euwe zag niets in de pillen en wilde op eigen kracht spelen. Maar helaas, die bleek ditmaal niet bijster groot. Hij verloor zijn eerste vier partijen en stond na acht van de twintig ronden ruim onderaan met 1 uit 6. Toen herinnerde Euwe zich het doosje met de pillen. Omdat er toch niets meer te verliezen was, besloot hij er een te gebruiken voor zijn partij tegen Smyslov:

Smyslov - Euwe

Den Haag 1948

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 d7-d6 8. c2-c3 Pc6-a5 9. Lb3-c2 c7-c5 10. d2-d4 Dd8-c7 11. Pb1-d2 Lc8-b7 12. Pd2-f1 c5xd4 13. c3xd4 Ta8-c8 14. Te1-e2 0-0 15. Pf1-g3 Tf8-e8 16. b2-b3 Le7-f8 17. Lc1-b2 g7-g6 18. Dd1-d2 Lf8-g7 19. Ta1-c1 Pf6-d7 20. Te2-e1 Pa5-c6 21. Lc2-b1 Dc7-b6

Zie diagram 2

22. d4-d5

De Spaanse massage begint. Wit heeft groot ruimtevoordeel en zwart heeft geen tegenspel.

22 ... Pc6-e7 23. Lb2-c3 Lb7-a8 24. h2-h4

Niet 24. La5 wegens 24 ... Lh6!.

24 ... h7-h5 25. Lc3-a5 Db6-b8

Nu wordt 25 ... Lh6 beantwoord met 26. Dxh6 Dxa5 27. Pxh5! gxh5 28. Dxd6.

26. Pg3-f1 Tc8xc1 27. Te1xc1 Te8-c8 28. Pf3-e1 Pd7-c5 29. Dd2-g5 Kg8-f8 30. Dg5-e3 Pe7-g8 31. De3-h3 Lg7-h6 32. Tc1-c3 Pg8-e7 33. Lb1-c2 Pc5-b7 34. Tc3xc8+ Db8xc8 35. Dh3xc8+ Pe7xc8

In het toernooiboek schrijft Euwe dat een gelijk eindspel is bereikt dat echter niet zonder finesses is. Het is een optimsitische taxatie. Zwart zal zijn uiterste best moeten doen om remise te maken.

36. La5-c3 Pb7-c5 37. Lc3-b4 Kf8-e7 38. f2-f3 Ke7-d7

'Waarschijnlijk de beslissende fout', schrijft Euwe. Zwart had volgens hem 38 ... Pb6, gevolgd door 39 ... Pbd7 moeten spelen.

39. Pe1-d3 Pc5xd3 40. Lc2xd3 Pc8-e7 41. g2-g4

Zie diagram 3

In deze stelling werd de partij afgebroken. De strijd was met zorg gevolgd door Euwe's secondanten die een nieuwe nederlaag vreesden. Groot was dan ook hun verbazing toen Euwe optimistisch op hen af kwam lopen. Het was volgens Cortlever even heel stil toen hij zei: 'Zo, nu zullen we eens even uitzoeken of we dit eindspelletje kunnen winnen'.

Later op de avond keerde het realiteitsbesef terug. Toen Euwe merkte dat de stelling vrijwel geforceerd verloren is voor zwart, kieperde hij onmiddellijk het pillendoosje in de prullenmand.

41 ... h5xg4 42. f3xg4 Lh6-c1 43. g4-g5 La8-b7 44. Kg1-f2 Pe7-c8 45. Pf1-e3 Kd7-e7 46. Lb4-a5 Lc1-a3 47. Kf2-g3 La3-c5 48. La5-d2 Ke7-f8 49. Pe3-c2 Kf8-e7 50. Ld3-e2 Pc8-a7 51. Ld2-a5 Pa7-c8 52. Le2-g4 f7-f6 53. Lg4-e6 f6xg5 54. h4xg5 Pc8-b6 55. b3-b4 Pb6-c4 56. b4xc5 Pc4xa5 57. c5xd6+ Ke7xd6 58. Le6-f7 Pa5-c4 59. Lf7xg6 a6-a5 60. Kg3-g4 b5-b4 61. Lg6-f5 Kd6-e7 62. Lf5-e6 Pc4-d6 63. Pc2-e3 Pd6xe4 64. Kg4-f5 Pe4-d6+ 65. Kf5xe5 Pd6-f7+ 66. Ke5-f4 Pf7-d8 67. Pe3-f5+ Ke7-f8 68. g5-g6 Pd8xe6+ 69. d5xe6 a5-a4 70. Kf4-e5 ...

Zwart geeft op.

Meer over