'Zorgen voor pati legitimeert behandeldwang'

Buitenlandse psychiaters noemen de patienrechten hier 'beautiful, but the right to rot'. Van Veldhuizen geeft hun gelijk. Hij vindt 'een vorm van paternalisme' gewenst.'..

Zorgverlamming, noemt psychiater Remmers van Veldhuizen de situatie rond de verloederden op straat. Opname in een inrichting gebeurt pas als ze gevaarlijk zijn, behandeling alleen als ze dat zelf willen of als het in de inrichting uit de hand loopt. Dan komen ze in een separeercel, die in Nederland vaker dan waar ook in Europa wordt gebruikt.

'De huidige wet kan echt niet meer', zegt Van Veldhuizen, directeur zorgontwikkeling bij de geestelijke gezondheidszorg Noord-Holland Noord. 'Waar is een ziekenhuis voor als patien er niet behandeld mogen worden?' Buitenlandse psychiaters die bij Van Veldhuizen langskwamen, typeerden de vergaande patienrechten in Nederland als volgt: 'They are beautiful but it's the right to rot.'

Van Veldhuizen heeft zich tot doel gesteld de wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (BOPZ) te vervangen en krijgt daarvoor steeds meer steun. De Groningse psychiater pleit namens de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) voor een nieuwe behandelwet. Zijn plannen zijn naar de Tweede Kamer gestuurd.

De Kamer is nog verdeeld over de aanpak, maar meent dat het mogelijk moet zijn psychiatrische patien eerder te behandelen. Marjo van Dijken (PvdA) zegt dat ze wanhopige brieven krijgt van ouders. Ciska Joldersma (CDA) maakt zich zorgen over de grote groep 'draaideurpatien' die met het strafrecht in aanraking komen en niet zelden eindigen in een tbs-kliniek. Jelleke Veenendaal (VVD) noemt het vreemd dat patien worden opgenomen maar niet behandeld. 'We moeten alles uit de kast halen om patien uit de problemen te houden', zegt Van Dijken. 'Het gaat niet om het bestrijden van overlast maar om het bieden van zorg. Daar hoort dwang en drang soms bij.' Van Veldhuizen baseert zijn voorstellen op wetgeving in Schotland, Canada en AustraliIn het buitenland kunnen patien die zichzelf nadeel berokkenen onder dwang worden behandeld. Dat gebeurt thuis of in de opvangvoorziening waar ze verblijven. In een zogeheten community treatment order worden per pati duidelijkeafspraken vastgelegd. Als die zich daar niet aan houdt, volgt opname en dwangbehandeling.

De taak van de Nederlandse rechters, die jaarlijks duizenden verlengingen van gedwongen opnames juridisch moeten toetsen, is elders overgenomen door een zogeheten mental health review board. Een jurist, een psychiater en een maatschappelijk werker bepalen samen met de pati, diens advocaat, behandelaar en de familie de vorm en de inhoud van de ambulante dwangbehandeling en houden de pati in de gaten.

Medicijnen innemen is verplicht, de hulpverlener mag de toegang niet worden geweigerd. Als de behandeling niet helpt of de pati zich niet aan de voorwaarden houdt, volgt dwangopname.

Van Veldhuizen vindt die dwang niet te ver gaan. 'Dwangopname en opsluiting in een separeercel zijn zoveel ingrijpender dan verplicht medicijngebruik. Voor patien die hun wil niet kunnen bepalen en daardoor gevaarlijk zijn of zichzelf nadeel berokkenen, is een zekere vorm van paternalisme gewenst. We moeten voor patien zorgen, dat legitimeert behandeldwang. Het gaat erom dat de maatschappij zich om hen bekommert.'

Kiezen voor eerder behandelen in plaats van opnemen en opsluiten, dat moet het doel zijn van de nieuwe wet, vindt Van Veldhuizen. Alleen op die manier is sociale participatie van patien bereikbaar, denkt hij. Van Dijken: 'Waar is de pati beter af, opgesloten in de isoleercel of thuis met gedwongen medicatie?'

Meer over