InterviewKasper Hjulmand

Deense bondscoach blikt terug op hartstilstand van Eriksen tijdens EK: ‘Een horrorfilm, maar ook een sprookje’

Een van de meest dramatische gebeurtenissen in de sport in 2021 was de hartstilstand van de Deen Christian Eriksen tijdens het EK voetbal. Nu, ruim zeven maanden later, ziet bondscoach Kasper Hjulmand het als een keerpunt. ‘We zijn emotioneel verbonden geraakt, ook met het volk, iedereen wil nu deel uitmaken van het nationale team.’

Bart Vlietstra
De spelers van Denemarken vormen een cirkel bij de op het veld ingezakte Christian Eriksen. Beeld REUTERS
De spelers van Denemarken vormen een cirkel bij de op het veld ingezakte Christian Eriksen.Beeld REUTERS

‘Het was een moment van de waarheid,’ zegt de bondscoach van de Deense voetbalploeg Kasper Hjulmand zonder dralen, zonder slikken. Het gaat over 12 juni 2021, de 43ste minuut van de EK-wedstrijd Denemarken - Finland. De Deense sterspeler Christian Eriksen loopt vrij bij een ingooi, struikelt, valt voorover en blijft liggen. Hij is bewusteloos en even later valt zijn hartslag weg.

Het ijzingwekkende moment staat bij velen in het geheugen gegrift, omdat de reanimatie en zelfs het weer op gang brengen van het hart met een defibrillator live wordt uitgezonden. Ploeggenoten proberen het tafereel zoveel mogelijk af te schermen, ondertussen hun tranen wegvegend en hogere machten aanroepend. Eriksens vriendin wordt aan de rand van het veld getroost door aanvoerder Simon Kjær. Hjulmand regisseert en biedt troost op de achtergrond.

Na tien minuten wordt Eriksen op een brancard van het veld gedragen, de voetballer steekt zijn hand op, in het ziekenhuis gaat het goed met hem. De wedstrijd wordt dezelfde avond hervat en gewonnen door Finland (1-0).

Geprezen

Hjulmand wordt geprezen om zijn uitleg, introspectie, openheid en handelen rond het drama. Zonder zijn beste speler imponeert zijn niet al te hoog ingeschaalde ploeg tijdens het verdere toernooi door de tactische discipline, fitheid, veelzijdigheid, inventiviteit en eendracht en komt tot op de drempel van de EK-finale. Na het EK kwalificeert Denemarken zich razendsnel voor het WK en stijgt naar de negende plaats op de Fifa-ranking.

Eriksen ontbreekt nog altijd op de voetbalvelden, over zijn revalidatie wordt weinig bekendgemaakt, behalve dat zijn contract bij Internazionale recentelijk werd ontbonden omdat in de Italiaanse competitie spelers met een inwendige defibrillator niet mogen voetballen.

Half november heeft Hjulmand tijd voor een interview met de Volkskrant via Teams. Hij zit in een hotelkamer, ter voorbereiding op een volgende interland. Achter hem een rijtje boeken. Over de huidige staat van Christian Eriksen wil de 49-jarige coach niet meer kwijt dan dat het ‘naar omstandigheden oké’ gaat. ‘Hij bepaalt wat er wanneer naar buiten komt. Dat is niet aan mij.’

Een emotionele ontlading bij de Deense coach Kasper Hjulmand tijdens het duel met Rusland. Beeld EPA
Een emotionele ontlading bij de Deense coach Kasper Hjulmand tijdens het duel met Rusland.Beeld EPA

In perfect Engels vertelt hij daarna uitgebreid over het moment, en de lessen die eruit getrokken zijn. ‘Je vindt je echte identiteit, waarom het gaat in het leven. Je ontdekt waarom je dingen doet en de oprechte waarden van voetbal: vriendschap, support, tolerantie, hard werken, compassie. Alles wat kinderen leren als ze gaan voetballen eigenlijk. Voetbal raakt soms te ver verwijderd van die basisidentiteit. Hier waren we erg dicht bij dat terug te vinden. It was really a moment of truth.

Maar ook heel dicht bij totale angst.

‘Zeker. Het is het ergste wat je kunt meemaken. Mensen verliezen waar je van houdt... En dat deden we ook, want Christian was echt even weg. Je kijkt naar hoe de staf reageert, hoe de spelers reageren. Dit is geen teambuildingdrill in het bos met twee experts die je onder druk zetten. Dit was echt. Je ziet je vrouw, kinderen en ouders op de tribune. Maar we konden niet bij hen komen door corona. Het was iets waar je van leert. Daar praten we veel over.’

Wat hebben jullie geleerd?

‘Een cliché misschien: maar in het nu leven. Doen wat nu goed voelt. Niet te veel tijd spenderen aan het verleden en aan de toekomst. Dat is een ongelooflijk waardevolle les. Het heeft ons beter gemaakt, in veel opzichten.’

Het kan ook een trauma worden.

‘Dat kan zeker gebeuren als je je emoties wegduwt. Als je ze samenbalt, in een doos stopt en die op slot probeert te doen. Wij hebben gezegd: elke emotie is goed. Als jij je supertreurig voelt, is dat goed. Als je dat helemaal niet hebt, is dat ook oké. Je kan zelfs op hetzelfde moment allebei die emoties voelen. Het is belangrijk dat spelers en stafleden kunnen zijn wie ze zijn, dat ik kan zijn wie ik ben. Ik heb ook goede en slechte dingen, ik maak ook fouten. We moeten geen rol spelen. De spelers doen dat geweldig.’

Is dat proces versneld door de gebeurtenissen rond Eriksen, denkt u?

‘We zaten al op de goede weg. Maar als het niet gebeurd was, hadden we nog beter gespeeld. We hadden hetzelfde enthousiasme over ons voetbal losgemaakt en minstens zulke goede resultaten behaald, denk ik. Maar dat weet je nooit. Als zoiets gebeurt, maakt het je sterker. Als je het goed doet, tenminste. Anders wordt het inderdaad een trauma. Maar het bracht veel saamhorigheid. Ook met mensen buiten het voetbal. Zij werden ook onderdeel van deze reis. Overal waar ik kom, vraagt men: hoe is het met Christian?’

Zonder een pauze te nemen: ‘We hebben emoties voor een heel leven. We zijn emotioneel verbonden geraakt, ook met het volk, iedereen wil nu deel uitmaken van het nationale team. Vrouwen, mannen, meisjes, jongens. Daar droomde ik van toen ik als bondscoach begon. Ik had twee doelen. Ten eerste: iets winnen. Ten tweede: de natie verenigen. De kracht van voetbal is ongelooflijk. Het is een geweldig jaar, een emotioneel jaar. Een horrorfilm, maar ook een sprookje.’

Het was de derde keer dat er iemand in uw omgeving op het veld in elkaar zakte. Het gebeurde ook met Nordsjaelland-speler Jonathan Richter in 2009.

‘Hij werd geraakt door de bliksem en was ook even dood. Met Christian wisten we vrij snel dat het goed ging, bij Jonathan duurde het twee maanden voor we wisten of hij het zou overleven. Dus daar dacht ik ook aan, ik herkende die emoties. Ik had dus wat ervaring en die heb ik gebruikt.’

Uw spelers zeiden dat u ongelooflijk invoelend was. De ploeg erdoorheen sleepte. Was er ruimte voor uw eigen emoties?

‘Ik vond dat ik de groep moest leiden. Maar als je wilt dat mensen over emoties praten, moet je dat ook zelf doen. Daarnaast moest ik de pers, het land informeren, de ploeg voorbereiden op volgende wedstrijden. Van slapen kwam weinig, gelukkig heb ik een geweldige staf. Er was een psycholoog bij de ploeg tijdens het EK. Met hem praat ik soms. Ik praat met mensen bij de bond, van de staf. Mijn keeperstrainer heeft kanker en is aan het vechten voor zijn leven. We hebben erg goede gesprekken over het leven en wat we hebben meegemaakt. Maar ik denk dat ik pas de komende maanden echt terugga naar die gebeurtenissen.’

De wedstrijd tegen Finland werd uiteindelijk hervat. Hoe kijkt u daarop terug?

‘Het was een stomme beslissing dat we moesten doorspelen. Ik had gewild dat ik de moed had gehad om tegen de spelers te zeggen om in de bus te stappen en terug te gaan naar het hotel. We kregen twee opties: hervatten of een dag later spelen om twaalf uur. Niemand wilde een dag later teruggaan. Het ging erom: was Christian oké? Het zag er goed uit op dat moment. Ik was naar het ziekenhuis geweest, had hem omhelsd en dat voelde goed. Dat bood een opening om door te gaan. Maar we hadden niet door moeten gaan. Het was gekkenwerk.’

Ook daarna zijn jullie doorgegaan op het EK.

‘Het doel was om de spelers op een menselijke manier door het toernooi te helpen. Maar de volgende wedstrijd vijf dagen later tegen België, dat was puur overleven. Ik had geen idee hoe we erdoor zouden komen. We voelden de liefde en support van de bevolking, in het stadion en daarbuiten. Dat sleepte ons er doorheen. We hadden met 6-0 kunnen verliezen en mensen zouden nog steeds van ons houden, zo’n gevoel. We speelden een geweldige wedstrijd (die Denemarken nipt verloor, red.). Door die support tegen België vonden we dat we iets moesten teruggeven. We wilden niet meer naar huis, we wilden door. We hadden weer een doel.’

Kasper Hjulmand tijdens een persconferentie bij terugkomst in Denemarken na uitschakeling op het EK. Beeld EPA
Kasper Hjulmand tijdens een persconferentie bij terugkomst in Denemarken na uitschakeling op het EK.Beeld EPA

Denemarken won van Rusland, won daarna in de achtste finales van Wales en vervolgens in de kwartfinale van Tsjechië, dat daarvoor Nederland had bedwongen. De reis eindigde in de halve finale op Wembley nadat Engeland in de verlenging een discutabele strafschop had benut.

Eriksen speelde in totaal slechts iets meer dan 42 minuten tijdens het EK. Hjulmand kent de 29-jarige middenvelder al achttien jaar. ‘Hij is een geweldige speler, maar een nog grootser mens. Hij is altijd zichzelf. Zijn liefde voor voetbal is ongelooflijk groot. Ik heb hem nog nooit gezien zonder een bal in zijn buurt. Daarnaast is hij heel sociaal, hij praat met iedereen, wie je ook bent. Ik heb zoveel spelers gezien die de aarde verlieten als ze succes hadden. Daarom mag ik hem zo graag. Praat ik met Christian dan gaat het binnen twee minuten over voetbal. Hij is de aanvoerder in het spel lezen, het ritme bepalen. Hij ziet alles. Zo leidt hij. Hij is het hart en het ritme van de ploeg.’

Doordat zijn hart even stopte, verloren jullie in zekere zin het hart van het team. Alsnog haalden jullie de halve finale en kwalificeerden je makkelijk voor het WK. Hoe kon dat?

‘Het is een zeer lange weg. We moeten beginnen met Morten Olsen. Hij was zeventien jaar bondscoach, hij heeft de basis gelegd. Hij gaf ogen en licht aan het Deense voetbal, hij liet ons geloven dat we offensief konden spelen. Er zijn meer goede coaches geweest, Thomas Frank, mijn voorganger Age Hareide die een eenheid van de ploeg maakte. Ik heb er wat bij kunnen doen met mijn nieuwsgierigheid, mijn gekke ideeën. Ik wilde moed toevoegen, zelfvertrouwen, inventiviteit. Als we drie wedstrijden in tien dagen spelen, wissel ik mijn team bij de tweede wedstrijd op tien plaatsen. Dat werkt goed. Iedereen voelt dat hij een bijdrage levert. De groep groeit, en spelers individueel. En het zijn vooral de spelers die het moeten doen.’

Hjulmand was zelf ook profvoetballer, maar moest door aanhoudend blessureleed op zijn 26ste stoppen. Hij volgde daarna universitaire opleidingen en managementcursussen in onder meer Amerika, maar verbleef ook talloze keren in Amsterdam en Barcelona om zich te verdiepen in de trainingsleer van Johan Cruijff en Louis van Gaal. Hij werd in zijn eerste seizoen als hoofdcoach op het hoogste niveau, 2011-2012, met dominant voetbal kampioen met FC Nordsjaelland, dat het negende budget van Denemarken had. Hij werd later aangesteld door het Duitse FSV Mainz, maar keerde vrij snel terug naar Denemarken om zijn ouders te helpen bij de zorg voor zijn broer die autisme heeft.

Hjulmand vroeg vaak aandacht voor de leefomstandigheden van mensen met een beperking. ‘Op zijn vierde las mijn broer vloeiend, er is geen persoon die ik ken die zoveel over muziek weet. Toch wordt hij door het systeem passief gemaakt. Op zijn achttiende werd hij weggestopt in plaats van dat werd geprobeerd hem te helpen bij het ontplooien van zijn kwaliteiten. Dat doen we niet alleen met mensen met een beperking, we doen het met iedereen. We denken dat we iets zien, dat labelen we, terwijl er zoveel meer is. Door hem kijk ik naar mensen op een andere manier. Soms beperken mensen zichzelf door wat ze geleerd is door leraren of ouders. Daardoor denken ze snel: dit is voor mij niet weggelegd. Ik wil die grenzen proberen weg te nemen. Dat is de taak van een leraar. Niet vertellen wat je niet kan, maar laten zien wat je wel kan. Dat heb ik van mijn broer geleerd.’

In Denemarken wordt u sinds het EK ‘de leider van de natie’ genoemd. Krijgt uw broer mee wat u heeft losgemaakt?

‘Hij is meer bezorgd over kleinere dingen. We gingen naar concerten, ik probeer veel tijd met hem door te brengen. Als hij ergens leest dat ik misschien naar Engeland ga, dan belt hij of schrijft hij: ‘Wat ga ik dan doen, waar brengen we Kerstmis door?’ Dat vindt hij belangrijke zaken en daar heeft hij helemaal gelijk in.’

Is het überhaupt wel mogelijk om u te onthechten van dit team na alles wat er gebeurd is?

‘Ik kan dat wel. Maar niet nu. Ik ben heel blij waar ik nu ben, de reis waar we mee bezig zijn. We spelen goed voetbal, halen goede resultaten, maar hebben nog niets gewonnen. Dat kun je een droom noemen, maar ik houd van dromen. Ik herinner me coachingseminars op de universiteit over hoe je een grote carrière opbouwt en uitbouwt. Om bepaalde doelen te stellen en dan snel door te gaan naar de volgende. Ik denk niet zo. Het leven neemt toch een andere wending.

‘Er zit zo’n kracht in dromen, in imagineren. Als je dat niet doet, gebeurt het zeker niet. Natuurlijk: als je er niet hard voor wilt werken, niet let op alle details, dan gebeurt het ook niet. Dan ben je aan het dagdromen. Dan kun je de wereld niet veranderen.’

Kasper Hjulmand

Geboren: Aalborg, 9 april 1972

1987-1998 Profvoetballer bij, op dat moment, kleine Deense clubs.

2006-2008 coach Lyngby (kampioen eerste divisie)

2011-2014 coach FC Nordsjaelland (kampioen eredivisie)

2014-2015 coach FSV Mainz

2016-2019 coach FC Nordsjaelland

2020-heden bondscoach Denemarken (halve finale EK 2020, kwalificatie WK 2022)