GROEN OP REISBergeijk

Hoe het Brabantse boerendorp Bergeijk zich ontpopte tot internationaal centrum van goede smaak

Weverij De Ploeg in Bergeijk is de enige door Gerrit Rietveld ontworpen fabriek. Beeld Sander Groen
Weverij De Ploeg in Bergeijk is de enige door Gerrit Rietveld ontworpen fabriek.Beeld Sander Groen

Reisjournalist Sander Groen verkent om de week een onvermoede bestemming in Nederland of net over de grens. Aflevering 32: Rietveld in Bergeijk.

Gispen en Pastoe, die namen kent Groen wel. Maar een weverij op het platteland die voortkwam uit een socialistische landbouwcoöperatie, wat had die nou met Goed Wonen te maken? In de jaren vijftig, als de donkere interieurs met eikenhouten banken en kasten massaal worden verruild voor witte muren, lichte meubels en frisse gordijnen, draait Weverij De Ploeg in Bergeijk overuren. Hun geweven stoffen in moderne dessins gaan de hele wereld over. Het bedrijf breidt alras uit: Gerrit Rietveld bouwt een fabriek en bungalows, Martin Visser ontwerpt meubels, Mien Ruys tekent een park en plantsoenen. Zo ontpopt een Brabants boerendorp zich tot internationaal vermaard centrum van goede smaak. Wandel mee door modernistisch Bergeijk.

Door de vele ramen in de opvallende sheddaken vallen zeeën van licht binnen. Beeld Sander Groen
Door de vele ramen in de opvallende sheddaken vallen zeeën van licht binnen.Beeld Sander Groen

Weverij De Ploeg

Zeeën van licht vallen binnen door de glazen voor- en achterpuien en de opvallende sheddaken van Weverij De Ploeg, het enige fabrieksgebouw dat Gerrit Rietveld ontwierp. De omringende landschapstuin is van Mien Ruys. Het gebouw is een rijksmonument en biedt sinds 2016 onderdak aan tentoonstellingsbouwer Bruns.

De gerestaureerde fabriek van Rietveld biedt nu onderdak aan tentoonstellingsbouwer Bruns. Beeld Sander Groen
De gerestaureerde fabriek van Rietveld biedt nu onderdak aan tentoonstellingsbouwer Bruns.Beeld Sander Groen

Hoofdkantoor

Hier begon de opmars van Bergeijk als stijlenclave: het 19de-eeuwse voormalige notarishuis tegenover de protestantse kerk fungeerde vanaf 1923 als hoofdkantoor van De Ploeg. Door Gerrit Rietveld werd het verbouwd en uitgebreid, maar een nieuwe eigenaar (een architect, nota bene) maakte die ingrepen weer ongedaan.

Gereconstrueerd tegelreliëf van Ad Dekkers in het Ploegpark van Mien Ruys. Beeld Sander Groen
Gereconstrueerd tegelreliëf van Ad Dekkers in het Ploegpark van Mien Ruys.Beeld Sander Groen

Rietveldabri

Wie met het openbaar vervoer naar Bergeijk reist, stapt uit bij een Rietveld. Bij bushalte Hof staat de enige door hem ontworpen abri. Het bushokje dateert uit 1963 en valt met zijn strakke lijnen, moderne materialen en primaire kleuren (blauwe glazuurtegels, rood en geel glas) te herkennen als een Rietveld pur sang.

Nergens wacht men stijlvoller op de bus dan in de Bergeijkse Rietveldabri. Beeld Sander Groen
Nergens wacht men stijlvoller op de bus dan in de Bergeijkse Rietveldabri.Beeld Sander Groen

Rietveldklok

Aan het begin van de toegangsweg naar De Ploeg staat een door Rietveld in 1963 ontworpen straatklok, in zwart-wit beton met strakke lijnen en vierkante uurwerken, geplaatst ter gelegenheid van het 40-jarig bestaan van De Ploeg. Het omringende plantsoen met door spoorbielzen afgebakende bloemperken werd ontworpen door Mien Ruys.

Plantsoen van Mien Ruys met straatklok van Gerrit Rietveld in Bergeijk. Beeld Sander Groen
Plantsoen van Mien Ruys met straatklok van Gerrit Rietveld in Bergeijk.Beeld Sander Groen

Villa Van Daalen

Gerrit Rietveld ontwierp ook tweeëndertig eengezinswoningen, maar dat plan werd niet uitgevoerd. Wat er wél kwam, was een ruime woning voor mededirecteur Roelof van Daalen, waarvoor Rietveld ook het interieur ontwierp. Het huis is nog altijd in bezit van de familie en verkeert nagenoeg in originele staat.

Gerrit Rietveld ontwierp in 1956 een woonhuis voor Ploegdirecteur Van Daalen. Beeld Sander Groen
Gerrit Rietveld ontwierp in 1956 een woonhuis voor Ploegdirecteur Van Daalen.Beeld Sander Groen
Het door Rietveld ontworpen interieur van Villa Van Daalen is nog in originele staat. Beeld Sander Groen
Het door Rietveld ontworpen interieur van Villa Van Daalen is nog in originele staat.Beeld Sander Groen

Praktische informatie

Reis
Vanaf treinstation Eindhoven rijden Hermes-bussen 18 (richting Bergeijk Loo) en 318 (richting Luyksgestel) in ca. 45 min. naar halte Bergeijk Hof; ns.nl, hermes.nl

Tour
Gidsen van Stichting Rietveld en Ruys verzorgen rondleidingen op 12, 13, 19 en 20 december, € 15 voor Volkskrant-lezers, info en reserveren: rietveldenruys.nl/rietveld-safari

Bed
Het enige hotel in het dorp is het eenvoudige maar prettige Eddies Hotel, met eetcafé en zeven kamers vanaf € 95 voor twee inclusief ontbijt; eddies-hr.nl

Over twee weken: Dennis Severs’ House in Londen.

Nog 31 onvermoede bestemmingen in Nederland of net over de grens: volkskrant.nl/groenopreis

Meer over