Profiel

Zoon van vermoorde dictator Muammar Kadhafi kandideert zich als het ‘redelijk alternatief’ voor Libië

Saif al-Islam Kadhafi, de tweede van acht zonen van voormalig dictator Muammar Kadhafi, poseert onder het portret van zijn in 2011 vermoorde vader. Beeld Getty Images
Saif al-Islam Kadhafi, de tweede van acht zonen van voormalig dictator Muammar Kadhafi, poseert onder het portret van zijn in 2011 vermoorde vader.Beeld Getty Images

Na tien jaar burgeroorlog zijn eind december eindelijk vrije verkiezingen in Libië – als alles goed gaat. Zoals verwacht maakten de huidige premier Abdul Hamid Dbeibah en strijdheer Khalifa Haftar dinsdag hun kandidatuur bekend, maar de grote verrassing is Saif al-Islam Kadhafi, zoon van de vermoorde dictator.

Carlijne Vos

Als student in Wenen bracht hij zijn twee witte tijgers mee als huisdier, aan de Franse Côte d’Azur zette hij als gladgeschoren playboy geregeld de bloemetjes buiten en aan de London School of Economics ontpopte hij zich als een serieuze hervormer en aanvaardbaar troonopvolger van zijn autoritaire en excentrieke vader. Saif al-Islam Kadhafi, de tweede zoon van de in 2011 vermoorde Libische dictator Muammar Kadhafi, kende al vele gedaantes maar de laatste verrast vriend en vijand.

In zijn meest recente verschijning schrijft de 49-jarige Saif zich deze week, gehuld in traditioneel okergeel gewaad, bijpassende tulband en met een serieuze bril en grijze baard, als presidentskandidaat in. De verkiezingen zijn gepland op 24 december – als strijdende partijen tenminste niet al voor die datum opnieuw de wapens hebben opgepakt. Saifs kandidatuur riep onmiddellijk weerstand op bij het deel van de Libische bevolking dat de 42-jarige dictatuur van kolonel Kadhafi niet is vergeten of hem tijdens de Arabische Lente van 2011 eigenhandig uit de weg heeft helpen ruimen. Diverse milities hebben al gezegd Saifs kandidatuur te willen beletten.

Zwaard van Islam

Saif al-Islam, ‘Zwaard van Islam’, was als tweede van acht zoons de beoogde opvolger van de beroemde Libische dictator die in 1969 aan de macht kwam en een eigen socialistische visie ontwikkelde op de toekomst van de Afrikaanse Sahel zónder westerse bemoeizucht en imperialisme. De in 1972 geboren Said studeerde bouwkunde en economie in Tripoli, Wenen en Londen en bewoog zich daar in de westerse high society. Hij werd gezien met prins Andrew, sprak op het jaarlijkse uitje van de internationale zakenelite in het Zwitserse Davos en liet zich uitnodigen op de vakantievilla van Nathaniel Rotschild op het Griekse eiland Corfu.

Maar Saif voerde ook belangrijke diplomatieke onderhandelingen, verdiepte zich in Londen in democratie en mensenrechten, probeerde zijn vader te overtuigen van de noodzaak van hervormingen en nodigde moderne denkers als Francis Fukuyama en Bernard Lewis uit in Libië. Saif Kadhafi werd zo het moderne en salonfähige lid van de familie die zijn eigenzinnige vader begin deze eeuw nog uit zijn internationale isolement hielp te komen. Hij wist zijn vader over te halen terrorisme en massavernietigingswapens af te zweren en smartegeld te betalen aan de Amerikaanse nabestaanden van terreurdaden zoals het neerhalen van de Pan Am-vlucht boven het Schotse Lockerbie in 1988.

De Arabische Lente in 2011 veranderde alles, ook de koers van Saif. Hij draaide 180 graden en steunde de wrede manier waarop zijn vader de democratische opstand in zijn land de kop in probeerde te drukken. Saif is daarvoor in 2015 in Libië ter dood veroordeeld, wat later werd teruggebracht tot zes jaar gevangenisstraf, en wordt tot op de dag van vandaag gezocht door het Internationaal Strafhof in Den Haag. In een achteraf profetische televisietoespraak noemde hij de opstandelingen tegen zijn vader terroristen en criminelen en waarschuwde hij op indringende toon voor de gevolgen als zijn vader van zijn troon werd gestoten.

Rivieren van bloed

‘Wij zijn geen Egypte of Tunesië… de tribale verschillen zullen hier tot een burgeroorlog leiden. Er zullen ministaatjes komen, er zullen rivieren van bloed door de straten stromen... landsgrenzen zullen verdwijnen en er komt massamigratie richting Europa.’ Al deze voorspellingen, gedaan in februari 2011, zijn inmiddels uitgekomen, waardoor Saif nu toch weer enig vertrouwen heeft teruggewonnen bij de Libiërs.

Libië is na tien jaar burgeroorlog, wetteloosheid en economische malaise murw gebeukt en verlangt naar orde en rust, desnoods onder een nieuwe ‘sterke leider’. En dat weet Saif maar al te goed. In een interview met The New York Times zei hij deze zomer: ‘Er is geen geld, geen veiligheid, geen leven meer. Ga naar het benzinestation en je vindt geen benzine. We exporteren gas en olie naar Italië, maar hier hebben we geen stroom. Het is meer dan een mislukking, het is een fiasco.’

Saif vluchtte op 19 oktober 2011 tijdens een Navo-bombardement, één dag voor de moord op zijn vader en drie broers. Een maand later werd hij op zijn vlucht door de woestijn alsnog gevangen genomen door de opstandelingen. Bij de luchtaanval verloor hij een wijsvinger. In 2017 werd Saif vrijgelaten door de Abu Bakr al-Sedik-Brigade die hem al die jaren moest bewaken. Ook zij hebben inmiddels het vertrouwen in de revolutie verloren, zo vertelde hij de The New York Times. ‘Kun je je voorstellen? De mannen die mij bewaakten, zijn nu mijn vrienden.’

Nieuw tijdperk

Saif presenteert zichzelf als het redelijke en fatsoenlijke alternatief nu zijn belangrijkste tegenkandidaat, Khalifa Haftar, zijn kansen mogelijk heeft verspeeld. Kolonel Haftar, een oud-bondgenoot van Muammar Kadhafi, die het oosten van het land in handen heeft, werd door velen, waaronder Rusland en voorheen ook Frankrijk, gezien als de sterke leider die Libië uit de chaos moest trekken. Maar sinds Haftar in 2019 met zijn eigen leger van Nationale Eenheid optrok tegen de door de VN erkende regering in Tripoli en met hulp van Turkije moest worden gestopt, heeft zijn reputatie een flinke deuk gekregen. De aanwezigheid van duizenden Russische huurlingen die aan zijn zijde vechten, is nu bovendien het belangrijkste obstakel voor vrije verkiezingen in december.

En zo is ‘oorlogsmisdadiger’ Saif Kadhafi in december mogelijk toch de presidentskandidaat met de minst vuile handen. ‘God zal de juiste weg voor de toekomst van het land bepalen’, zei hij, zinspelend op een nieuw tijdperk-Kadhafi.

Plagiaat

De London School of Economics (LSE) wilde Saif zijn doctoraat ontnemen nadat hij in 2011 in diskrediet was geraakt. Hij zou plagiaat hebben gepleegd en bovendien vanuit de Kadhafi-Stichting die hij beheerde al te gul gedoneerd hebben aan de LSE.

Obama

Oud-president Barack Obama beschouwt het uiteen laten vallen van Libië als de grootste fout in zijn presidentschap.

Striptease

Tegen The New York Times-verslaggever Robert F. Worth zei Said over zijn voorzichtige terugkeer in de openbaarheid na tien jaar: ‘Je moet langzaam terugkomen, langzaam, langzaam. Als een striptease. Je moet een beetje met hun brein spelen.’