Analyse

De foto, de feestvreugde en het verhaal van Oranje

Nadat het Nederlands elftal zich tegen Noorwegen had geplaatst voor het WK was er gelegenheid tot feestvreugde. Bondscoach en spelers hebben nu een jaar de tijd zich voor te bereiden op het toernooi waar een blijvende smet aan kleeft.

Willem Vissers
Louis van Gaal viert samen met de spelers van Oranje het bereiken van het WK voetbal. Beeld KNVB
Louis van Gaal viert samen met de spelers van Oranje het bereiken van het WK voetbal.Beeld KNVB

Onder het systeemplafond van een kleedkamer in de Kuip hing dinsdagavond laat een wolk van oranje vreugde, trots en geluk, na de plaatsing voor het WK in Qatar. Gebalde vuisten, gulle lach, open monden.

De foto is enigszins geposeerd. Zo van: kom op jongens, even snel bij elkaar. Toch is het een beeld van georganiseerde chaos. In het midden zit bondscoach Louis van Gaal in een rolstoel, vanwege zijn heupbreuk, bijna als opa van het stel. Vuisten gebald, notities en telefoon op schoot.

Eén blote bast is te zien, van de stoere Matthijs de Ligt, aan de zijkant, want hij was een tijd reserve, tot dinsdag, omdat Stefan de Vrij geblesseerd is. In de buurt van de bondscoach staan dragende spelers als Memphis Depay, normaliter toekomstig topschutter aller tijden van Oranje, Daley Blind, aanvoerder Virgil van Dijk, alsmede de middenvelders Frenkie de Jong en Georginio Wijnaldum. Ook nog dichtbij: Steven Bergwijn, de uitblinker van de avond, met een goal tegen de Noren en een assist. Helemaal links (voor de kijker) doelman Jasper Cillessen, opeens terug door een blessure van Justin Bijlow.

Op de tafel staat slechts één glas champagne, een doos met frisse kauwgom, gelletjes, sportdrank, kannen koffie en thee. Het is een typische sportploeg van deze tijd. Serieuze werknemers van grote clubs, wetende dat ze lang op dit niveau actief kunnen blijven als ze zich goed verzorgen. De veelkleurigheid is duidelijk. Wortels uit Suriname, van de Antillen, uit Ghana, Ivoorkust en Nigeria, maar ook een Limburger, een pinchhitter uit Twente en een spelmaker uit Arkel.

Vriendschap

Ze prijzen de eenheid en vriendschap. Van Gaal kan daarover emotioneel raken, ook door zijn leeftijd. Hoe dan ook: als eerste geëindigd in niet zo’n sterke groep, met 33 doelpunten in tien duels, van 13 makers. Oranje staat straks net buiten de kring van grote kanshebbers op het WK. Outsider is de status van de nummer 11 van de Fifa-ranglijst. Op goede dagen kan alles. De kwartfinales bereiken zou aardig zijn, en als het meezit meer, terwijl gaan voor de wereldtitel de ambitie is. De wedstrijd tegen de Noren was geen ware afspiegeling van de kwaliteit. De spanning werkte verlammend, en op het WK laten tegenstanders meer ruimte, want ze willen zelf ook voetballen.

Van Gaal zal oefenen op speelwijze 5-3-2, waarvan hij zich al bij het vorige WK in Brazilië bediende als uitgangssituatie. Het is zijn laatste kunstje als trainer. Hij zal alles doen om beter te presteren dan de vorige keer, toen Oranje tegen elke verwachting als derde eindigde. Aantrekkelijkheid van het spel is niet meer zijn eerste zorg. Wat is trouwens attractief? In 2014 had bijna elke wedstrijd zijn charme, of het nu door de sensatie tegen Spanje was, de slotfase tegen Mexico of de vernedering van Brazilië.

Memphis Depay maakt de verlossende 2-0 uit een mooie counter en lastige hoek.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Memphis Depay maakt de verlossende 2-0 uit een mooie counter en lastige hoek.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De 2-0 van dinsdag is typerend voor het favoriete spel van menig elftal tegenwoordig. Memphis Depay onderschept bij het eigen strafschopgebied de bal. Steven Bergwijn dribbelt als een tornado, Depay sprint mee en scoort. Voetbal van de omschakeling. In het nadeel van Van Gaal werkt de kalender. Hij is een bouwer en heeft bijna geen aaneengesloten periode ter voorbereiding. De aanloop wordt in brokken opgediend. In maart, met twee oefenduels tegen sterke tegenstanders, in juni en september met zes duels in de Nations League. Pas op 14 november, één week voor de start van het WK, hoeven clubs hun internationals vrij te geven.

Verscheurd seizoen

Het clubseizoen is verscheurd vanwege het toernooi in november-december. Het WK van Qatar in de zomer spelen bleek onmogelijk, vanwege de hitte. En al is het inmiddels officieel verboden dat ook arbeiders op de warmste uren van de dag werken aan de infrastructuur, qua arbeidsomstandigheden is nog te weinig ten goede veranderd, concludeerde Amnesty International deze week. Een blijvende smet kleeft aan het toernooi.

De kritische vragen kwamen dus weer voorbij, kort na de plaatsing. Georginio Wijnaldum voetbalt voor Paris Saint-Germain, dat eigendom is van Qatar, een van de topfinanciers van de voetbalwereld. Hij zei zich op sport te focussen. Van Gaal zei dat overal ‘wel iets’ aan de hand is en liet zijn redenering uit de bocht vliegen. De door hem aangehaalde moord op vriend Peter R. de Vries is in niets te vergelijken met de dood van arbeiders aan WK-stadions, vanwege hitte en uitputting.

Al telt hun stem zwaarder, spelers en trainers verwijzen bij vragen over Qatar het liefst naar de KNVB, die op blijvende verbetering en verandering in de regio aanstuurt. ‘Ik moet het houden bij topsport’, aldus Van Gaal dinsdag, kort na het maken van een vrolijke foto onder het systeemplafond van een kleedkamer in de Kuip, in de biotoop van Oranje.