Zuid-Afrika neemt Afrikaner zijn land af

Zestigduizend blanken hebben 80 procent van Zuid-Afrika's landbouwland in handen. Om Zimbabwaanse toestanden te voorkomen, pakte de regering hen zacht aan....

Hannes Visser is een strijdbaar man. De boer stapt naar de rechter alsde Zuid-Afrikaanse regering voet bij stuk houdt en hem zijn land ontneemt.'Als dat de enige uitweg is, dan zal ik die stap zetten.'

Visser bezit een boerenbedrijf in de Noord-Westprovincie. Op devijfhonderd hectare grote boerderij houdt hij vee en doet hij aanakkerbouw. Vader Frans nam de grond in 1968 over van de zwarte familieMolamu, die volgens de toen geldende apartheidswetten onder druk haar landmoest afstaan.

Nu, 37 jaar later, zijn de rollen omgedraaid. Voor de boerderij vanVisser, de plaas Leeuwspruit in Lichtenburg, dreigt onteigening. Hij is deeerste Afrikaner boer die hiermee serieus geconfronteerd wordt. In 2001speelde al een soortgelijke zaak, maar destijds werd de onteigening van eenblanke boer, Willem Pretorius in Lydenburg, op de valreep afgeblazen.

Ditmaal is het de regering echter ernst. Boer Visser moet zijn land enhet daarbij behorende abattoir verkopen en teruggeven aan de familieMolamu. Tweeëneenhalf jaar is er met Visser onderhandeld over de prijs vanhet land, maar beide partijen zijn niet tot een vergelijk gekomen.

De regering biedt 1,75 miljoen rand (225 duizend euro), Visser eistbijna het dubbele, waarmee hij elders 'een vergelijkbaar bedrijf kanopzetten'. Hij zegt dat zijn familie sinds 1968 voor zeker een half miljoeneuro aan de boerenhoeve vertimmerd heeft. 'Ik laat me niet dwingen om deprijs van de regering te accepteren', zei hij deze week tegen persbureauSapa.

Zuid-Afrika koopt al jaren land op van blanke boeren om het te verdelenonder zwarte agrariërs die geen land (meer) bezitten. Vaak ook gaat hetland terug naar de oorspronkelijke eigenaren, als die tijdens hetapartheidsregime gedwongen waren geweest hun land op te geven. Tussen 1960en de jaren tachtig werden bijna vier miljoen zwarten gedwongen hun landaf te staan en te verhuizen naar de thuislanden, in naam onafhankelijkeregio's voor zwarte Zuid-Afrikanen.

De huidige regering kocht tot voor kort land van de blanken terugvolgens de politiek van 'willing-buyer, willing-seller': er werden prijzenbetaald waarin beide partijen zich konden vinden. Tot gedwongen verkoop ofonteigening was het tot dusver niet gekomen.

In 1994, toen aan het tijdperk van apartheid een einde kwam, was87 procent van het landbouwland in handen van blanke boeren. Elf jaarlater is 80 procent van dat land nog steeds in hun handen. Rond 2014 zou,volgens plannen van de regering, 30 procent van het land in handen vanzwarte agrariërs moeten zijn.

Zwarte boeren, arm en wanhopig op zoek naar goed en vruchtbaar land,eisen snellere resultaten. Ook de regeringscommissie die zich bezighoudtmet de restitutie van land vindt dat het allemaal te langzaam gaan.Bovendien vinden de commissieleden dat de blanke boeren vaak een te hogeprijs voor hun land vragen én krijgen.

Sinds juli hanteert de regering een hardere lijn bij het terugkopen vanland. Boer Hannes Visser, met zijn, wat hij zelf zegt, 'billike prys',lijkt het eerste slachtoffer van die politiek.

Blessing Mphela, lid van de landrestitutiecommissie, zegt in DieVolksblad dat er twee jaar is onderhandeld met de familie Visser over eenjuiste prijs. Maar tot een vergelijk kwam het niet, dus rest slechtsonteigening van de Leeuwspruit. Mphela zegt dat Zuid-Afrika delandhervormingen versneld moet doorvoeren, anders 'dreigt chaos'. Miljoenenzwarte, vaak jonge Zuid-Afrikanen willen zelf land kunnen bewerken.

De Zuid-Afrikaanse autoriteiten hebben herhaaldelijk gezegd dat zijniet hardhandig zullen overgaan tot nationalisatie van blankeboerenbedrijven, zoals president Robert Mugabe in Zimbabwe dat doet. Vaakmet geweld, en zonder enige financiële compensatie, werden en worden deblanke Zimbabwaanse boeren de laatste jaren verdreven. Het land kwam inhanden van partijgenoten en oudstrijders van Mugabe.

Van de vierduizend blanke boeren in dat land zijn er anno 2005 nogvierhonderd over. Als gevolg van de onteigeningen verdween ook veellandbouwexpertise, waardoor de economie van Zimbabwe in een vrije val isgeraakt. De Zuid-Afrikaanse regering van president Thabo Mkebi waakt voorzo'n 'Zimbabwe-scenario'. De agrarische sector, inclusief de geroemdewijnbouw, is te belangrijk voor de economie.

Zuid-Afrika telt zestigduizend blanke boeren, die meer dan tweederdevan het goede landbouwland in handen hebben. Het ongeschoolde werk op deboerderijen wordt verricht door goedkope zwarte arbeiders, die soms onderzeer slechte omstandigheden zijn gehuisvest, aldus een rapport van eenZuid-Afrikaanse mensenrechtencommissie.

Hetzelfde rapport maakt ook melding van groeiend geweld tegen blankeboeren. Sinds het einde van de apartheid elf jaar geleden zijn ten minste1500 blanke boeren vermoord.

Meer over