Stadsgids

‘Venetië blijft voor mij een soort sprookjesstad’

Waar moet je wezen? Wat moet je zien en waarom? Historisch musicoloog en filosoof Jacomien Prins gidst ons buiten de gebaande paden in Venetië, waar zij nu drie jaar woont.

Mirjam Bosgraaf
null Beeld Joost Stokhof
Beeld Joost Stokhof

Sinds 2018 woont Jacomien Prins (53) in Venetië, waar ze aan de universiteit Ca’ Foscari als historisch musicoloog en filosoof onderzoek doet naar theorieën uit de Renaissance over de kracht van muziek. Prins zag van dichtbij alle crises die Venetië de afgelopen jaren doormaakte: de overvloed aan toeristen, maar ook de dreigende stilte van de lockdown vorig jaar en die keer in 2019, toen het acqua alta zo hoog stond dat ze zelf mee heeft helpen hozen in de kelder van het Conservatorium, om historische bladmuziek te redden. ‘Ondanks dat alles blijft Venetië voor mij een soort sprookjesstad’, zegt ze. ‘De zeewind, die je altijd ruikt en voelt, het beweeglijke van het water, hoe de wolken en de zon in het water worden weerspiegeld, het gouden licht waar de stad zo vaak in baadt, of de ochtendmist. Elke dag in de lagune is anders. En in de winter is Venetië net zo mooi en veel rustiger.’

Familiepalazzo

Jacomien Prins: ‘Mijn appartement, in Castello, de wijk aan de oostkant van het Piazza San Marco, ligt niet ver van het Palazzo Querini Stampalia, de bibliotheek waar ik vaak onderzoek doe. Ooit was dit het stadspaleis van de oude Venetiaanse familie Querini. Het lijkt of ze op een gegeven moment gewoon zijn vertrokken en het huis zo hebben achtergelaten, de sfeer van de familie hangt er nog. In de jaren zestig heeft architect Carlo Scarpa de benedenverdieping een nieuwe look gegeven en een stille Japanse binnentuin ontworpen. Een serene plek om een koffiepauze te houden. Fijne werkomgeving wel.’

Fondazione Querini Stampalia, Campo Santa Maria Formosa

Helende muziek

‘De Biblioteca Marciana is de andere bibliotheek waar ik vaak ben, omdat er veel kostbare manuscripten te vinden zijn. De geleerden die ik bestudeer, hielden zich onder andere bezig met de helende werking van muziek op geest en ziel. Marciana is een werkelijk prachtig 16de-eeuws gebouw, midden aan het San Marcoplein, een instituut. Het is te bezichtigen, de zaal met oude globes is spectaculair.’

Biblioteca Nazionale Marciana, Piazza San Marco 7

Amandel-oranjebloesemtaart

‘Ik ben dol op zoetigheden. Niet ver van mijn huis zit Pasticceria Didovich, een banketbakkerij met een grote selectie gebakjes en toetjes geïnspireerd op de zijderoute. Vooral hun yoghurtcake met venkelzaad en citrusschil en de amandel-oranjebloesemtaart zijn heerlijk. De panna cotta met saffraan trouwens net zo goed. Zittend bij Didovich heb ik altijd even het gevoel dat dit niet het toeristische, maar het echte Venetië is.’

Pasticceria Italo Didovich, Campo Santa Marina

Moorse broers

‘Venetië is een historische sensatie. Elke stap leidt weer naar een nieuw palazzo, een nieuw prachtig gebouw, het houdt niet op. En dan alle stijlen en tijden die samenkomen, Europees, Byzantijns, Arabisch. Het Campo dei Mori dankt zijn naam aan de Moorse broers Mastelli, zijdehandelaren uit de 12de eeuw, vereeuwigd als standbeelden op de hoek van het plein. De broers hebben Palazzo Mastelli laten bouwen. Wie goed kijkt, ziet op de gevel van het Palazzo een kameel voorbij komen wiegen.’

Campo dei Mori

Muziekziekenhuis

‘In Castello zit het Ospedaletto, het ‘ziekenhuisje’. ‘Ospedali’ waren oorspronkelijk weeshuizen, die later muziekscholen werden voor onhuwbare dochters. Zij kregen er een muziekopleiding, zodat ze hun eigen salaris konden verdienen in een koor of orkest. Antonio Vivaldi was aan zo’n muziekschool verbonden. In de 18de eeuw heeft het Ospedaletto een heel mooie muziekzaal gekregen met fresco’s van Jacopo Guarana. Daar zijn nu vaak barokconcerten, waar ik met plezier naartoe ga.’

Chiesa dell’Ospedaletto, Barbaria delle Tole 6691

Licht, gras en serre

‘Een leuk uitstapje: met de vaporetto naar de Viale Garibaldi, waar Caffè la Serra zit, een 19de-eeuwse serre met heerlijk gebak en biologische hartige taarten. Vooral de taart met radicchio rosso is lekker. Zon, licht en gras, vlak naast de Biënnale-tuin. Er is niet veel groen in Venetië, dus prettig, deze omgeving.’

Caffè la Serra, Viale Giuseppe Garibaldi 1254

Peggy

‘Iedereen die komt logeren moet mee naar het museum van kunstverzamelaar Peggy Guggenheim. Zij heeft in 1949 een palazzo gekocht en ingericht als eigentijds museum. Vooral het hoofdeinde van Peggy’s bed, een kunstwerk van Alexander Calder, is fantastisch. Het hoofdeinde verbeeldt het glinsterende water van Venetië met vissen en waterplanten. Ontroerend dat Calder dat ontworpen heeft en haar zulke schitterende dromen toewenste.’

Collezione Peggy Guggenheim, Dorsoduro 701-704

Baroktheater

‘In Teatro Malibran werden in de 17de eeuw de grote barokopera’s opgevoerd. Toen sopraan Maria Malibran er in 1835 kwam zingen en zag hoe verwaarloosd het theater was, doneerde ze meteen haar honorarium aan het theater en zo kreeg het zijn latere naam. Nu vinden er vooral klassieke opera’s en concerten plaats.’

Teatro Malibran, Campiello del Teatro 5873

Hemelse muziek

‘De Scuola di San Giorgio degli Schiavoni was oorspronkelijk het gebouw van de Slavische gemeenschap in Venetië. Binnen hangt een rij 16de-eeuwse heiligenschilderijen van Vittore Carpaccio. Mijn lievelingsschilderij is dat waarop Sint Augustinus in zijn studeerkamer uit het raam kijkt en een visioen krijgt. Wat hoorde hij, vraag ik me altijd af, hemelse geluiden? En dan dat grappige hondje links op het schilderij, alleen dat al is de moeite waard.’

Scuola di San Giorgio degli Schiavoni, Calle dei Furlani 3259a

Levenspad

‘De uitsmijter: de Giardino Valsanzibio, een paradijselijke tuin, even buiten Venetië, aangelegd door de rijke Barbarigo-familie, als een dankbetuiging aan God, omdat ze waren gespaard in de pestepidemie. Nu is de Giardino een toevluchtsoord om drukte én covid te ontvluchten. De tuin heeft bovendien een bijzonder labyrint, ontworpen als levenspad. Als een pad doodloopt, stuit je op een hoofdzonde en kun je niet anders dan een andere weg inslaan.’

Giardino di Villa Barbarigo a Valsanzibio, Via Diana, 2 Valsanzibio

Meer over