Zullen Europa en Poetin naar Obama luisteren?

President Obama hoopt dat de ramp zal leiden tot een andere houding van Europa jegens Rusland. Maar dat is de grote vraag.

De gruwelijke dood van 192 Nederlanders en al die andere onschuldige inzittenden van het Maleisische passagiersvliegtuig bevat een belangrijke les, zo was vrijdag de boodschap van president Obama. Hij sprak van een wake-upcall, een waarschuwing voor Europa en de wereld dat het conflict in het oosten van Oekraïne iedereen kan raken.


Obama zei daarmee niets te veel. 'Er bestaan geen verafgelegen landen meer, twitterde de bekende Amerikaanse journaliste Anne Applebaum. 'Alles is met elkaar verbonden.' Nederland genoot een maand lang onbekommerd van het WK-voetbal, maar nog geen week later dringt een andere, grimmige realiteit zich op en wordt het land in rouw gedompeld. Nooit na de Tweede Wereldoorlog zijn er in één klap zo veel Nederlandse burgers omgekomen door een oorlogswapen, door een oorlogshandeling.


Ze werden het slachtoffer van een vreselijk toeval. Ze waren op het verkeerde moment op de verkeerde plek. Maar het maakt wel duidelijk dat de oorlog in Oekraïne minder ver was dan ze bij het instappen moeten hebben gedacht. Nederland, comfortabel gelegen in de ordelijke wereld, is ineens heel hard geconfronteerd met de wanordelijke wereld.


Het is de Amerikaanse columnist Thomas Friedman die afgelopen week het onderscheid maakte tussen de 'world of order' en de 'world of disorder'. Wie het nieuws volgt, kan redelijk goed de grenzen aangeven tussen die twee werelden. Op vele plekken wordt gevochten: in Europa tussen Russische separatisten en Oekraieners, in het Midden-Oosten tussen soennieten en sjiieten en tussen Israël en Hamas.


Het lijkt ver van ons bed, maar de grens tussen vredige en gewelddadige gebieden is tot op zekere hoogte poreus. In Parijs vallen anti-Israëlische demonstranten een synagoge aan. In Brussel vallen doden bij een aanslag op een joods museum. In Nederland en elders waarschuwen veiligheidsdiensten voor de terugkeer van geradicaliseerde jihadisten uit Syrië. In Europa en de VS kampen de regeringen met de massale komst van vluchtelingen die een veilig heenkomen zoeken voor het geweld in hun landen.


Obama en de westerse regeringen staan voor de moeilijke opdracht om de spill over vanuit de wereld van instabiliteit en chaos tegen te gaan. Hij volgt daarbij een politiek van uiterste terughoudendheid. Hij kiest voor diplomatie en sancties. Geen militaire actie, niet in Syrië, niet in Irak, niet in Oekraïne. En hoewel hij in al die individuele gevallen het gelijk aan zijn kant lijkt te hebben, begint de opstelsom van moeilijk beheersbare brandhaarden zo langzamerhand negatief voor hem uit te pakken. Hij staat er slecht voor in de peilingen.


In het geval van het Maleisische passagiersvliegtuig gaat het nu om drie dingen, zo verwoordde de linkse Amerikaanse nieuwszender MSNBC het kort en krachtig. Zoek uit hoe het is gebeurd. Zoek uit wie het heeft gedaan. Zoek uit wat de prijs moet zijn die de schuldigen moeten betalen. Obama bevond zich op dat moment vlak bij de studio. Hij zamelde in New York geld in bij rijke donors voor de verkiezingen later dit jaar.


Komend uit Delaware had hij de Air Force One een stukje laten omvliegen, zodat hij de tijd had voor telefoongesprekken met zijn Oekraïense collega en de Maleisische premier. Vlak voor de landing kwam het nieuws van de Israëlische grondinvasie in Gaza. Zul je net zien. Op de grond belde de president met minister Kerry en zijn nationale veiligheidsteam. Later belde hij ook met premier Rutte. Ondertussen ging hij door met geld inzamelen. Alles onder controle. Of niet?


Hij hoopt dat de tijd hem gelijk zal geven, dat Poetin onder druk van de sancties tot inkeer zal komen. Vrijdag in een ontmoeting met de pers bleef de president voorzichtig. Hij omschreef de dood van onschuldige burgers als 'een schanddaad van onbeschrijflijke proporties'. Maar voor hij iets onderneemt, wil hij eerst meer feiten. Hij zei ook dat de VS 'schouder aan schouder' staan met de rouwende Nederlandse bevolking. De fatale raket was volgens hem afkomstig uit 'een gebied dat onder gezag staat van door Rusland gesteunde separatisten'.


Obama hoopt dat de Europeanen nu beseffen dat er ook voor hen veel op het spel staat in Oekraïne. Indirect onderstreepte hij daarmee zijn wens dat zij de strengere Amerikaanse sancties tegen Rusland zullen volgen. Maar de vraag is of Europa en Poetin zullen luisteren. Het is een wankele balanceeract op de dunne draad tussen de ordelijke en wanordelijke wereld.

undefined

Meer over