vier vragensoedan

Zonder het ‘terrorisme’-stempel kan Soedan eindelijk vooruit. Maar ten koste van wat?

Amerika is bereid om Soedan te verwijderen van de lijst met landen die terrorisme steunen. Als dat gebeurt betekent dat voor Soedan een enorme doorbraak, want dan lonkt eindelijk een herstel van de economie, die na een jarenlang isolement in diepe crisis verkeert. Maar er is wel een keerzijde: president Trump stelt voorwaarden aan de deal, en die pakken misschien nadelig uit voor Soedans fragiele democratiseringsproces. Vier vragen.

In september werden bij een grootscheepse actie 300.000 illegale wapens vernietigd.Beeld Getty Images

Wat is er precies aangekondigd?

Op Twitter schrijft Trump dat hij Soedan van de terreurlijst haalt zodra het land de afgesproken compensatie betaalt voor de bomaanslagen die in 1998 werden gepleegd op Amerikaanse ambassades in Kenia en Tanzania. De aanslagen, waarbij meer dan 200 doden vielen, waren het werk van al-Qaeda, waarvan de leider Osama bin Laden in de jaren negentig ongestoord in Soedan kon verblijven. Soedan werd overigens al in 1993 op de Amerikaanse zwarte lijst gezet, nadat een terrorist die connecties had met al-Qaeda een aanslag had gepleegd op het World Trade Center in New York.

Soedan belooft nu om als goedmaker 335 miljoen dollar te betalen. De premier, Abdalla Hamdok, heeft volgens de staats-tv gezegd dat het geld reeds is overgemaakt. Via Twitter heeft Hamdok zijn blijdschap uitgesproken over Trumps bereidheid om Soedan van de terreurlijst te halen. Hij spreekt van een ‘steunbetuiging’ aan de Soedanese bevolking, die indirect zwaar te lijden heeft gehad onder het Amerikaanse sanctiebeleid. Op het moment dat Trump Soedan daadwerkelijk van de zwarte lijst haalt, gaat er nog wel een periode van 45 dagen in waarbinnen het Amerikaanse Congres zich over de zaak mag buigen. Verdwijnt Soedan definitief van de lijst, dan blijven daarop drie landen over: Noord-Korea, Syrië en Iran.

Waarom komt er juist nu beweging in de zaak?

Waarnemers zijn het erover eens dat Soedan al jaren geen terroristische bedreiging meer vormt. Reeds na de aanslagen van al-Qaeda van 11 september 2001 (‘9/11')in de VS besloot Soedan eieren voor zijn geld te kiezen en inlichtingen met Washington te gaan delen. Osama bin Laden was toen al de deur gewezen. In 2017 verzachtte president Obama wel een reeks sancties, maar het stempel van ‘terroristenvriend’ bleef formeel op Soedan staan.

Dat dit nu lijkt te veranderen, hangt volgens kenners samen met de naderende verkiezingen in de VS. Trump probeert al maanden om zijn achterban enthousiast te maken door landen in het Midden-Oosten zo ver te krijgen om banden met Israël aan te knopen, en van het sterk op de Arabische wereld gerichte Soedan wordt nu ook verwacht dat het – in ruil voor de verwijdering van het terrorisme-predikaat – de joodse staat erkent. ‘Soedan maakt absoluut onderdeel uit van de bredere Midden-Oosten-aanpak van Trump’, zegt Jonas Horner, analist van de International Crisis Group. Horner zit in de Soedanese hoofdstad Khartoem, waar hij de onderhandelingen van dichtbij volgt.

Dus Soedan erkent nu Israël?

Nog niet, al acht Horner het ‘zeer waarschijnlijk’ dat Soedan de banden aanknoopt als Washington binnenkort de volgende stappen zet om Soedan van de terreurlijst te halen. Dat er nog even wordt gewacht, heeft volgens hem te maken met de aanzienlijke weerstand van Soedanese burgers tegen een erkenning van Israël. Krijgen die burgers eerst het bewijs dat hun land daadwerkelijk van de Amerikaanse terreurlijst gaat, dan stellen ze zich misschien wat plooibaarder op, is de gedachte. Achter de schermen zou Soedan intussen al hebben toegezegd dat het straks toenadering tot Israël zoekt.

De voorzichtige aanpak is van immens belang voor premier Hamdok en zijn kabinet met burgerbestuurders. Zij bevinden zich namelijk in een precaire situatie. Ze worden kritisch gevolgd door de Soedanese burgers die vorig jaar april met straatprotesten de val van dictator Omar al-Bashir inluidden. Hamdok en de zijnen delen nu weliswaar de macht met het Soedanese leger, maar van de militairen – de oude strijdmakkers van Bashir – verwacht het volk sowieso weinig goeds. ‘De last om zich te bewijzen ligt bij Hamdok, niet bij de militairen’, aldus Horner. Zo bezien brengt de door Amerika gewenste erkenning van Israël het risico mee dat Hamdok zich vervreemdt van de achterban, die hem vorig jaar juist in het zadel hielp. Wordt Hamdok mikpunt van boze burgers, dan kunnen de militairen dit aangrijpen als een excuus om hem terzijde te schuiven.

Maar een akkoord met de VS biedt ook voordelen?

Ja, dat is natuurlijk waarom Hamdok zich erachter schaart. Zonder het etiket van ‘terreurstaat’ kan Soedan de weg omhoog weer inslaan, en als het land daarin slaagt, dan zal Hamdok ongetwijfeld de nodige lof krijgen. Als ‘gewoon’ land kan Soedan opnieuw zaken doen met Westerse staten, en geld lenen van internationale kredietverleners als de Wereldbank en het IMF. Buitenlandse investeerders zullen naar verwachting ook terugkeren. En worden dollartransacties weer mogelijk, dan komt er wellicht een einde aan het gigantische tekort aan harde valuta.

Er is nog wel een lange weg te gaan: door de torenhoge inflatie en de tekorten aan brandstof en voedsel hebben miljoenen Soedanezen de grootst mogelijk moeite zich staande te houden. Volgens de VN hebben zelfs meer dan 9 miljoen van de circa 40 miljoen inwoners humanitaire hulp nodig. En dan kampt Soedan ook nog eens met de corona-uitbraak en met de ergste overstromingen in decennia als gevolg van de Nijl die buiten zijn oevers is getreden.

Meer over