Zwarte verf kan 'bruine' opmars in het arme Brandenburg niet verhinderen

Met een 'spookcampagne' bewerkt de rechts-radicale DVU ontevreden Oost-Duitse kiezers: geen speeches, maar veel nationalistische leuzen. In Brandenburg, de arme deelstaat rond Berlijn, kunnen de 'bruinen' ermee in het parlement komen....

In het stadje Strausberg hangt een gigantische poster van de Deutsche Volks Union: 'Kies dit keer voor protest!' Zwarte verf heeft de tekst bijna onleesbaar gemaakt. Werk van de Antifa's, de linkse bestrijders van rechts-extremisme.

'We hebben wel twintigduizend posters opnieuw moeten ophangen', klaagde de DVU-voorzitter in Brandenburg, Axel Hesselbarth. De Antifa's verhinderen het hem een gewone campagne te voeren, zegt hij. Openlijke optredens en kraampjes zijn onmogelijk. 'Ze zouden ons doodslaan.'

Toch lijkt het weer te gaan lukken: de rechts-radicale DVU maakt een goede kans zondag in het parlement van de deelstaat Brandenburg te worden gekozen. Een opiniepeiler van de Forschungsgruppe Wahlen, Matthias Jung, schat dat ze 7 procent van de stemmen krijgen.

Volgens opiniepeilers en politieke tegenstanders is de onzichtbaarheid van de DVU juist de reden voor het succes. Gerhard Frey, de uitgever en miljonair uit München die de DVU in zijn eentje leidt en financiert, bereikt de ontevreden Oost-Duitsers met het beproefde recept van de 'spookcampagne'. Hij benadert de kiezers rechtstreeks met eenvoudige leuzen.

Overal in Brandenburg, de deelstaat rond Berlijn, heeft extreem-rechts zich meester gemaakt van de lantaarnpalen. Daar hangen nationalistische leuzen als 'Duitsland voor de Duitsers', 'Minder geld naar het buitenland, meer naar Brandenburg' en in de nazi-traditie: 'Wehrt euch am Wahltag'.

Ook de brievenbus is het domein van de radicalen: honderdduizend kiezers kregen een envelop in de bus met het neutrale opschrift 'Wahlbüro Potsdam'. Er zaten verkiezingsfolders in van de DVU, dat 2,5 miljoen mark in deze campagne steekt: Duits geld moet worden ingezet voor de Duitsers, criminaliteit harder aangepakt, en er moet een einde komen aan het voortrekken van buitenlanders. Dat daar in Brandenburg heel weinig van zijn, wordt niet vermeld.

Matthias Rozok, een 22-jarige student bedrijfskunde, kreeg ook een envelop. Hij voelt zich aangesproken en gaat DVU stemmen. 'We moeten geen geld meer aan het buitenland verspillen. Ik heb niets tegen buitenlanders maar waar ik woon, komen steeds meer Russen en wat dan ook voor vreemden. Het moet hier niet te vol worden.'

De DVU verraste de wereld vorig jaar door 12,9 procent van de stemmen te halen in Sachsen-Anhalt. Net als Brandenburg is dat een deel van de voormalige DDR, waar de werkloosheid hoog is en de teleurstelling in de landelijke politiek groot. De mensen die rechts-radicaal stemmen hebben volgens opiniepeiler Jung over het algemeen een lage opleiding en zijn niet geïnformeerd over de politiek.

De gevestigde partijen kunnen weinig doen om deze kiezers van een DVU-stem af te houden. 'Ze zijn moeilijk te bereiken', zegt de SPD-fractiewoordvoerder in het parlement van Brandenburg, Ingo Decker. Alles is al geprobeerd. Voor de verkiezingen deelde de SPD pamfletten uit om te waarschuwen voor de DVU. De gevestigde partijen sloten zich aaneen en organiseerden concerten tegen extreem-rechts. 'We zitten heus niet te slapen in Strausberg', zegt Heiner Henniger, een SPD-medewerker.

Ook bondskanselier Schröder riep de Brandenburgers op 'niet toe te laten dat het bruine moeras in het parlement komt'. Maar dat lijkt nu toch te gaan gebeuren. De SPD-fractie wil in dat geval niets met de DVU-afgevaardigden te maken hebben. 'Ik geef ze geen hand, en als ze aan onze tafel komen zitten, gaan wij ergens anders zitten', zegt de fractiewoordvoerder. 'De rechtsen hebben deze eeuw al genoeg ellende over ons land gebracht.'

De kans dat ze daartoe opnieuw in staat zijn, is nihil, denken de experts. 'Er bestaat geen gevaar dat de rechts-radicalen in Duitsland een meerderheid halen of een putsch plegen', zegt Hasso Lieber. Hij leidt in Brandenburg de Verfassungsschutz, de overheidsdienst die de democratie moet bewaken tegen extremisme. Hij maakt zich eigenlijk alleen zorgen om het imago van Brandenburg. Dat zal als 'bruine' deelstaat meer moeite hebben buitenlandse investeringen aan te trekken.

Extreem-rechts haalt vooral stemmen bij minder belangrijke verkiezingen, die de kiezers als een gelegenheid voor protest zien. Bij de bondsdagsverkiezingen van een jaar geleden haalden de Republikaner, een andere radicale partij, 2,3 procent van de stemmen. Daarmee bleven ze ruim onder de kiesdrempel.

Een goed georganiseerde partij als het Franse Front National van Le Pen bestaat in Duitsland niet. Gerhard Frei laat nauwelijks een actief partijleven toe. Hij recruteert zijn kandidaten kort voor de verkiezingen. Het zijn vaak primitieve figuren zonder politieke ervaring, zeggen de experts. In het parlement van Sachsen-Anhalt stellen de DVU'ers veel vragen, vooral over buitenlanders, maar die zijn in München opgesteld door de redacteuren van Frei's nationalistische krantjes. De fractie is inmiddels uit elkaar gevallen.

Volgens Axel Hesselbarth, bouwondernemer en leider van de Brandenburgse DVU, liegen de gevestigde orde en de pers over zijn partij. Op een terrasje in Strausberg doet hij zijn best gematigd over te komen, alleen criminele buitenlanders moeten van zijn partij Duitsland verlaten. Hij formuleert rustig en redelijk. Primitief valt hij zeker niet te noemen. Het grootste probleem van zijn partij is dat door de oorlog het Duits-nationale denken taboe is geworden, zegt Hesselbarth. ' Als ik zeg dat ik trots ben een Duitser te zijn, ben ik al een Nazi.'

Meer over