Schaken

Borislav Ivkov is voor eeuwig verbonden aan een van de grootste schaakblunders

Een jammerlijke zet uit 1965 heeft de loopbaan van Borislav Ivkov meer getekend dan al zijn prachtige partijen. Maandag overleed de Serviër op 88-jarige leeftijd.

Gert Ligterink

Borislav Ivkov zal in het collectieve schakersgeheugen voortleven als de vriendelijke reus die in 1951 het eerste WK voor junioren won, driemaal kampioen van Joegoslavië werd en eenmaal, in 1964, zich kwalificeerde voor het kandidatentoernooi. Maandag overleed hij, 88 jaar oud, in Belgrado aan de gevolgen van een covidbesmetting.

Ivkov heeft zijn lange carrière beschreven in een nooit in het Engels vertaalde autobiografie die de computerhaters zal aanspreken. In de inleiding schrijft hij dat geen enkele in zijn boek opgenomen partij is onderworpen aan analyse door het digitale monster: ‘Het lijkt mij zinloos bij onze menselijke bezigheden gebruik te maken van een universeel genie zonder gezicht en emotie.’

Eeuwig zal Ivkovs naam verbonden blijven aan een van de grootste blunders uit de schaakgeschiedenis. In 1965 was hij in het Capablanca memorial in Havana dicht bij het grootste succes van zijn leven. In de voorlaatste ronde hoefde hij slechts af te rekenen met de Cubaan Gilberto Garcia, de zwakste deelnemer van het toernooi, om een beslissende voorsprong te nemen op zijn concurrenten.

De ontknoping van die partij werd beschreven door Hein Donner in een memorabel artikel in Elseviers Weekblad. Na de 36ste zet van wit in Garcia – Ivkov ontstond de volgende stelling:

Diagram 1

rv Beeld rv
rvBeeld rv

Donner: ‘Wit heeft geen enkele reële dreiging. ‘Al mocht hij twee zetten achter elkaar doen’, zoals dat onder schakers heet. Was Ivkov naar niet zo in tijdnood geweest! Zijn hand zweefde over het bord, aarzelde en greep ineens de enige vreselijke mogelijkheid de partij onmiddellijk te verliezen. Verlaten van alle goede geesten speelde zwart de onvoorstelbare zet:

36 ... d3

en gaf na 37. Lc3 op.’

Het is begrijpelijk dat Ivkov na deze ramp ook zijn laatste partij verloor. Achter Smyslov eindigde hij op de met Fischer en Geller gedeelde tweede plaats.

Een van Ivkovs mooiste winstpartijen komt uit het in 1961 door Michail Tal gewonnen toptoernooi in Bled.

Ivkov – Portisch

Bled 1961

1.e4 e6 2. d4 d5 3. Pc3 Lb4 4. e5 c5 5. a3 Lxc3+ 6. bxc3 Dc7 7. Dg4 f5 8. Dg3 Pe7 9. Dxg7 Tg8 10. Dxh7 cxd4 11. Kd1 Ld7 12. Dh5+ Kd8 13. Pe2 La4

Rond 1960 was deze openingsvariant populair. De praktijk heeft geleerd dat 13 ... dxc3 sterker is dan de tekstzet die veld e6 onbeschermd laat.

14. Pf4 Dxe5 15. Df7 Ld7 16. Ld3 Dd6 17. Te1 e5 18. a4! Le8 19. De6 Dxe6

Ook na dameruil is zwarts koning niet veilig.

20. Pxe6+ Kd7 21. Pc5+ Kc8 22. Txe5 Pbc6 23. Te2 Txg2 24. Lxf5+ Kd8?

Deze zet verliest onmiddellijk. Zwart kan zich voorlopig verdedigen in een inferieure stand na 24 ... Pxf5 25. Txe8+ Pd8 26. Tf8 Pd6.

25. Pxb7+ Kc7

Diagram 2

rv Beeld rv
rvBeeld rv

26. Lf4+! Pe5

Na 26 ... Kxb7 volgt 27. Tb1+ Ka6 28. Ld3+ Ka5 29. Lc7+ Kxa4 30. Ta1 mat.

27. Txe5 Pxf5 28. Te7+ Kc6 29. Tc7+ Kb6 30. Tb1+ Ka6 31. Tc6+!

Een elegante slotzet. Zwart staat mat na 31 ... Lxc6 32. Pc5+ Ka5 33. Lc7.

Zwart geeft op.

Meer over