'Zonder CPP is Cambodja lijf zonder skelet'

Samengedromd in de laadbakken van vrachtwagens en op de daken van busjes trekken aanhangers van de regerende Cambodjaanse Volkspartij (CPP) door Phnom Penh....

Van onze correspondent

Toine Berbers

PHNOM PENH

Zijn arrogantie lijkt niet misplaatst. Hun Sen trekt al bijna twintig jaar aan de touwtjes in de Cambodjaanse politiek en nog nooit was hij zo dicht bij erkenning door het buitenland als nu. Een klinkende overwinning zonder al te veel fraude- en intimidatiesmetten, zou hem zondag uit het diplomatieke isolement halen, waarin hij vorig jaar andermaal belandde na zijn bloedige machtsgreep tegen de royalistische regeringspartners. Mogelijk komen dan ook de miljarden aan opgedroogde buitenlandse geldstromen los.

Maar de misprijzende blikken en snerende commentaren die zijn verkiezingskaravaan gisteren van voorbijgangers toegeworpen kreeg, verraden dat zondag geenszins een gelopen race is. De twee grote oppositiepartijen, de royalistische Funcinpec van prins Ranariddh en de anti-corruptiepartij van Sam Rainsy, leveren de omnipotente CPP goed weerwerk.

Kritiek van de Europese Unie en de Verenigde Staten op de vele onregelmatigheden tijdens de campagne zijn bovendien een waarschuwing dat de internationale erkenning, waarnaar Hun Sen hunkert, niet met het geweer valt af te dwingen. 'De CPP heeft de kracht van de tegenstanders onderschat', zegt Kao Kim Hourn, directeur van het Instituut voor Samenwerking en Vrede in Phnom Penh.

Hun Sen waakt over de begroting en bepaalt wie er in aanmerking komt voor fondsen. Het leger en de politie staan onder zijn bevel. De CPP is nog steeds op communistische wijze georganiseerd en heeft grote invloed op provinciale leiders en dorpshoofden.

Hun Sen waande zich zo machtig dat hij nauwelijks spreekbeurten hield. 'Als ik campagne zou voeren, lijk ik op een voetballer met een scheidsrechtersfluitje', zei hij vorige week. De opmerking toont zijn arrogantie, maar ingewijden zeggen dat Hun Sen zo matig populair is dat hij veel minder publiek zouden trekken dan zijn twee rivalen.

De kiezer laat zich minder makkelijk intimideren dan Hun Sen dacht. In een Brits-Cambodjaans onderzoek naar kiesgedrag zegt 91 procent van de ondervraagden zich niets aan te trekken van druk en weigert 82 procent voor geld overstag te gaan.

Zelfs met massale fraude lijkt de meerderheid van 81 zetels (66 procent), die de CPP grondwettelijk nodig heeft om alleen te regeren, onhaalbaar. Khieu Kanharith, partijwoordvoerder, geeft toe dat de verwachtingen van enkele maanden geleden te hoog gespannen waren. 'Als we de 51 zetels van vijf jaar geleden evenaren, zijn we tevreden. Een paar minder is ook goed.'

De royalistische Funcinpec van Ranariddh won er toen 58 in het parlement van 120, maar werd door een met hervatting van de burgeroorlog dreigende Hun Sen in een ongemakkelijke coalitie gedwongen.

Ook nu is het onvermijdelijk dat twee van de drie grote partijen tot samenwerking worden veroordeeld.

Omdat de zittende machthebbers de geweren bezitten, zijn hun kansen aanzienlijk. Zelfs hulpverleners die vinden dat de CPP de afgelopen vijf jaar het land slecht heeft bestuurd, geloven dat Cambodja niet zonder de oud-communisten kan. 'Zonder de CPP, is Cambodja een lichaam zonder skelet', zegt een van hen. De andere partijen missen de bestuurskracht om het land te runnen.

'Dit land is nog niet toe aan een regering zonder de CPP', zegt een westerse diplomaat, die overigens geen goed woord over heeft voor het mensenrechtenbeleid. Dit dilemma heeft zelfs geleid tot een scheuring tussen idealisten en pragmatisten bij de internationale donoren.

Frankrijk en enkele andere EU-staten geloven dat Cambodja het meest gebaat is bij stabiliteit en geloven dat verkiezingen, zolang ze niet uitlopen op een bloedbad, niet veroordeeld mogen worden als oneerlijk.

Maar mensenrechtengroepen, de Verenigde Staten, Nederland en andere kleine Europese landen zijn bang voor precedentwerking als geweld en vals spel worden gesanctioneerd. 'Het is een principekwestie. Hun Sen mag niet wegkomen met zijn bloedige machtgreep van vorig jaar en zijn politieke moorden', zegt een diplomaat uit het kamp der idealisten.

De afgelopen dagen is in de organisaties van waarnemers en diplomaten onderhandeld over gemeenschappelijke standpunten. Vooral binnen de EU, die het grootste deel van de kosten van 55 miljoen gulden draagt, woedt een gevecht over het eindoordeel, dat zwaar zal wegen in de discussie over opheffing van Cambodja's internationale isolement. Dure, fraudebestendige stembussen en duizenden waarnemers alleen garanderen nog geen eerlijke verkiezingen.

Meer over