Reconstructie

De tweedaagse voetbaloorlog: hoe fans het miljardenplan van de Super League dwarsboomden

Zondag ziet de European Super League het licht, dinsdagavond trekken de eerste topclubs zich terug, geschrokken van het massale verzet. Een reconstructie van een Europese voetbaloorlog.

Chelseafans protesteren tegen de Super League. Beeld REUTERS
Chelseafans protesteren tegen de Super League.Beeld REUTERS

John W. Henry heeft een honkbalclub (Boston Red Sox), een dagblad (Boston Globe) en een raceteam in zijn portefeuille. Maar niet eerder had de Amerikaanse investeerder zo veel uit te leggen als afgelopen week, zittend naast een bosje gele bloemen met een houten kast als troosteloos decor.

‘Ik wil me verontschuldigen tegenover alle fans van Liverpool’, begint de eigenaar van de Engelse voetbalclub zijn mea culpa op video. ‘Ik heb jullie in de steek gelaten.’

De Super League waarmee Henry’s Liverpool en elf andere topclubs (AC Milan, Arsenal, Atlético Madrid, Chelsea, Barcelona, Internazionale, Juventus, Manchester City, Manchester United, Real Madrid en Tottenham Hotspur) de voetbalwereld op z’n kop dachten te zetten, werd binnen twee dagen de nek omgedraaid. Spelers, trainers, andere clubs, sponsors en bonden keerden zich vrijwel unaniem tegen het project dat bedoeld zou zijn om het voetbal te redden.

Hoe kon dit zo mislopen?

De sfeer is vrijdag 16 april nog gemoedelijk tussen voetbalbond Uefa en de bestuurders van de Europese voetbalclubs, vertegenwoordigd in de ECA. De hervorming van de Champions League ligt op tafel, maar de plooien daarover zijn allang glad­gestreken. ‘Er was meer dan een jaar aan gewerkt’, herinnert Uefa-bestuurslid Michael van Praag zich.

Directeur Ivan Gazidis van AC Milan is in een eerder digitaal overleg nog wel begonnen over de verdeling van de geldstromen. Eerst de opzet van de competitie, dan het geld, krijgt hij daarin te horen. Verder zwijgt men. Van Praag: ‘De ongeschreven wet is dan: als niemand wat zegt, zijn ze het eens.’ Vrijdag 16 april tikt het bestuur van de Uefa de laatste puntjes af.

Geldhonger

Veranderingen van de Champions League zijn doorlopend inzet voor onderhandelingen aan de bestuurstafels in het voetbal. De topclubs proberen al jaren meer geld te bedingen bij de Uefa, die miljarden ophaalt en uitdeelt in het belangrijkste clubtoernooi. In dat steekspel hebben de topclubs een aas achter de hand om hun zin te krijgen: de Super League.

Al sinds 1998 keert het plan voor een supercompetitie van Europa’s beste clubs in verschillende gedaantes terug op de bestuurstafels. Telkens als de clubs met hun explosieve voorstel op de proppen komen, lost de Uefa dat op dezelfde manier op. De topclubs krijgen meer geld en het wordt ze makkelijker gemaakt om aan de Champions League mee te doen.

Hoewel het kransje van de eliteclubs zich officieel vooral druk maakt om de ontwikkeling van het voetbal en een ‘eerlijkere’ verdeling van de gelden die de Uefa nu in handen heeft, spelen vooral de eigen belangen mee. De dure (salaris)huishouding van de topclubs, met Real Madrid en Barcelona voorop, is niet bestand tegen een vroege uitschakeling in de Champions League. Bovendien heeft corona een diepe bres geslagen in de inkomsten.

Toch maakt niemand in de top van de Uefa zich vrijdag zorgen. Ook de topclubs zijn tevreden over de nieuwe opzet van de Champions League, vanaf 2024. Daarin is plek voor 36 in plaats van 32 deelnemers, een serie van tien wedstrijden tegen unieke tegenstanders vervangt de nu zo voorspelbare groepsfase. Het nieuwe format ‘maakt vrijwel zeker een einde aan de Super League’, schrijft persbureau Reuters begin deze maand.

Ook Uefa-bestuurslid en Juventus-voorzitter Andrea Agnelli geeft de nieuwe Champions League de zegen. ‘Alles leek in kannen en kruiken’, zegt secretaris-generaal Gijs de Jong van de KNVB.

De strijd begint

Een dag later is alles anders. ­Iemand belt Uefa-voorzitter Ceferin zaterdag om te vertellen dat de Super League zondagavond wordt aangekondigd: een dag voordat het Uefa-bestuur de hervorming van de Champions League bekrachtigt. Vijf betrokken clubs bellen de Sloveen al snel op om hun excuses aan te bieden. Ze zitten vast aan het contract, zeggen ze, ze hebben het ook niet zo gewild.

Ceferin besluit Agnelli uit te horen, vertelt de Uefa-voorzitter later aan de Sloveense nieuwssite 24ur.com. De twee kennen elkaar goed, Ceferin is de peetvader van Agnelli’s dochter. ‘Wat is er aan de hand?’, vraagt Ceferin als de Italiaan eindelijk opneemt.

Die wuift alle geruchten over de ­Super League weg. ‘Het is bullshit’, zegt hij, ‘er klopt niets van.’ Oké, zegt Ceferin. ‘Als dat zo is, laten we dan een verklaring uitbrengen en zeggen dat de geruchten over de Super League onzin zijn.’ Prima, antwoordt Agnelli. ‘Maak jij maar een concept, dan praten we verder.’

De Italiaan zegt daarna nog iets te willen veranderen aan die conceptversie, hij zal Ceferin nog bellen. Maar dat gebeurt niet meer. Wie wel contact met de Sloveen zoeken als hij zaterdagavond vanuit zijn woonplaats Ljubljana naar Zwitserland rijdt: andere clubs die de Super League zullen vormen. ‘Jullie weten wat dit betekent’, zegt Ceferin. ‘Laten we een oorlog beginnen.’

Michael van Praag weet dan nog van niets. Zondagmiddag stapt hij samen met KNVB-voorzitter Just Spee op het vliegtuig naar Genève. Van daaruit rijden ze naar het Uefa-congres in Montreux, waar Spee dinsdag in het bestuur zal worden gekozen als opvolger van Van Praag.

Chaos

Meteen na hun landing stromen alarmerende berichten over de Super League binnen. In Italië beleggen de Serie A-clubs een crisisberaad over de topcompetitie met ‘zestien’ clubs, zoals de krant Corriere dello Sport ten onrechte meldt. Ook de Britse krant The Times zit ernaast met de ‘vijf’ Engelse clubs die meedoen, alleen Manchester City niet. Het zijn er zes, inclusief de club van sjeik Mansour.

Spandoeken tegen de Super League hangen bij het stadion van Liverpool. Beeld AP
Spandoeken tegen de Super League hangen bij het stadion van Liverpool.Beeld AP

Het nieuws bereikt ook stadion de Kuip, waar Ajax en Vitesse zondagavond aftrappen voor de bekerfinale. Ajax-directeur Edwin van der Sar heeft op de tribune zijn handen vol aan de verwikkelingen over de Super League. Namens de ECA is hij een van de initiatiefnemers van de Champions League nieuwe stijl.

De couppoging slaat bij de Uefa en de nationale bonden in als een bom. Van der Sar is al ‘dertig uur’ bezig met vergaderingen, laat hij de Volkskrant maandag weten. Hoe het kan dat ook hij is overvallen door het nieuws? ‘Er waren er die er nog veel dichter bij zaten en het ook niet wisten.’

Nog voordat de twaalf clubs hun plannen kunnen presenteren, wordt alles in het werk gesteld om de Super League te elimineren. De Uefa en wereldvoetbalbond Fifa brengen woedende verklaringen uit, waarin ze dreigen betrokken clubs per direct uit de Champions League te zetten en spelers te weren bij EK’s en WK’s. Er is twijfel of dat juridisch kan. Maar alles is geoorloofd om de orde in het voetbal te herstellen en de publieke opinie te beïnvloeden.

3,5 miljard euro

Over de voordelen van een Super League heeft niemand het. Niet over de 3,5 miljard euro die de twaalf oprichters (en drie nader te bepalen ploegen) mogen bijschrijven dankzij de Amerikaanse investeringsbank JP Morgan. En evenmin over de 400 miljoen euro die op de winnaar van het nog te beginnen toernooi ligt te wachten – de beste ploeg in de Champions League krijgt 120 miljoen.

Het voetbal stevent af op de afgrond, is de verdediging van Real-voorzitter Florentino Pérez. ‘Met de inkomsten uit de Champions League gaan we er allemaal aan: de grote clubs, de middelgrote en de kleine.’ Wat het voetbal nodig heeft, zegt de Super League-preses, is Federer tegen Nadal. ‘Elke dinsdag en woensdag.’

Maar in de ‘zorgen’ van de Super Leagueclubs is niemand geïnteresseerd. Dat komt ook door de ama­teuristische manier waarop ze hun project presteren. ‘Terwijl je contracten voor zo’n competitie niet zomaar opstelt. Daar moeten juristen bij betrokken zijn geweest, en ook directeuren’, zegt Van Praag.

Plan van niks

Toch oogt de drie pagina’s lange persverklaring van de Super League alsof deze in elkaar is gestampt door een middelbarescholier uit de jaren negentig. ‘Er is een Amerikaanse bank, maar geen tv-zender, geen groep sponsors en geen bereidheid om er iets van te maken’, concludeert The New York Times in een vernietigend artikel. De Jong van de KNVB: ‘Er is geen sportieve, economische of culturele logica achter dit plan. De bedenkers zijn op alle fronten nat gegaan.’

Ook bij de meeste betrokken clubs durft niemand zich voor het plan uit te spreken. De eigenaren houden zich stil. Ze voelen wellicht aan dat deze publicitaire nachtmerrie alleen maar verkeerd voor ze kan aflopen.

Het is daarom makkelijk schieten voor Uefa-voorzitter Ceferin. Hij fulmineert dat er al die tijd ‘slangen’ in zijn buurt zijn geweest. De namen van Agnelli en vicevoorzitter Woodward van Manchester United noemt hij openlijk, hoewel de Engelsman later zegt dat hij juist tegen de Super League was. Dan is al besloten dat hij de club eind dit jaar verlaat.

Macron en Johnson

Het verzet tegen de competitie is overweldigend. De Franse president Macron en de Britse premier Johnson spreken zich in harde woorden uit. De KNVB polst volgens Van Praag of ook de Nederlandse regering tegen de Super League stelling wil nemen, maar daar komt het niet van. Nederlandse clubs zijn ook niet betrokken bij de nieuwe competitie.

Het maakt niet uit. De lawine is al gaan rollen. Leden van het Britse koningshuis, oud-spelers (vooral de Engelsman Gary Neville), trainers, ­actieve spelers en trainers ageren tegen de competitie, waar ogenschijnlijk alleen de twaalf betrokken clubs op zitten te wachten.

De eigenaren van die clubs – vaak zakenmannen zonder voetbalachtergrond – lijken op eigen houtje te hebben gehandeld. Zo moet technisch directeur Paolo Maldini van AC Milan in de pers lezen dat zijn club zal breken met de Champions League en verder gaat in de Super League. ‘Wij zijn geen onderdeel van dit proces’, zegt Liverpool-trainer Jürgen Klopp.

Spandoeken tegen de Super League hangen bij het stadion van Liverpool. Beeld REUTERS
Spandoeken tegen de Super League hangen bij het stadion van Liverpool.Beeld REUTERS

Ceferin weet hoe hij de Super League kan neutraliseren, zegt hij tegen Van Praag. ‘De enige manier waarop we dit kunnen breken, is via de Engelsen. Daar zie je de barstjes.’

Terwijl woedende fans zich verzamelen en hun clubeigenaren en -bestuur voor geldwolven uitmaken, krijgt de twijfel de overhand in de directiekamers. Bij Chelsea vrezen ze dat het ‘giftige’ project de reputatie en het gemeenschapswerk van de club naar de knoppen kan helpen, ­reconstrueert The Guardian.

Terugkrabbelen

City en Chelsea zoeken volgens ­Engelse media als eerste clubs naar een uitweg. Maar het is Atlético ­Madrid dat dinsdagochtend als eerste de Uefa contacteert om een terugtocht in gang te zetten.

Een voor een komen de clubs tot inkeer. De Engelse clubs doen dat dinsdagavond rond middernacht (Chelsea iets later), waarna Atlético en Internazionale woensdag volgen. AC Milan ook, ondanks een wat dubbelzinnige verklaring.

Als ook investeerder JP Morgan de Super League de rug toekeert, blijven Juventus, Real Madrid en Barça het concept steunen. Begrijpelijk, vindt zaakwaarnemer Mino Raiola: ‘Ik ken wel veertig clubs die aan zo’n ­Super League willen meedoen. Alleen al omdat ze geen risico willen lopen dat ze niet aan een Europees toernooi meedoen en geen inkomsten hebben.’

The Sun meldt dat er achter de schermen wordt gewerkt aan een Britse Super League, inclusief Schotse clubs Rangers FC en Celtic. In Nederland en België ligt zo’n concept met de Beneliga ook al jaren op tafel, al is dat geen gesloten competitie.

Dat de (vaak Amerikaanse) eigenaren probeerden met de Super League het Amerikaanse model van een gesloten competitie te kopiëren, kun je ze volgens Raiola niet kwalijk nemen. Een mix tussen Amerikaanse en Europese ideeën zou hij het beste vinden. ‘Directie en management uit de VS, bedrijfscultuur en het prestatiegerichte van Europa. De discussie hoeft niet te zijn wat beter of slechter is.’

Maar eerst moeten er wonden gelikt. Tegen The Guardian zeggen betrokkenen uit de Super League dat hun opstand het voetbal heeft versterkt, alleen niet zoals de bedoeling was. ‘De hand van de Uefa is er krachtiger op geworden. Het zal zeker een generatie duren voordat iemand weer zoiets probeert.’

Meer over