De ramp wordt niet meer verzwegen

In het stadion waar drie dagen eerder Guus Hiddink met Rusland de Engelsen heeft verslagen, wordt een vergeten voetbalramp uit 1982 herdacht....

Rondom het herdenkingsmonument voor de slachtoffers van een ramp die jarenlang werd verzwegen, schenken oude vrouwen gul glazen wodka in en delen ze brood met worst uit. Zo gaat dat in Rusland, precies 25 jaar na de UEFA Cupwedstrijd tussen Spartak Moskou en Haarlem die tientallen dodelijke slachtoffers eiste, waarna op last van de autoriteiten de grote stilte begon.

Uitgebreider dan ooit voor mogelijk werd gehouden, wordt zaterdag teruggeblikt op de ramp in het Luzhniki-stadion. De aanzet is gegeven door Nederlanders, de Haarlem-supporters Michael en Edwin Struis. Met een herdenking bij het monument en een benefietwedstrijd van de elftallen van destijds, worden de doden op een memorabele manier geëerd.

‘Het belangrijkste van deze dag is dat we ook in Rusland heel veel los hebben gemaakt’, zegt Michael Struis. Het bewijs is zichtbaar. Met spelers als Piet Keur, Martin Haar, Edward Metgod en Wim Balm speelt Haarlem een wedstrijd die door duizenden Spartak-fans wordt bekeken, in het stadion waar drie dagen eerder Guus Hiddink met Rusland de Engelsen heeft verslagen. Igor Kornejev zat woensdag aan de zijde van Hiddink, nu staat hij voor Spartak op het veld.

De ramp is niet meer verborgen. Er wordt niet langer gezwegen, ook niet door Spartak Moskou dat het initiatief voor de herdenkingswedstrijd onmiddellijk steunde. Voor het eerst hebben de Russische media uitgebreid bericht over de gevolgen van de wedstrijd op 20 oktober 1982 en zijn nabestaanden aan het woord gekomen.

Bijna de volledige ploeg van Haarlem is teruggekeerd naar Moskou. Alleen de trainers, Hans van Doorneveld (ziek), Jan Jongbloed (vliegangst) en Luc Nijholt, die verplichtingen had als trainer van Stormvogels Telstar, zijn in Nederland achtergebleven.

AZ-trainer Louis van Gaal stond toe dat zijn assistenten Haar en Metgod naar Moskou reisden en niet aanwezig zouden zijn bij de competitiewedstrijd tegen Heerenveen. ‘Daar zal ik hem altijd dankbaar voor blijven’, zegt Haar. ‘Hij hoefde er ook geen seconde over na te denken. Ik vind het een fantastisch gebaar.’

Haar was de regisseur van een elftal dat in het begin van de jaren tachtig in de eredivisie tweemaal op de vierde plaats eindigde. In 1982 schakelde Haarlem in de eerste ronde van de UEFA Cup AA Gent uit. Spartak Moskou was de tweede tegenstander.

Pas jaren later drong tot de spelers door wat zich in vak C van het Luzhniki-stadion had afgespeeld. Wim Balm: ‘Ik wilde het verdringen, maar dat lukte niet. Elke keer als er nieuwe onthullingen kwamen, was er wel iemand die me vroeg wat ik er destijds van had gemerkt. En ik moest altijd hetzelfde zeggen: niks.’

Als Haar het veld oploopt, werpt hij een blik op het vak waar de doden vielen. Na de wedstrijd bedanken de twee elftallen het publiek, steeds groter in getale omdat Spartak Moskou later op de dag een competitiewedstrijd speelt. Haar: ‘Dit is een geweldige ervaring. Het is ontroerend om de mensen te zien die hun kinderen hebben verloren. Het is goed dat we zijn teruggekeerd.’

De spelers van Haarlem zijn afwisselend aangeslagen, tijdens de plechtigheid bij het monument en de ontmoeting met de nabestaanden bijvoorbeeld, en vrolijk, vanwege het weerzien. Haarlem was in 1982 een vriendenploeg die van stadion naar stadion trok, en van café naar café.

‘Toen we elkaar op Schiphol weer zagen, gingen we gewoon verder met de gesprekken waar we twintig jaar geleden mee waren gestopt’, aldus Balm. En Haar: ‘Die warmte tref je in het betaald voetbal nergens meer aan. En nog steeds is dit een team.’

De bekendste speler van Spartak Moskou, doelman Dassajev, wordt tweemaal verslagen. De Haarlemse doelpunten komen op naam van Piet Keur en gastspeler Arthur Numan. Het duel eindigt in 2-2. ‘Mooie uitslag’, zegt Balm.

Verderop, buiten het stadion, leggen tientallen supporters van Spartak Moskou de hele dag rode en witte bloemen, sjaals en vaantjes bij de gedenkplaats. De oude vrouwen die de gure wind trotseren, zijn nabestaanden van de slachtoffers.

Zwijgend serveren ze wodka. De ontwerper van het monument kijkt toe. Een broze vrouw legt het programmaboekje van de rampwedstrijd van 20 oktober 1982 voorzichtig tussen de bloemen.

Meer over