'Zo wil de inlichtingendienst het'

Het Amerikaanse leger schreef al een rapport over het wangedrag in de Iraakse gevangenissen. Aanklachten en schorsingen zijn het gevolg....

Van onze medewerker Diederik van Hoogstraten

Het nachtmerrie-scenario, aldus diverse Amerikaanse media, werd dit weekeinde werkelijkheid. Het laatste wat de troepenmacht en het Witte Huis dezer dagen kunnen gebruiken, zijn de beelden van Iraakse gevangenen die door Amerikanen worden vernederd en mishandeld. De foto's uit de Abu Ghraib-gevangenis gingen de wereld over. Ze bereikten ook de Irakezen.

Televisiezender CBS zond de beelden afgelopen woensdag uit en het weekblad The New Yorker kwam een paar dagen later met een exposver de praktijken in de zestien gevangenissen waar 2500 tot 7000 Irakezen vastzitten hun aantal wisselt per dag. Onderzoeksjournalist Seymour M. Hersh beschrijft onder meer de mishandelingen die al op tv te zien waren. Hij citeert uitgebreid uit een onderzoek dat in opdracht van de legerleiding in Irak door generaal Antonio Taguba begin dit jaar is uitgevoerd.

De acht mensen die volgens een legeronderzoek betrokken waren bij de vaak seksueel getinte mishandelingen, zijn op non-actief gesteld. Zij zullen voor de krijgsraad en de rechter verschijnen. Nog eens zeven anderen hebben maandag een offici berisping gekregen.

Maar is de kous daarmee af? President George W. Bush en chef-staf Richard Meyers spraken de afgelopen dagen hun afkeer en woede uit. Ze suggereerden ook dat het om 'geleerde incidenten' gaat, om een paar rotte appels die de boel verzieken.

Het effect van lachende Amerikanen naast naakte, gebroken Irakezen kan destastreus zijn, zoveel is duidelijk. Het beeld van een roekeloze bezetter die niets geeft om het lot van de bevolking wordt gevoed. De weerzin in Irak en de hele Arabische wereld zal alleen maar groeien, zoals legeronderzoeker Bill Cowan vorige week zei op CBS.

De vraag is of de mishandeling structureel is. Beschuldigde soldaten impliceren dat ze in opdracht handelden. Brigadier-generaal Janis Karpinski, de reservist die het bevel voerde over de militaire gevangenissen, zei in The New York Times dat ze niets wist van de vernederingen.

De militaire inlichtingendienst had de leiding over het deel van Abu Ghraib waar de mishandelingen werden gepleegd, zei zij. Maar de bewakers waren reservisten. Zij zouden bevelen hebben gekregen van inlichtingenofficieren, terwijl die officieren nu naar de cipiers wijzen. 'Wij zijn wegwerpsoldaten', aldus Karpinski. 'Waarom zouden ze mensen in vaste dienst de schuld geven?'

De aangeklaagde sergeant Ivan L. Frederick schreef e-mails over het naakt opsluiten en vastbinden van gevangenen. 'Ik stelde er vragen over en het antwoord was: zo wil de militaire inlichtingendienst het.'

Wie verantwoordelijk is en of ook ingehuurde burger-ondervragers betrokken waren, zal uit nieuw onderzoek moeten blijken, dat al gaande is. Hersh citeert het al verschenen legerrapport, waarin van 'sadistische, flagrante en moedwillige criminele mishandeling' wordt gesproken.

Naast de alom gedeelde verontwaardiging werd maandag ook gepoogd nuance aan te brengen. De daders worden gevonden en bestraft, zei een legerwoordvoerder. 'Carris zullen ten einde komen en strafrechtelijke vervolging komt eraan.'

De Wall Street Journal merkte maandag op dat de meeste gevangenen binnen 72 uur weer buiten staan, zodat veel criminelen en moordenaars waarschijnlijk juist aan gerechtigheid ontsnappen. Onder hen zijn ook mensen die onder Saddam Hussein hun volksgenoten martelden en vermoordden. 'De ironie van deze episode is dat Amerikaanse soldaten eerder verantwoordelijk worden gehouden dan Saddams ergste handlangers.' Die ironie is des te pregnanter omdat Saddams regime juist in Abu Ghraib talloze gevangenen deed 'verdwijnen'.

Militair historicus Victor Davis Hanson stelt in dezelfde krant dat de vernederingen hoe schokkend ook niet vergelijkbaar zijn met gruwelijkheden in eerdere oorlogen. 'Abu Ghraib' is g 'My Lai', het Vietnamese dorp waar Amerikanen in 1968 vijfhonderd burgers afslachtten. De gebeurtenissen doen eerder denken aan wantoestanden in Amerikaanse gevangenissen, dan aan oorlogsmisdaden.

Hanson wijst ook op de 'asymmetrie' in de berichtgeving over de zogenoemde oorlog tegen terreur. Waar was de 'morele woede' in de media in de Arabische wereld toen Osama bin Laden drieduizend Amerikaanse burgers afslachtte, vraagt de historicus. Toen de Amerikaanse verslaggever Daniel Pearl in Pakistan werd onthoofd? Toen vier Amerikaanse burgers in Falluja werden gedood?

Hanson maant tot kalmte: de 'correctieve mechanismen' in de Amerikaanse media en politiek zijn in werking getreden. Maar de acht verdachten lijken in de mondiale publieke opinie alvast schuldig te zijn verklaard.

Meer over