De lucratieve jacht op de voetbaldiamantjes

Clubs proberen steeds jonger spelers aan zich te binden. De belangen zijn groot, de concurrentie hevig. Wie het grote talent ontdekt, kan miljoenen verdienen. Maar niet alles mag, ondervond ook Bobby Adekanye (16).

Oktober 2011, Bobby Adekanye (destijds 12) als stervoetballertje van FC Barcelona. Beeld Tobias Kleuver / VI / Hollandse Hoogte
Oktober 2011, Bobby Adekanye (destijds 12) als stervoetballertje van FC Barcelona.Beeld Tobias Kleuver / VI / Hollandse Hoogte

Beveiligers. Maar ook: magazijnbedienden, obers en schoonmaaksters. Vaders en moeders grijpen vaak ieder baantje aan om de weg vrij te maken voor een transfer van hun getalenteerde zoon of dochter. Ze moeten ook wel om de prille voetbaldroom niet al voortijdig lek te prikken.

De vader krijgt van de nieuwe club alvast een baan als taxichauffeur toebedeeld en drie maanden later verhuist zijn getalenteerde zoon erachteraan, samen met moeder en de rest van het gezin. Vader schrijft zijn zoon vervolgens in bij een topclub als Chelsea, Manchester City of Barcelona, die niet bepaald verrast is door de komst van het Franse, Nederlandse of Senegalese talent. De club had de speler nota bene zelf gevraagd of hij niet in Madrid of Londen wilde komen spelen.

Bobby's droom bij Barcelona is voor nu voorbij

Hij ging als knulletje van VV Alphia naar Ajax en daarna naar Barcelona. Bobby Adekanye (16) is een supertalent uit Alphen aan den Rijn. Maar alles staat stil als blijkt dat Barcelona bij de transfer de FIFA-regels heeft overtreden. Lees hier de reportage.

Ongeslepen diamant

Er is geen makkelijkere manier om de regels van de wereldvoetbalbond te omzeilen. Clubs proberen steeds jonger spelers aan zich te binden, om zo goedkoop mogelijk uit te zijn en andere clubs de loef af te steken in de dans om het grote voetbaltalent. Wie een ongeslepen diamant opspoort en oppoetst, kan de miljoenen jaren later zelf opstrijken.

Vooral de 10- en 11-jarigen waren tot voor kort populair. Clubs hadden simpelweg geen toestemming van de FIFA nodig om zulke jeugdspelers aan boord te halen (zie kader). Sinds 1 maart vallen ook zij onder de transferregels voor minderjarigen en moeten clubs eerst langs een commissie van de wereldbond. Een direct gevolg van de inspanningen van de internationale spelersvakbond FIFPro.

De term kinderhandel valt al snel in zulke gevallen. Dat is niet in alle gevallen terecht, vinden spelers die al jonge leeftijd voor het voetbal emigreerden. Gyliano van Velzen, die op zijn 16de van Ajax naar Manchester United vertrok: 'Engeland was een supermooie ervaring voor me die ik nooit ga vergeten. Je kunt wel zeggen: bij United slaag je misschien niet. Maar bij Ajax wist ik ook niet of ik de top zou halen.'

Nasi

Van Velzen trainde nog met het tweede elftal van United tegen spelers als Paul Scholes en Ryan Giggs. Vervolgens werd hij uitgeleend aan een club in Antwerpen, waarna hij in Nederland terugkeerde bij FC Utrecht. Daar appt hij tegenwoordig als reserve met Juventus-ster Paul Pogba, die vanuit de opleiding van Manchester wel naar de Europese top doorstootte. 'Hij kwam vaak bij ons thuis eten in Manchester. Dan schepte hij een tweede portie nasi op, zo lekker vond hij het.'

Van Velzen is er niet op tegen dat ook de transfers van 10- en 11-jarigen scherper in de gaten worden gehouden. Maar, zegt hij: wie in zijn hoofd sterk genoeg is, kan de stap naar het buitenland zeker aan. 'Het hielp mij dat mijn moeder en stiefvader meeverhuisden naar Manchester. Zij pepten me op, hielden me voor dat ik niet moest opgeven.'

Ryan Giggs, in 2013, in actie voor Manchester United. Beeld epa
Ryan Giggs, in 2013, in actie voor Manchester United.Beeld epa

Waterbedeffect

In het voetbal vrezen ze voor een waterbedeffect, nu ook de 10- en 11-jarigen door de juridische FIFA-molen moeten voordat het buitenlandse voetbalavontuur pas kan beginnen. Het ligt voor de hand dat clubs hun aandacht verleggen naar talentjes van 8 en 9, hoewel van hen moeilijker te voorspellen valt of zij de harde leerschool op kicksen doorstaan.

Bovendien geldt: hoe jonger een topper in wording is, hoe goedkoper. Real Madrid telde bijvoorbeeld al 3,4 miljoen euro neer voor de door heel Europa begeerde Noor Martin Ødegaard, die op zijn 16de al een weeksalaris van 100 duizend euro verdient in Spanje. Zijn vorige club Strømsgodset kan nog eens 3,6 miljoen euro aan bonussen tegemoet zien als alles met Reals nieuwste kindster volgens plan verloopt.

Alle leeftijden

Wat FIFPro betreft, hebben clubs straks toestemming nodig voor elke jeugdspeler die ze uit een ander land willen halen. Of die nu 8 is of 4. Ivo Ouwehand, jurist bij de spelersvakbond: 'We hebben ervoor gepleit de grens beneden de 10 jaar te krijgen. Er zijn al spelers van 9 jaar naar Barcelona en Real Madrid gegaan (een Filipijnse en een Japanse jongen in 2012 en 2013, red.). We werpen nu een extra barrière op. Maar uiteindelijk willen we een einde aan deze kinderhandel.'

Hoewel niets te voorspellen valt in het voetbal, moet het wel heel gek lopen wil een talent van 7 miljoen nog op straat belanden. Toch is dat wat honderden andere jeugdspelers uit vooral arme oorden overkomt, nadat ze eenmaal de stap naar het buitenland hebben gewaagd. Een topspeler in wording is niets meer waard als hij geblesseerd raakt, weet ook Ouwehand. 'Clubs zijn geen sociale instellingen.'

Voor wie geluk heeft, is er nog een ander bestaan weggelegd in zijn nieuwe land. En de anderen? Ouwehand: 'Zij verdwijnen in de anonimiteit. Misschien komen ze wel in de haven te werken, dan verdienen ze tenminste nog iets. Spelers uit Zuid-Amerika die in Spanje terechtkomen hebben nog wat contacten, die redden het misschien nog wel. Maar van Chilenen die in Oekraïne belanden, moet je maar hopen dat het goed met ze gaat. Zelfs de kans dat ze worden teruggezet op het vliegtuig is beperkt.'

De grens ligt bij 18 jaar

Voetbalclubs mogen in principe geen spelers tot 18 jaar uit het buitenland halen, behalve in een van de volgende gevallen:

De ouders van de speler verhuizen vanwege een andere reden dan het voetbal naar het buitenland. De spelers is tussen de 16 en 18 en verhuist binnen de grenzen van de EU of de Europese Economische Ruimte (EU plus Liechtenstein, Noorwegen, IJsland). De club verplicht zich onder meer zorg te dragen voor een gastgezin of internaat als de ouders niet mee verhuizen en voor scholing, zodat de jeugdspeler een ander pad kan inslaan als zijn voetbalcarrière op niets uitloopt. De speler woont niet verder dan 50 kilometer van de grens van het land waarin hij gaat spelen en ook zijn nieuwe (buitenlandse) club bevindt zich op maximaal dezelfde afstand van de landsgrens. De speler moet in dit geval thuis blijven wonen.

Emotionele brief

Ouwehand kent de dossiers die clubs en voetbalbonden bij de FIFA moeten inleveren om een buitenlandse jeugdspeler te kunnen transfereren. De meeste clubs spelen het spel eerlijk en hebben het beste met jonge talenten voor, benadrukt hij. Maar net als FIFPro-voorman Theo van Seggelen, die als een van de judges transfers goed- of afkeurt op basis van een vooronderzoek van de FIFA, komt hij ook genoeg schrijnendere gevallen tegen.

Hij vertelt over de emotionele brief van een Afrikaanse moeder. Haar zoon volgde in Italië een opleiding tot havenmedewerker en kon, niet toevallig, ook een leuk balletje trappen. Hij wilde zich daarom bij een Italiaanse club aansluiten. De moeder had de voogdij al afgestaan om in Afrika te kunnen zorgen voor de andere gezinsleden, die leefden in diepe armoede.

Bedrog

Het was een klemmend moederlijk beroep, maar wel een dat geurde naar bedrog. Zo dook dezelfde brief, inclusief dezelfde havenschool en voetbalclub, op bij de transferaanvragen van vier andere spelers uit andere Afrikaanse landen. Ze werden stuk voor stuk afgewezen. Ouwehand: 'Het was zo doorzichtig, daar trap je niet in. We hebben de FIFA gewaarschuwd, want waarschijnlijk zat er een groep achter deze kinderhandel.'

De fraude ligt echter niet altijd zo voor het opscheppen. Hoe kun je op afstand beoordelen of een vader echt niet vanwege zijn werk naar het buitenland verhuist, ook al zijn de voetbalkunsten van zijn zoon de achterliggende gedachte? Ouwehand: 'Het blijft lastig te toetsen. De vraag is: gaat het hier om het voetbal of het werk? Zeg het maar.'

Niet de bijbel

Zijn onderbuikgevoel vertelt hem dat de FIFA via het Transfer Matching System onvoldoende grip heeft op de handel in jonge spelers. Hij baseert zich op zijn eigen ervaringen en op het boek van de Chileense journalist Juan Pablo Meneses, die in Golden Boys een gaaf voetbaltalentje op de kop weet te tikken voor 200 dollar.

Ouwehand: 'Dat boek is niet de bijbel, maar het geeft wel mooi weer hoe verziekt de cultuur is. Het idee is dat iedereen meeprofiteert van het talent. Ook de ouders, die hun kind als een investering zien.'

Meer over