ProfielJoachim Löw

De vernieuwer die zijn Mannschaft maar niet kan loslaten

Visionair Joachim Löw veranderde het Duitse voetbal, maar door zijn zelfoverschatting is die Mannschaft de laatste jaren stil blijven staan. Is Löw na de wedstrijd tegen Engeland dinsdagavond nog bondscoach?

Tijdens de wedstrijd tegen Portugal in München, die Duitsland overtuigend won. Beeld Christian Charisius / DPA
Tijdens de wedstrijd tegen Portugal in München, die Duitsland overtuigend won.Beeld Christian Charisius / DPA

De Duitse bondscoach Joachim Löw vergelijkt grote toernooien graag met tunnels. Löw (61) houdt van tunnels, van de prettige monomanie, het alles-of-nietsgevoel, de wereld om het voetbal heen vergeten. Dit EK is voor Löw de laatste van ­zeven tunnels, of acht als je het WK van 2006 meerekent, het zomersprookje in eigen land, toen Löw de rechterhand was van bondscoach Jürgen Klinsmann.

Dat Löw zolang op zijn post bleef, en zijn tijdperk al bijna net zolang duurt als dat van Bondskanselier Angela Merkel, is in Duitsland omstreden. Nu elke wedstrijd Löws laatste kan zijn, is de vraag wat er aan het eind van de tunnel komt. Licht? Of, indachtig de stadiontunnel, juichende fans? Als Duitsland de halve finale haalt of meer, zal Löw de geschiedenisboeken ingaan als een van de succesvolste Duitse bondscoaches, met een WK-zege (2014), een tweede plaats op een EK (2008) en vier keer een halve finale.

Maar vliegt Duitsland er dinsdagavond tegen Engeland uit, en dat is denkbaar na de wisselvallige prestaties in de groepsfase, zal Löw worden herinnerd als een trainer met last van wat in de politieke wetenschappen ‘imperial overstretch’ heet: na het wereldkampioenschap van 2014 wilde hij te lang teren op de factoren die tot dat succes hadden geleid, balbezitvoetbal en een gouden generatie. Critici, en daarvan wemelt het in de Duitse media, stellen dat Löw sindsdien de weg kwijt is.

Visionair

In zijn gouden jaren werd Löw juist geroemd als visionaire vernieuwer van het Duitse voetbal. Hij leerde Duitsland dat de sport meer om het lijf heeft dan brute wilskracht en kunnen vechten voor een 1-0-overwinning in blessuretijd. Hij introduceerde conditietrainingen, de tactische spelanalyses die ­tegenwoordig gemeengoed zijn, maar ook aantrekkelijker en aanvallender spel. Ook doorbrak Löw het taboe op praten over psychologisch welzijn, hij maakte de Mannschaft bewust etnisch diverser dan voorheen en hij vlakte de hiërarchie in het elftal af.

Als trainer kreeg Löw de doorbraak die hem als speler niet gegund was. Löws profcarrière knakte – letterlijk – toen hij in zijn eerste seizoen in de Bundesliga, bij VfB Stuttgart, tegen de keeper van de tegenstander opliep. Van de dij- en scheenbeenbreuk herstelde hij fysiek nooit volledig. Dus keerde hij terug naar SC Freiburg, dat in de jaren tachtig in de tweede liga speelde.

Hierdoor bleef Löw een jongen uit de provincie. Hij groeide op onder de rook van Freiburg, in Schönau in het Zwarte Woud, waar zijn vader ­tegelkachels verkocht. Joachim, de oudste van vier broers, gold als kind als groot talent, schrijft sportjournalist Mathias Schneider in Löw, Die Biographie. Maar Löw was ook toen al een wat eigenzinnige jongen die veel in zijn hoofd zat.

Ongeacht het resultaat van dit EK, zal Löw worden herinnerd als een ondoorgrondelijke bondscoach. Een man die met het lengen van zijn trainersjaren zich steeds meer in zichzelf leek terug te trekken; een indruk die versterkt wordt door zijn hang naar coltruien en nauwsluitende shirts in mist- en schaduwtinten. Ontegenzeggelijk modieus, maar ze geven ook de indruk van vrijwillig aangetrokken dwangbuizen. En ze zijn in tegenspraak met het schijnbaar ongegeneerd neuspeuteren, krabben aan het kruis en ruiken aan zijn vingers, wat Löw zich geregeld permitteert. (Zoek op Google: ‘Löw sniffs’, en er gaat een wereld open.)

Volgens biograaf Schneider wordt Löw zijn leven lang al geplaagd door fases van zelftwijfel, maar blijkt uit zijn handelen tegelijkertijd een zelfverzekerdheid die soms omslaat in overmoed. Paradoxale eigenschappen die Löw deelt met het land dat hij vertegenwoordigt.

Tijdperk Löw

Hoe eindigt het tijdperk Löw? Na de roemloze afgang in de groepsfase van het WK in Rusland in 2018 verwachtte iedereen dat hij het voor gezien zou houden. In plaats daarvan presenteerde hij een wetenschappelijk aandoende analyse van zijn ­eigen falen. Ja, hij had een ‘bijna ­arrogante’ fout gemaakt, gaf hij toe. Maar hij ging niet weg.

Hij beloofde dat, waar hij tien jaar eerder zo goed in was: vernieuwing. Drie vedettes moesten het veld ruimen: Jerome Boateng, Thomas Müller en Mats Hummels. Maar toen Duitsland afgelopen najaar een ­oefenwedstrijd tegen Spanje met 7-0 verloor en de verkettering van Löw ongekende vormen aannam, haalde hij de laatste twee terug. Zij spelen naast nieuwelingen als Kai Havertz en het piepjonge talent Jamal ­Musiala. Een goede mix, of hinken op twee gedachten?

In de groepsfase van dit EK speelden de Duitsers bipolair voetbal. ­Tegen Portugal waren ze zo goed dat meteen over toernooiwinst werd gespeculeerd. Tegen Hongarije speelden ze inspiratieloos. De regie hield de camera lang op Löw gericht, zijn gezicht verborgen achter gebalde vuisten. Tot de schoen van Leon ­Goretzka het noodlot afwendde.

En nu? De Duitse media schilderen Löws Mannschaft, vrij naar Forrest Gump, af als een doos pralines. ‘You never know what you’re gonna get.’

3x Löw: van Angela tot Musiala

In een interview met Die Zeit vertelde Joachim Löw onlangs dat hij had gedineerd met Bondskanselier Angela Merkel. Ze hadden toekomstplannen uitgewisseld voor als ze na de zomer allebei klaar zijn met hun werk in dienst van Duitsland. Löw vertelde dat de Bratkartoffeln in de bondskanselarij ‘van eenzame kwaliteit’ zijn, maar liet over de gespreksinhoud niets los.

Als veelbelovend talent van 15 jaar was Löw op een haar na met voetbal gestopt. Hij was verliefd en wilde geen bal meer zien. Het kostte bijna een jaar, en veel overtuiging van zijn coach, eer hij tot bezinning kwam.

Jamal Musiala geldt als groot toekomstig talent in de Mannschaft. Maar het had weinig gescheeld of de 18-jarige dribbelaar van Bayern München had voor de tegenstander van dinsdagavond in het veld gestaan. Musiala bracht het grootste deel van zijn jeugd in Engeland door en kwam uit voor de Engelse jeugdelftallen. Löw wist hem te overtuigen om voor zijn geboorteland te spelen. Tegen Hongarije was Musiala’s invalbeurt een van de schaarse lichtpunten in het Duitse spel.

Meer over