Column

Zwijndrecht is, goed beschouwd, centrum van universum

Grootgebracht onder de rook van Dordrecht, maal je niet om een gifwolkje.

Jean-Pierre Geelen
null Beeld anp
Beeld anp

Het is dus waar: hoe dichter bij Dordt, hoe rotter het wordt. Ik kan het weten, want als geboren Zwijndrechter ben ik opgegroeid onder de rook van Dordrecht. Letterlijk. Het woensdagse voorpaginanieuws van de Volkskrant, 'Dordtse fabriek stoot giftige stof uit', klonk dan ook ouderwets vertrouwd. Dat wisten wij in Zwijndrecht allang.

Nog zou ik de weeë geur herkennen van verse koekjes en ruwe olie - de vettige lucht van mijn jeugd op mistige dagen. 'Dat is DuPont', stelde mijn moeder haar jongens gerust wanneer ze er iets over opmerkten. Dat was toen.

DuPont werd Chemours, nu pompt de teflonfabrikant GenX de lucht in, een goedje dat leidt tot kanker, nierziekten, leverschade en onvruchtbaarheid - bij ratten en muizen althans. Alles voor onze anti-aanbaklagen, pizzadozen, flosdraad en computerkabels.

Het klinkt angstwekkend, maar voor de Zwijndrechter schijnt door elk gifwolkje de zon. Overal pompen we met paardenkracht de fijnstof van dieselauto's en koeienpoep onze longen in. Onder de rook van Dordrecht proef je de nieuwe smaken. Met opgeheven hoofd zing je dat vrolijke nummertje van Brigitte Kaandorp na:

Ik ben ziek en jij gaat dood/ aan kwikvergiftiging of lood.

Vaders van vriendjes werkten in Dordrecht bij DuPont. Of in de haven van Rotterdam. Zwijndrecht, met zijn kerken en bloemenbuurt, was een burgerlijke oase onder de fabrieksrook. Een slaapdorp in de jaren zeventig; met de kennis van nu weet je waarom het er zo lekker dutten was.

In achtertuinen stalden inwoners grote groene flessen. Van de Chemproha, uw chemiepartner aan de Maas. De objecten stonden zo beeldig aan de rand van de tuinvijver. O, zalige jeugd: nog zie ik de goudvissen zwemmen in een plasje van chloorgas en salpeterzuur. Rangeerterrein Kijkhoek bruist - van de ethanol, acrylonitril en isobutaan.

Door de gifwolken de zon blijven zien, dat vergt enige kunst. Ziet de Zwijndrechter Jan van Goyens bekende Gezicht op Dordrecht, dan denkt hij: ah, de oude Jan stond aan onze kant, op de Ringdijk of het Veerplein. Ook toen (1651) al hing er een gigantische wolkenlucht boven de haven. Geen vogel te zien.

Eén Bekende Nederlander kende Zwijndrecht: Dick Passchier. De stem (en het NCRV-gezicht) van Spel zonder grenzen en het defilé op Soestdijk was tevens uitbater van Marhaba, een winkeltje in oosterse snuisterijen en prullaria op het Frits Vogelplein. Dat Beyoncé in haar laatste videoclip een matig gezichtje op de Dordtse dom gebruikte, was natuurlijk geen toeval: het is geschilderd met Zwijndrecht in de rug. Zwijndrecht is, goed beschouwd, het centrum van het universum.

Geboren Dordrechter Passchier verruilde Zwijndrecht voor Zweden en trok later naar het Friese Engwierum. Hij moet inmiddels minstens 120 zijn. Logisch, leerde ik al vroeg in Zwijndrecht: wie als kind in een ketel met gebufferde formaline is gevallen, blijft zijn hele leven onverslaanbaar.

Meer over