Essay

Zuchten onder hebzucht, genieten van de natuur

De een dweept met Scandinavië, de ander wil er niet in een fjord gevonden worden. Schrijver Karl Ove Knausgård schreef een korte handleiding met de plussen en de minnen.

Beeld Jean Julien

Ergernis 1: De hebzucht

Noorwegen is een van de rijkste landen ter wereld, dankzij de olievelden in de Noordzee. Het zogenaamde oliefonds, het staatsvermogen van Noorwegen, is gigantisch. Toch heeft de overheid bepaald dat er geboord mag worden in de noordelijke territoria. Volgens mij heeft een wereld in klimaatcrisis geen behoefte aan nog meer olie. Ten tweede zijn de Arctische gebieden bijzonder kwetsbaar, en het snijdt me door de ziel als ik bedenk dat ze commercieel worden uitgebaat, met alle risico's van dien voor het milieu.

Ergernis 2: De consensussamenleving

Zweden is een land dat voor de meest controversiële kwesties alleen een algemene opinie heeft, in het bijzonder voor feminisme en integratie. Afwijkende meningen worden nauwelijks verwoord in de media, en wie het toch doet, loopt het risico aan de schandpaal te worden genageld of te worden bestempeld als een slecht mens. Dat betekent dat de maatschappij polariseert, het is alleen nog maar zwart of wit, of/of, en wat er gebeurt wanneer de mening van het volk niet wordt gehoord of problemen niet worden besproken, is dat de anti-vreemdelingenpartij groeit; nu al 20 procent van het electoraat. Het is niets dan protest, tegen moraal-elitisme, maar dat begrijpen de politici niet, en zij blijven het deksel op het debat houden.

Ergernis 3: De midlifecrisisepidemie

Het is altijd normaal geweest dat mensen het op hun heupen krijgen als ze 40 worden, ineens gaan ze scheiden of ze kopen een Harley-Davidson of een kajak. In Noorwegen lijkt het wel een epidemie; in Oslo gaan alle mannen in de winter naar de langlaufbaan, besteden iedere vrije minuut aan hun training en uitrusting, en in de zomer zitten ze net zo verbeten op de racefiets, waar ze een godsvermogen voor hebben neergeteld. De stad gonst van de gesprekken over hardlopen, langlaufen, wielrennen, trainen, overal zie je pezige, kalende mannen van 50 in een wielrenbroekje. Het is prima om in conditie te zijn, maar terwijl de buitenkant er goed uitziet, lijkt de binnenkant volgens mij op de schilderijen van Edvard Munch van rond de eeuwwisseling, doodsangst en aftakelingsvrees: dit is de De Schreeuw in Oslo vandaag de dag, een zakenman die fietst voor zijn leven op weg van kantoor naar huis.

Schilderij The Scream van Edvard Munch.Beeld AP

Pluspunt 1: De kinderopvang

Vooral Zweden is een fenomenaal land om kinderen te hebben. De kinderopvang is nagenoeg gratis en er zijn geen wachtlijsten. Het ouderschapsverlof is soeverein geregeld. In Stockholm mag je met je kinderwagen gratis met de bus. De scholen zijn kindvriendelijk en kindgericht - dat wil zeggen dat er veel lagere eisen worden gesteld aan kinderen dan in landen als Duitsland, de VS en Spanje (waar ik vrienden heb wonen met kinderen op school) - iets wat ik, als iemand die minder gelooft in de waarde van kennis dan in die van vrijheid, toejuich - en ze hebben ook een geniaal cultuurschoolsysteem, dat betekent dat alle kinderen na schooltijd gratis een instrument naar keuze kunnen leren bespelen onder leiding van vakdocenten - wat als neveneffect heeft gehad dat Zweden nu een van de grote muziekexporterende landen is.

Pluspunt 2: De ruimte

In Noorwegen zijn de steden klein en de onderlinge afstanden enorm - het grootste deel van het land bestaat uit bergen en bossen en je kunt uren wandelen of rijden zonder dat je iemand tegenkomt. In de omgeving waar mijn moeder vandaan komt, is de natuur prachtig, een overdadige weelde aan schoonheid, maar er is amper een toerist te vinden; je hebt alles voor jezelf, en dat wordt ervaren als de allergrootste luxe.

De haven van Oslo.Beeld Thinkstock

Pluspunt 3: De solidariteit

Dat is de zonnige kant van de consensussamenleving: de Scandinavische landen hebben weinig inwoners, de sociale verschillen zijn relatief klein en er heerst een sterk gevoel van saamhorigheid en solidariteit, in elk geval in tijden van crisis, bijvoorbeeld na het drama op Utøya. In Noorwegen is er nog steeds weinig verschil tussen politici en gewone mensen, en 'gewoon' zijn, wordt nog steeds als een groot goed gezien. Dat de cultuur daarom anti-elitair is, moet je voor lief nemen, het gewone, de verering van het 'gelijk zijn' en van alles wat niet boven het maaiveld uitsteekt, is op lange termijn een kans. Ik mag hopen dat het land dit ook buiten de grenzen toont en dat het zijn olierijkdom deelt met landen die niet zo bemiddeld zijn.

Meer over