'Zonder status aparte was deze welvaart niet mogelijk'

Een baaierd van blinkende hotels langs de stranden, het hoogste inkomen per hoofd van de bevolking in het Caribisch gebied, geen werkloosheid, en een Centrale Bank die waarschuwt dat de economie te hard groeit....

ROB GOLLIN

Van onze verslaggever

Rob Gollin

DEN HAAG

Zie daar een mogelijke balans van tien jaar status aparte van Aruba. 'Als we in Antilliaans verband waren gebleven, hadden we deze welvaart niet bereikt', weet mr Mito Croes, gevolmachtigd minister in Nederland, zeker. Aruba ontsnapte onder regie van wijlen Betico Croes in 1986 aan het keurslijf van de dubbele bestuurslagen, de belangen van de andere eilanden en hun politieke partijen.

Zondag viert de Arubaanse gemeenschap in Nederland de mijlpaal met zang en dans in Leiden. Het programma is wel aangepast. Zes landgenoten kwamen eerder deze week om het leven, toen hun vliegtuigje in Venezuela neerstortte.

Maar de status aparte heeft niet louter voorspoed gebracht. In een micro-samenleving van zeventigduizend zielen kan de integriteit van gezagsdragers snel onder druk komen te staan. Croes zal het niet betwisten. Zo raakte premier Henny Eman in opspraak, toen bleek dat hij zich het lot aantrok van een in de Verenigde Staten opgepakte drugshandelaar.

Het Openbaar Ministerie weet zich doelwit van politieke schimpscheuten, onder meer wegens een onderzoek naar het aannemen van steekpenningen door de partij van Eman, de AVP. De Italiaanse aannemer Spartaco Ghini, hoofdverdachte in de hotelfraude op Aruba, zou vijftigduizend dollar in de verkiezingskas hebben gestort, in ruil voor overheidsgarantie voor de bouw van het Beta-hotel.

Croes kent de affaires en bevestigt dat in zo'n kleine maatschappij de gevaren van 'binnenuit' het grootst zijn. Maar hij wil graag weergave van de feiten. Eman heeft, nadat hij Nederland tevergeefs om hulp vroeg, bij de Amerikaanse rechter slechts aangedrongen op voorgeleiding. De verdachte was op leeftijd, ernstig ziek, maar wachtte al anderhalf jaar op een proces. Voor de volledigheid: toen hij voorkwam, mocht hij onmiddellijk naar huis. En overleed zes weken later.

De beschuldiging van Ghini hangt nu bijna een jaar boven het hoofd van Eman. Dat duurt wel lang, nietwaar? Merkwaardig ook dat de verklaring van de hoofdverdachte, die notabene in april vorig jaar onder vrijgeleide naar Schiphol kwam, zo serieus wordt genomen, vindt Croes. Er deugt meer niet binnen het Openbaar Ministerie, is het vermoeden. Een onderzoek van de Arubaanse overheid naar het functioneren van het OM wordt volgende maand afgerond.

Aruba is niet blind is voor de werkelijkheid, beklemtoont Croes. Hij zit zelf een commissie voor die voorstellen uitwerkt om tot 'deugdelijk bestuur' te komen.

Het zit de bewindsman dwars dat Aruba nog steeds wordt afgeschilderd als roversnest, een paradijs voor drugshandelaars en witwassers. Maar het initiatief om tot de net opgerichte kustwacht te komen, die drugskartels moet ontmoedigen, is in 1988 door Aruba zelf aangekaart.

Het was Aruba dat aandrong op een zwaargewicht uit Nederland als directeur van de Centrale Bank. En heeft deze functionaris niet pas vastgesteld dat in de bancaire wereld nooit veel kan worden witgewassen, gelet op het volume van de geldstromen? Recentelijk is een commissie geïnstalleerd die moneylaundering via brievenbusmaatschappijen, casino's en in de belastingvrije handelszone onderzoekt. Croes twijfelt niet. 'Veel zal men niet aantreffen. We wilden altijd al geen tweede Panama worden. Liever een tweede Zwitserland.'

Dat Aruba niet, zoals tien jaar geleden was voorzien, in 1996 onafhankelijk is geworden, was in feite vanaf het begin duidelijk, vertelt Croes. Aan de wil van een volk valt niet te tornen. Een klein land is simpelweg niet in staat zelf een defensie-apparaat, een rechtszekerheidsstelsel en buitenlandse betrekkingen te onderhouden.

Maar laat duidelijk zijn: als het aan Aruba ligt, komt er een einde aan de miljoenen guldens ontwikkelingsgeld die jaarlijks uit Den Haag naar Oranjestad worden overgemaakt. Op het Arubahuis wordt trots gewezen op het slinkende aandeel daarvan in het Bruto Nationaal Produkt: in 1986 7 procent, in 1996 1,5 procent.

En, klinkt het niet zonder trots, 70 procent van de Arubanen in Nederland wil graag terug. Dat was tien jaar geleden, toen de Lago-raffinaderij en enkele hotels de deuren sloten, wel anders. Toen vormde Aruba voor Amerikaanse studenten nog een onderwerp: een schoolvoorbeeld van een national disaster.

Meer over