nieuws

Zuid-Afrika voelt zich gestraft voor vondst variant; president roept op inreisverboden ‘onmiddellijk’ op te heffen

Zuid-Afrika laat het er niet bij zitten: president Cyril Ramaphosa roept andere staten met klem op om hun ‘compleet ongerechtvaardigde’, niet door ‘enige wetenschap’ gestaafde inreisverboden voor landen in zuidelijk Afrika ‘onmiddellijk’ op te heffen.

Mark Schenkel
Een rij voor een coronatestlocatie in Johannesburg, de stad in Zuid-Afrika waar de meeste besmettingen met de omikronvariant vandaan komen.  Beeld  Jerome Delay / AP
Een rij voor een coronatestlocatie in Johannesburg, de stad in Zuid-Afrika waar de meeste besmettingen met de omikronvariant vandaan komen.Beeld Jerome Delay / AP

Ramaphosa richt zich hiermee tot de vele niet-Afrikaanse landen, waaronder Nederland, die de afgelopen dagen met abrupte reisbeperkingen reageerden op de ontdekking van de nieuwe coronavariant in Zuid-Afrika.

Ramaphosa deed zijn dringende oproep zondagavond in een rechtstreeks op de Zuid-Afrikaanse televisie uitgezonden toespraak van een half uur, de eerste sinds Zuid-Afrika afgelopen donderdag het bestaan van de tot ‘omikron’ gedoopte variant wereldkundig maakte. Hij kondigde aan dat zijn regering overweegt om voor ‘specifieke activiteiten en locaties’ een corona-toegangspas verplicht te maken. Die maatregel is in Afrika nog nagenoeg onbekend en lijkt mede bedoeld om Zuid-Afrikanen over te halen om zich te laten vaccineren. Zuid-Afrika beschikt, in tegenstelling tot andere landen in de regio, over veel vaccins.

Maar Ramaphosa greep zijn toespraak nadrukkelijk ook aan om het, in Zuid-Afrika breed gedeelde, ongenoegen over de houding van niet-Afrikaanse landen te bekritiseren. ‘Diep teleurgesteld’ is Ramaphosa over de inreisverboden die zijn ingevoerd door de meest uiteenlopende landen, van Groot-Brittannië, de VS en EU-lidstaten tot aan Sri Lanka, Thailand en Guatemala.

‘Discriminatoir’

‘Discriminatoir’, voegde Ramaphosa – netjes formulerend als altijd, maar ogenschijnlijk ook geagiteerd – er nog aan toe. Inreisverboden hebben volgens hem weinig nut in de strijd tegen het coronavirus, een argument dat onder meer wordt gedeeld door de Wereldgezondheidsorganisatie WHO. Droogjes somde Ramaphosa een reeks landen op die inreisverboden hebben afgekondigd en waar toch de omikronvariant is vastgesteld: ‘Hongkong, Australië, België, Italië, het Verenigd Koninkrijk, Duitsland, Oostenrijk, Denemarken en Israël.’

Deze landen zullen allicht betogen dat ze toch iets moesten proberen tegen de verspreiding van de nieuwe variant, maar Ramaphosa maakt duidelijk dat wat Zuid-Afrika betreft de kous nog lang niet af is. Hij deed zijn uitspraken nadat Groot-Brittannië en de VS zich hadden gehaast om Zuid-Afrika te complimenteren met z’n uitmuntende wetenschappers, die er toch maar mooi in waren geslaagd om de rest van de wereld op de hoogte te brengen van de jongste coronamutatie, maar die vorige week het gevoel kregen dat hun ‘beloning’ bestond uit een pariastatus voor Zuid-Afrika. Onze ‘wereldberoemde’ wetenschappers verrichten ‘uitstekend’ werk, zo nam Ramaphosa het voor zijn landgenoten op.

Vierde golf

Onder het binnenlandse publiek leefde vooral ook de vraag of Ramaphosa, in reactie op de omikronvariant, nieuwe coronamaatregelen invoert. Epidemiologen voorspellen een nieuwe coronagolf, de vierde voor het 60 miljoen inwoners tellende Zuid-Afrika, waar sinds het begin van de pandemie officieel 90 duizend coronadoden zijn gevallen en de medische onderzoeksraad bovendien een oversterfte van maar liefst 272 duizend mensen heeft geregistreerd.

Besmettingen lopen, vermoedelijk als gevolg van de nieuwe variant, weer pijlsnel op: van slechts 312 vorige week maandag naar 3.200 afgelopen zaterdag. Van deze gevallen komt meer dan 80 procent uit de provincie Gauteng, waartoe de metropool Johannesburg behoort.

Maar van nieuwe lockdown-maatregelen is nog geen sprake, zo maakte Ramaphosa duidelijk. Zuid-Afrika blijft op het ‘laagste’ van vijf niveaus, wat bijvoorbeeld inhoudt dat er tussen middernacht en 4 uur ’s ochtends een avondklok geldt en dat er bij bijeenkomsten binnen maximaal zevenhonderd mensen aanwezig mogen zijn – daarmee valt voor de meeste Zuid-Afrikanen waarschijnlijk wel te leven.

Verplichting

Wezenlijk nieuw is wel het idee om vaccinatie in sommige gevallen misschien verplicht te maken. Bijvoorbeeld, zei Ramaphosa, voor wie nog toegang wil tot ‘werkplekken’, ‘publieksevenementen’ en ‘openbaar vervoer’. Een speciaal team gaat nader onderzoek naar zo’n soort van coronapas doen en zal verslag uitbrengen aan het kabinet, dat vervolgens een beslissing neemt. Ramaphosa noemde het onderwerp ‘moeilijk’ en ‘complex’, maar waarschuwde ook dat Zuid-Afrika zonder afdoende inentingen vatbaar blijft voor ‘nieuwe varianten’ van het coronavirus en ‘nieuwe golven’ van infecties.

Ramaphosa hoopt waarschijnlijk op deze manier Zuid-Afrikanen aan te sporen om zich te laten inenten. Aan vaccins is geen gebrek: bijna 17 miljoen doses liggen er in Zuid-Afrika op de plank. Afgelopen woensdag, een dag voor de bekendmaking van de omikronvariant, liet Zuid-Afrika zelfs aan de farmaceuten Pfizer en Johnson & Johnson weten dat ze enkele ladingen reeds bestelde vaccins voorlopig mogen houden.

Een probleem in Zuid-Afrika is de tamelijk wijdverbreide vaccinatiescepsis, in combinatie met een distributie die soms te wensen overlaat. Hoewel de vaccinatiegraad van 35 procent onder volwassenen aanzienlijk hoger ligt dan in andere Afrikaanse landen, dreigt het doel van de Zuid-Afrikaanse regering – 70 procent voor het einde van het jaar – bij lange na niet te worden gehaald. Vandaar Ramaphosa’s klemmende oproep aan de bevolking: ‘Iedereen van ons moet gevaccineerd worden.’

Meer over