Dertien jaar geleden: Cruijff rookt en kaart met Van Basten

LANG VOORDAT Ajacieden goddelijke kwaliteiten kregen toegedicht (God schudde vol afkeuring het hoofd en bouwde jaren later bij wijze van straf de Amsterdam Arena), verscheen het fotoboek Temidden der Ajacieden....

Ik kocht het onlangs voor ¿ 8,50 op een rommelmarkt in IJmuiden, uitgerekend een plaats in Nederland waar het nog steeds 1986 is. Van maart 1986 tot september 1987 bewoog fotograaf Bart Sorgedrager zich naar eigen zeggen als een kameleon door de vereniging.

Sorgedrager kreeg overal toegang, tot de kleedkamers aan toe, en legde een tijdperk vast op een manier die, nu, een vervreemdend effect heeft - en je doet beseffen dat in het voetbal niets blijft zoals het is en de drang om te vernieuwen onstuitbaar is.

Dertien jaar later is het boek aanmerkelijk krachtiger dan het indertijd was. Toen waren het waarschijnlijk slechts mooie foto's, beelden die een succesvol seizoen van een bekende voetbalclub illustreerden.

Inmiddels is het een document geworden met historische waarde. En dat voor maar acht gulden en vijftig cent.

Ajax was een makkelijk toegankelijke club die hechte banden had met Amsterdam, door de penose op de voet werd gevolgd en nieuws bij voorkeur doorspeelde aan De Telegraaf.

Suppoosten (uitgestorven) bewaakten de orde en een toiletjuffrouw die de moeder van André Hazes zou kunnen zijn, of misschien wel was, zat op haar post. Intussen zat haar man op de Reynolds-tribune te kankeren op Ajax, met een vet Amsterdams accent.

Als ze de Nike-sportschoenen niet aan zou hebben gehad, zou de foto van de toiletjuffrouw in 1956 gemaakt kunnen zijn. Ze heeft haar handtas aan een spijker opgehangen. Haar handen warmt ze in de zakken van een wit schort. Op de tafel ligt een nieuwe rol toiletpapier klaar en staat een wit schoteltje, zoals het hoort.

Ik zie om in verwondering. Niets is hetzelfde gebleven, op de grimmige blikken van supporters van de F-side na. (Wel zijn ze ouder dan de huidige leden van de harde kern en nog enigszins bij zinnen.)

De stank van het Olympisch Stadion komt je tegemoet. Oudere leden poetsen de trofeeën, Aron Winter (snorretje) en Rob Witschge zijn onafscheidelijk en spelers van FC Den Haag kammen geconcentreerd hun lange, blonde haren na een overwinning op Ajax.

Een oude man met een pet en een lange regenjas verkoopt programmabladen. Officieel programma, zal hij hebben geroepen. Op zijn bovenarm prijkt een band met het oude Ajax-logo (ook al verdwenen).

Van Basten kaart met Cruijff en fysiotherapeut Van Dord in het vliegtuig dat Ajax van Amsterdam naar Athene brengt. Cruijff, de trainer, heeft een sigaret in de mond. Van Basten en Van Dord bekijken hun kaarten. Cruijff is daar al mee klaar.

Tussen Van Basten en Cruijff ligt een Algemeen Dagblad en een rol King-pepermunt. Menzo is in slaap gevallen.

Het was de lievelingsklas van Cruijff, een talentvolle bende die grotendeels uit Amsterdammers bestond. Voetbal was nog geen dodelijke ernst: verliezen mocht ook van Cruijff.

'Ajax is Ajax en Cruijff is zijn profeet', schreef Freek de Jonge in het voorwoord. (Het was vermoedelijk op dat moment dat God voor de eerste maal op wraak begon te zinnen.)

Op de omslagfoto leidt Cruijff zijn jonge leerlingen naar het veld. Cruijff is gefotografeerd in de gang van stadion De Meer, enkele minuten voor een wedstrijd tegen Bursaspor. Hij kijkt naar de grond van een lange, schitterend witte gang. Op gepaste afstand volgen de spelers.

Silooy en Van Basten gaan voorop. Uitgerekend zij beslisten later in dat seizoen de Europacupfinale tegen Lokomotive Leipzig, met een voorzet en een doelpunt.

Sorgedrager heeft, zonder dat hij het besefte, dertien jaar geleden ook de toekomst van Ajax vastgelegd. Op één van de foto's loopt Dennis Bergkamp zich warm, in het stadion in de Watergraafsmeer op 18 maart 1987 voor de wedstrijd tegen Malmö FF. In die wedstrijd maakte Bergkamp zijn debuut voor Ajax.

Sorgedrager fotografeerde de sky-boxen, het eerste zichtbare teken van de omwenteling, en een kampioenswedstrijd van de B-junioren, met spelers als Frank en Ronald de Boer, Michel Kreek en Richard Witschge. Ze maken met hun shirts (Le Coq Sportif; kwijnend bestaan) reclame voor TDK.

En plotseling valt mijn oog op een supporter die achterover leunt op een bank in een trein. Hij kijkt verveeld voor zich uit. Vier andere supporters, niet met name genoemd, hangen over een tafeltje of staren met een lege blik naar buiten.

'De aanhang van Ajax in de trein na de nederlaag tegen Sparta, 25 mei 1986', heeft Sorgedrager onder de foto geschreven. Ze drinken niet, ze roken niet, ze peinzen slechts, met de pest in hun lijf.

Elf jaar later komt de jongen aan de rechterkant om het leven, in maart 1997 in een weiland in Beverwijk. Zijn naam was Carlo Picornie.

Meer over