De mythe met het dodelijke schot is 65 jaar oud geworden

Gisteren, zondag 23 oktober, werd Edson Arantes do Nascimento 65 jaar. Wie niet weet over wie ik het hier heb, heeft de afgelopen vijftig jaar vermoedelijk doorgebracht in een boeddhistisch klooster op de hellingen van de Himalaya....

Ik sprak kortgeleden iemand die nog nooit van Tolstoi had gehoord. Oké, dat kan, eventueel. Negentiende eeuw, Rusland: Tolstoi kan aan je voorbij zijn gegaan. Ook `Bach` kwam hem trouwens maar vagelijk bekend voor, evenals Churchill, Pinter, Madame Curie, president Kennedy, Anquetil, Nero, Willem de Veroveraar, Moulijn, Bismarck, Freek de Jonge, Strindberg, Nelson Piquet, Pizarro, Ho Chi Min, koningin Wilhelmina, Nasser, Mao, A.F.Th., Hitler, Dostojewski, Pik Botha, Zatopek, Herman Gorter, John McEnroe, Thomas a Kempis, Hazes, Jean-Paul Sartre, Jean-Paul de Jong, Luns, Hemingway, Gerd Müller, Kant, Puskas, Shakespeare, Van Gogh of Tiger Woods: het ís mogelijk dat zulke namen je niks zeggen. Daar hoef je je echt niet voor te laten aanpraten dat je onderwijs niet heeft gedeugd, dat kan de beste overkomen. Als je maar gelukkig bent.

Maar Edson Arantes do Nascimento, die moet je kennen. Anders wordt het tijd om afscheid te nemen of er toch minstens volledig en voorgoed het zwijgen toe te doen.

Edson Arantes do Nascimento. Bijgenaamd Pelé, Braziliaanse voetballegende. Geboren op 23 oktober 1940 in Três Coracões - Drie Harten. Het Braziliaanse parlement verklaarde in 1960 dat hij behoorde tot het nationaal erfgoed - mét exportverbod - waardoor Italiaanse clubs achter het net visten.

Om te kijken hoe het ervoor stond met de legende, vroeg ik mijn dochter Hannah (1991) of ze wel eens van Edson Arantes do Nascimento, bijgenaamd Pelé, had vernomen. `Pelé, natuurlijk`, zei ze. `Hele goede voetballer. Stond in ons boek Begrijpend Lezen, in groep zeven. Ben ik nooit vergeten.

`Om niet over één nacht ijs te gaan, besloot ik mijn onderzoek uit te breiden tot nóg een veertienjarige, Hannah`s vriendin Florie, die volgens mij al helemáál niks van voetbal moet hebben. `Pelé, o ja, zeker`, zei ze beledigd. `Hij stond op een hele mooie poster in Brussel. Beroemde voetballer.`

Hiermee was het bewijs geleverd. De legende is onsterfelijk.

Zelf kwam ik voor het eerst in aanraking met Pelé toen ik zes jaar oud was. Het was in het jaar dat Pelé`s club Santos voor de tweede keer de wereldbeker had gewonnen, in 1963. Maar niet dat feit bracht Pelé in beeld, maar de verklaring van een vriendje dat Pelé nu alweer voor de derde keer een keeper had doodgeschoten.

Dit maakte een onuitwisbare indruk op mij. Péle - ik heb die naam nog jaren verkeerd uitgesproken - werd in één klap van niks een mythe met een dodelijk schot.

Het waren nog de jaren waarin mythes werden geboetseerd uit woorden, niet uit beelden in een Nike-reclame. Maar dat was juist goed voor de legendevorming. Elke Adidas-commercial maakt helden alleen maar kleiner. Miezerige proleetjes die zich voor geld alles laten aanleunen.

Er waren, bij ons in Groenlo tenminste, geen shirts met de naam Pelé op de rug. Niemand had een dvd met de beste trucs van Pelé. Ik kan me amper beelden van Pelé herinneren, alleen een paar schokkerige filmpjes van het WK van 1958 en iets vaags uit 1966. Pas bij het WK van 1970 kwam hij, in kleur en wel, mijn hoofd binnen. En op dat WK was zijn ploeggenoot Gérson mijn held, niet Pelé.

Pelé bleef de mythe in mijn hoofd, ik wenste niet dat de kale werkelijkheid van het televisiebeeld daaraan afbreuk zou doen. Mijn mythische Pelé gaf nooit een verkeerde pass, de echte wel. Het is de tragiek van Zinedine Zidane dat alle bewegingen die hij maakt vanuit tien verschillende hoeken in veelvoud tot ons komen. Zo word je nooit mythisch.

Tijdens het EK van 1996 liep ik op een dag de trappen onder de Twin Towers van het Wembleystadion op, op weg naar de ingang voor pers en genodigden. Ik was alleen, tot ik werd ingehaald door een verrassend kleine man.

Het was Pelé. Edson Arantes do Nascimento. Ik kon niet geloven dat hij daar ordinair naast me liep, op de trap. Ik wilde hem een hand geven, maar zag daar op het laatste moment van af. Een mythe geef je geen hand. Die kijk je even aan, met een speciaal voor mythes gereserveerde blik. Pelé glimlachte vriendelijk terug.

Pelé is 65, maar wat zou het, mythes sterven niet.

Bert Wagendorp

Meer over