Deep Blue won gewoon een match

De overwinning van schaakcomputer Deep Blue op Gari Kasparov kan niet aan incidentele factoren worden toegeschreven, meent Anjo Anjewierden. Evenmin reiken de conclusies verder dan deze ene match....

OP DE Forumpagina van 22 mei probeert Philip Brey de betekenis van de overwinning van Deep Blue op Kasparov te relativeren. Zijn argumenten zijn echter aanvechtbaar een tegenstrijdig.

Argument 1: De programmatuur van Deep Blue is speciaal geschreven om Kasparov te kunnen verslaan.

Als dit argument waar zou zijn, heeft het Deep Blue team een fenomele prestatie geleverd: het is er dan in geslaagd de denkprocessen van Kasparov te ontleden en deze om te zetten in regels die een computer kan uitvoeren.

Uiteraard hebben de programmeurs de partijen van Kasparov bestudeerd, en ze zullen zich zeker hebben voorbereid op de openingen die Kasparov normaal gesproken speelt. Wat waarschijnlijk veel belangrijker was, is dat Deep Blue de beschikking had over enorme databases met schaakpartijen en schaakstellingen.

Volgens Brey heeft 'geen enkele grootmeester ooit de beschikking gehad over zoveel informatie en advies (over Kasparov)'. Geen sterk argument: iedereen kan de databases met partijen van alle sterke spelers ter wereld uit de computer halen.

Argument 2: Het Deep Blue team mocht het programma tussen twee partijen veranderen.

Dit lijkt me redelijk, Kasparov zat tussen de partijen natuurlijk ook niet stil. In de computerschaakwereld is bekend dat het veranderen van een programma tijdens een toernooi een gevaarlijke zaak is: er is dan weinig tijd om de veranderingen te testen. Aan te nemen valt dat de meeste veranderingen de opening betroffen.

Argument 3: Kasparov speelde ver onder zijn niveau.

Dit is inderdaad waar. Brey geeft als een van de mogelijke redenen dat Kasparov andere openingen en een voorzichtiger speeltype speelde. Halen we nu Brey's eerste argument erbij, dan zien we dat Deep Blue niet alleen van de Kasparov kan winnen waarop hij volgens Brey was geprogrammeerd, maar ook van de Kasparov zoals hij tijdens de match speelde. Dit haalt de algehele argumentatie van Brey onderuit: het maakt de computer niet uit tegen wie wordt gespeeld.

Conclusies: Deep Blue heeft alleen gewonnen omdat schaken een formeel domein is.

Als definitie voor een formeel domein geeft Brey 'dat ze ondubbelzinnig zijn gedefinieerd'. Schaken is inderdaad een formeel domein volgens deze definitie. Er zit echter een adder onder het gras. Om in een formeel domein iets te kunnen bewijzen (hier het uitrekenen van de beste zet in een bepaalde stelling), is het noodzakelijk alle mogelijkheden te bekijken. Dit laatste is in het schaken (nog) niet mogelijk. Het schaken is in theorie een formeel domein, in de praktijk is het aantal mogelijkheden te groot.

Ergo: de overwinning van Deep Blue toont aan dat een schaakspelende computer op een bepaald moment en onder bepaalde omstandigheden van 's werelds sterkste speler kan winnen. Er gaat geen enkele voorspellende waarde van uit. Een poging tot het trekken van conclusies in andere toepassingsgebieden is dan ook een zinloze bezigheid.

Anjo Anjewierden is schaker en informaticus.

Meer over