Zorgt paus Franciscus voor meer duiveluitdrijvers?

Paus Franciscus wordt geroemd om zijn ontwapenende charme, onorthodoxe stijl en bestuurlijke hervormingsdrang in het Vaticaan. Maar Franciscus' regelmatige verwijzingen naar de Duivel in zijn preken lijken ook tot een explosieve vraag naar exorcisten (duiveluitdrijvers) te hebben geleid.

Paus Franciscus. Beeld EFE
Paus Franciscus.Beeld EFE

De Duivel, ook wel Lucifer, Satan of Beëlzebub genoemd, gold de laatste decennia als middeleeuws bijgeloof. Zo eentje waar vooral verlichte katholieke gelovigen desgevraagd zenuwachtig weglachten of zich wel eens voor schaamden. Zeker als de bekende priester Gabriele Amorth, die naar eigen zeggen ruim 70 duizend duiveluitdrijvingen zou hebben verzorgd, weer eens het nieuws haalde met opmerkelijke uitspraken.

Nu eens stelde de hoogbejaarde Italiaanse exorcist van het bisdom in Rome dat yoga satanisch zou zijn. Dan weer liet hij doodleuk weten dat Harry Potter-boeken kwaadaardig zouden zijn omdat in de boekenreeks van J.K. Rowling over de jonge tovenaar 'de duivel door bijzondere krachten, magische spreuken en vloeken op een listige en onopvallende manier te werk gaat'.

Gabriele Amorth Beeld Michel Lafon
Gabriele AmorthBeeld Michel Lafon

Als kerkelijke leiders de Duivel al in de mond namen was dat meestal als symbool van het kwaad of als verklaring voor de honderden gevallen van kindermisbruik door katholieke geestelijken, financiële schandalen rond de Rooms-Katholieke Kerk of de uitgelekte duistere intriges om de macht binnen het Vaticaan. Maar meer dan zijn voorgangers Johannes Paulus II of Benedictus XVI benadrukt de huidige paus Franciscus tijdens zijn pontificaat dat hij in de Duivel gelooft. Zo zei hij tijdens een eucharistieviering in de Sint Pieter in april 2014: 'De Duivel bestaat, zelfs in de 21ste eeuw: we moeten niet naïef zijn.'

Biddend voor vrede op het gazon van de Vaticaanse tuinen vertelde paus Franciscus vorig jaar juni ook dat 'de Duivel de vredesinspanningen in het Midden-Oosten dwarsboomt'. Afgelopen najaar beweerde de Kerkvorst in een homilie weer dat volgens hem de Duivel ook echt een bestaande entiteit is: 'Deze generatie en vele anderen, geloven dat de duivel een mythe is, een figuur, een idee, het idee van het kwaad, maar de Duivel is echt en we moeten hem bestrijden.'

Hoever paus Franciscus daarin wil gaan, is vooralsnog onduidelijk. Zoals er nog altijd onduidelijkheid bestaat of de goedlachse Argentijn na de Pinkstermis in 2013 hoogstpersoonlijk een duiveluitdrijving zou hebben verricht. Op beelden was te zien hoe de paus na de mis zoals gebruikelijk naar een groep zieken liep. Vervolgens legde hij zijn handen op het hoofd van een zieke jongen en begon op een intense manier te bidden. De jongen begon heftig te schudden, net als dat bij een duiveluitdrijving vaak zou gebeuren.

Het Vaticaan heeft altijd ontkend dat het exorcisme was. 'De Heilige Vader deed geen duivelsuitdrijving. Hij wilde alleen bidden voor de jongen, zoals hij vaker doet voor zieke en zwakke mensen.' Paus Franciscus zelf heeft zich echter nooit over het opmerkelijke voorval uitgelaten. Wel heeft hij vorig jaar plots de Internationale Vereniging van Exorcisten, opgericht door de eerder genoemde priester Gabriele Amorth, een officiële status toegekend.

Enkele honderden leden van de in 1994 opgerichte vereniging zijn speciaal opgeleid om 'gelovigen die lijden aan een demonische bezetenheid' te helpen door gebed, handoplegging en de werking van de Heilige Geest. Bovendien ziet de paus nauwlettend toe op de naleving van de enkele jaren geleden herziene regels uit 1614 over de uitdrijving van de Duivel en andere demonen. Hierin staat dat gelovigen in elk bisdom bij een erkende priester-exorcist terecht moeten kunnen.

Uit Spaanse, Italiaanse en Britse media blijkt echter al enige tijd dat de Rooms-Katholieke Kerk de explosieve groei in verzoeken om duiveluitdrijvingen bijna niet meer aankan. Zo stelde het bisdom van Madrid acht exorcisten aan om de strijd aan te gaan met wat Kardinaal Rouco Varela openlijk typeerde als 'een ongekende stijging van het aantal gevallen van demonische bezetenheid'.

Het bisdom van Milaan verhoogde het aantal priester-exorcisten van vijf naar twaalf, de bisschop van Sardinië stuurde drie priesters naar Rome omdat 'het eiland een broeinest van occultisme' zou zijn, terwijl het bisdom van Rome, de achtertuin van het Vaticaan, zijn groep duiveluitdrijvers heeft verdubbeld naar tien. Volgens priester Cesare Truqui in de Britse krant The Telegraph belt zeker een derde van de mensen met het bisdom in de Italiaanse hoofdstad met een verzoek voor een duiveluitdrijving.

Natuurlijk wordt in al die bisdommen steevast verwezen naar het groeiend aantal mensen dat zich in deze landen bezighoudt met praktijken als zwarte magie, waarzeggerij, satanische rituelen en Ouija borden. Of naar de aantrekkingskracht van films over duiveluitdrijving als de horrorklassieker The Exorcist en de recentere The Rite, waarin Anthony Hopkins als een onorthodoxe priester een sceptische student probeert te onderwijzen over exorcisme.

Maar ook de pauselijke uitspraken over het Kwaad als 'de Duivel is aanwezig op de eerste pagina van de Bijbel, en de Bijbel eindigt met de aanwezigheid van de Duivel, met Gods overwinning over de Duivel' zouden gelovigen aanzetten tot zelfreflectie. Zijn de eigen problemen psychisch van aard of worden ze misschien wel veroorzaakt door Satan zelf?

Still uit de horror-klassieker The Exorcist van William Friedkin. Beeld Warner Bros
Still uit de horror-klassieker The Exorcist van William Friedkin.Beeld Warner Bros

Het zijn onderwerpen die dezer dagen ook ter sprake komen aan de Europese Universiteit in Rome, waar voor de tiende keer een meerdaagse cursus over exorcisme wordt gehouden. In de opleiding voor geestelijken - en dit jaar voor het eerst ook voor belangstellende niet-geestelijken- geven kerkelijke specialisten maar ook psychiaters en rechtsgeleerden een theologische en wetenschappelijke benadering van duivelbezetenheid en duiveluitdrijvingen.

Zo legt theoloog Helmut Moll, hoofd van de Vaticaanse Orde tegen Sektes, hoe priesters een onderscheid kunnen maken tussen mensen die lijden aan een psychische ziekte of door de Duivel bezeten zijn. Voor de liefhebber: het brabbelen in vreemde, antieke talen, ongecontroleerd schudden en het vaak bijten op stukken glas en metaal.

Of vertelt aanklager Michele Nardi over de juridische grenzen aan exorcisme. Zo werd een Roemeense priester een paar jaar geleden veroordeeld tot veertien jaar cel voor zijn aandeel in de dood van de 23-jarige Irina Maricica Cornici. De non stierf in het dorpje Tanacu tijdens een uitdrijvingsritueel waarbij ze dagenlang zonder water of voedsel aan een kruis was geketend. Vier andere nonnen werden voor hun bijdrage veroordeeld tot celstraffen variërend van vijf tot acht jaar.

Daarnaast is er op de cursus in Rome ook de nodige aandacht voor occultisme, esoterie en satanisme. Dat leidt soms tot opmerkelijke zienswijzen. Neem professor Giuseppe Ferrari van de satanische waakhond Sociaal-religieuze Onderzoeks- en Informatiegroep GRIS die waarschuwt voor de toename van 'mooie jonge vampiers' in tv-series en films als True Blood en de Twilight-reeks.

Deze mooie vampiers zouden jongeren 'laten knoeien met occulte krachten' of ze 'aanzetten om andermans bloed te drinken' en 'aanmoedigen tot speciale seksuele relaties'. Volgens Ferrari omdat de jongeren geloven daardoor te kunnen veranderen in vampiers en speciale krachten kunnen krijgen.

Intussen zou paus Franciscus deze en andere bevindingen van de cursus exorcisme in Rome met grote belangstelling hebben gelezen.

Meer over