Zuid-Afrika door zijn deviezen heen

De Zuid-Afrikaanse rand staat nog steeds onder druk op de valutamarkt. De centrale bank heeft de afgelopen maanden vergeefs geprobeerd om de val van de rand te stoppen....

Van onze verslaggever

Ferry Haan

AMSTERDAM

Dit keer is de centrale bank zelf de oorzaak van de vallende rand. Want de nationale bank is bijna door de deviezenreserve heen. In de afgelopen maanden heeft zij, tegen alle internationale adviezen in, via valutatransacties geprobeerd om de rand te steunen. Ze heeft op grote schaal randen gekocht met dollars die zij op termijn zou leveren, maar helemaal niet heeft.

Volgens ABN Amro-analist Golen Garrow is de schuld van de Zuid-Afrikaanse centrale bank aan de financiële markten opgelopen tot 22,5 miljard dollar. Om dat te financieren heeft de bank maar 5,5 miljard dollar aan goud en vreemde valuta in voorraad. De Zuid-Afrikaanse bank heeft negatieve reserves en zou allang failliet zijn als het een commerciële instelling was.

Het bijzondere van de situatie in Zuid-Afrika is dat het land wel degelijk over grote goudreserves beschikt. Maar dit goud zit nog in de grond. Zolang de centrale bank dit goud niet in haar kluis heeft, kan zij de munt alleen maar met renteverhogingen steunen. Dat heeft zij gedaan waardoor de rente inmiddels is opgelopen tot boven de 20 procent.

'De hoge rente drukt Zuid-Afrika in een volkomen onnodige recessie', zegt een commentator in de Zuid-Afrikaanse Financial Mail. In Zuid-Afrika lenen de consumenten traditioneel veel geld en daardoor heeft een renteverhoging onmiddelijk effect op de economie. Garrow verwacht dat de economie door de hoge rente dit jaar inderdaad zal krimpen.

Hij meldt ook dat de speculatieve aanvallen op de rand zijn veroorzaakt door de Aziatische crisis. Beleggers trekken zich de laatste maanden terug uit markten als de Zuid-Afrikaanse omdat zij hun neus gestoten hebben in Azië. Het beleid van de Zuid-Afrikaanse centrale bank helpt de situatie niet.

Maar de economische indicatoren van Zuid-Afrika staan allemaal goed: de export is gegroeid, de inflatie is aan het dalen, de overheidsfinanciën zijn op orde en de economische groei is nog licht positief.

Het falende beleid van de Zuid-Afrikaanse centrale bank heeft geruchten over het dreigende ontslag van Chris Stals, de president, versterkt. Maar de Zuid-Afrikaanse vice-president Thambo Mbeki verzekerde dat Stals zijn termijn afmaakt en daarmee nog een jaar te gaan heeft. Volgens de krant Business Day van donderdag overweegt de regering echter wel alvast een opvolger voor Stals aan te stellen.

De hele Zuid-Afrikaanse financiële gemeenschap hoopt dat de centrale bank de nationale munt verder met rust laat: 'Laat de markten maar bepalen wat de rand waard is.' Bovendien komt een dalende rand de economie nu wel goed uit omdat de exportpositie erdoor verbetert. Zuid-Afrika is erg afhankelijk van de grondstoffenexport en kan stijgende exportinkomsten nu goed gebruiken.

Meer over