achtergrond

Zo verloopt de coronacommunicatie over de grens

Met een nieuwe persconferentie van demissionair premier Rutte en minister De Jonge in aantocht: een overzicht van hoe coronamaatregelen elders in Europa worden uitgelegd.

Patrick van IJzendoornRemco AndersenRosa van GoolEline Huisman en Sacha Kester
De Britse premier Boris Johnson geflankeerd door Chief Medical Officer Chris Whitty (links) en Chief Executive of the National Health Service Simon Stevens. Beeld AFP
De Britse premier Boris Johnson geflankeerd door Chief Medical Officer Chris Whitty (links) en Chief Executive of the National Health Service Simon Stevens.Beeld AFP

Duitsland

In Duitsland leeft men niet van persconferentie naar persconferentie. De regeringscommunicatie is een beetje des Merkels: coronamaatregelen komen in hapklare brokjes, als zakelijke dienstmededelingen. Meestal lekken voornemens daags voor afkondiging al uit, zodat burgers kunnen wennen, en worden dan zonder veel poeha bevestigd in de media. Tegen die tijd zijn deelstaten vaak al begonnen met het nieuwe beleid.

Een goed voorbeeld zijn de vergaande maatregelen tegen ongevaccineerden die Duitsland op 2 december afkondigde, waaronder 2G-beleid in de detailhandel. Daar gingen al geruchten over. Vlak na afloop van een overleg tussen federale regering en deelstaten volgt bevestiging in de media. De burger die per se wil kan op de website van de federale overheid zelf kijken hoe het zit.

Onderaan staat dan een link naar de toespraak waarin Merkel uitlegt waarom het nodig is. Het achtuurjournaal behandelt het onderwerp, maar van een live persconferentie waar het land reikhalzend naar uitkijkt is geen sprake. Die week ook in het nieuws: aankomend bondskanselier Scholz zei op de conferentie dat wat hem betreft een vaccinatieplicht een goed idee is. Daags erna bevestigt hij dat in een interview, maar benadrukt dat het parlement daarover gaat en niet hijzelf.

Het brokjesbeleid – dat wordt geholpen door het decentrale bestuur in Duitslands federale systeem – voorkomt dat er een enorme spanning opbouwt naar het uur U. Dat wil niet zeggen dat de maatregelen niet tot protesten leiden; vooral in oostelijke deelstaten worden betogingen steeds gewelddadiger. Maar de meeste mensen slaken slechts een vermoeide zucht. (Remco Andersen)

Italië

In Italië zijn de coronapersconferenties allang geen moment meer waar de bevolking gezamenlijk in spanning naar toeleeft, zoals de speeches van de vorige premier Giuseppe Conte tijdens het voorjaar van 2020. Dat komt doordat de situatie sinds de zomer relatief goed onder controle is en het coronabeleid al een jaar behoorlijk voorspelbaar. Het regionale kleurensysteem kent de bevolking nog van vorige winter, vaccineren blijft het credo en de boostercampagne is vol op stoom.

Als het vaccineren zo doorgaat, behoren strenge lockdowns in Italië tot het verleden. Die boodschap dragen gezondheidsminister Roberto Speranza en premier Mario Draghi tijdens persmomenten uit, soms op waarschuwende, maar vaak op zelfverzekerde toon.

Daartoe geven de Italiaanse cijfers tot dusver ook aanleiding: de besmettingen lopen weliswaar op, maar problemen in de ziekenhuizen blijven uit en de oversterfte is veel lager dan vorige winter. Wel verschieten een paar regio’s voor het eerst sinds de zomer weer van kleur: van ‘wit’ (amper beperkingen) naar ‘geel’ (milde lockdown).

De drang en dwang tot vaccineren wordt in Italië intussen steeds nadrukkelijker, maar tijdens de persconferenties is over het nieuwe 2G-beleid weinig discussie te horen. In de Italiaanse media werkt het trauma van 2020 nog altijd door en bestaat brede consensus dat in de strijd tegen het virus veel geoorloofd is. (Rosa van Gool)

Groot-Brittannië

Wie een serieuze Boris Johnson aan het werk wil zien, kan het best naar zijn coronapersconferenties kijken. Met moeite probeert de clowneske premier zich op een ernstige manier tot de natie te wenden, pratend over beperkingen en besmettingen, over varianten en vaccinaties. Als manchetknopen aan zijn mouwen staan de Chief Medical Officer en de Chief Scientific naast hem, Chris Whitty en Sir Patrick Vallance.

Voorheen nam ook de minister van Volksgezondheid deel aan de presentatie. De Vier Ruiters van de Apocalyps, werden ze toen genoemd. De routine is als volgt: tegen een strakblauwe achtergrond (toevallig de kleur van de Conservatieve Partij) geeft Johnson in een inleidend praatje de actuele stand van zaken. Vervolgens is het de beurt aan Whitty, een wat bedremmelde medicus die tijdens de coranacrisis tegen wil en dank een nationale bekendheid is geworden. Het is aan hem om de cijfers en grafieken te tonen. Next slide, please! is zijn slagzin. Daarna komt Sir Patrick voor een filosofische verklaring van de te nemen maatregelen. Het interactieve gedeelte van deze professioneel ogende presentatie begint met twee vragen van gewone burgers, geselecteerd door Downing Street. Ten slotte is het de beurt aan journalisten, aangevoerd door de BBC, die de premier doorgaans vragen waarom hij geen hardere maatregelen neemt.

Maar gezien de hoge vaccinatiegraad nemen de Britten de adviezen wel ter harte. (Patrick van IJzendoorn)

Frankrijk

Al gauw na het uitbreken van de coronacrisis werd het traditie: vrijwel iedere week op donderdagavond, om zes uur precies, praatten premier Jean Castex en minister Olivier Véran van Volksgezondheid de Fransen bij over de ontwikkelingen in de pandemie. Bedoeld om transparant te zijn, klonk op het vaste persmoment ook veel kritiek: het zou de Fransen onderwerpen aan een aaneenschakeling van slechtnieuwsshows, met te lang pratende ministers, te veel informatie, en bovendien tegenstrijdige adviezen.

De regering deed er goed aan voortaan hoopgevende woorden te gebruiken, adviseerden politieke communicatiespecialisten. Dat advies werpt zijn vruchten af. De persconferenties zijn minder frequent geworden, maar vooral duidelijk. Ze zijn ernstig maar rustig van toon, met helder opgesomde regels, uitleg over het waarom en statistieken die de trends laten zien. Zodra de sprekers niet meer aan het woord zijn, gaat het mondkapje op.

Ook president Emmanuel Macron nam het advies van hoopgevende woorden ter harte. Zijn speeches zijn er doorgaans voor het zwaardere werk – een nieuwe lockdown, de gezondheidspas. Maar sprak hij tijdens de eerste golf nog van een ‘oorlog’, intussen zijn er veel zinnen over ‘terugkeer naar gelukkige dagen’ en ‘de kunst van het leven op z’n Frans’. Wel zien critici een campagnemiddel in zijn corona-toespraken – dertien in totaal, goed voor vier uur exclusieve live zendtijd op meerdere tv- en radiozenders. (Eline Huisman)

België

Een tijdje hebben ze in België gespot met het Nederlandse coronabeleid: dodelijk vermoeiend, die constante stroom aan persconferenties met telkens weer een andere boodschap. België klopte zichzelf op de borst voor zijn minder ingrijpende beleid waar veel langer aan werd vastgehouden.

Ondertussen wordt de Vlaamse premier (Jan Jambon) Jojo Jan genoemd omdat hij telkens weer iets anders lijkt te willen en noemt de voorzitter van de Vlaamse sociaal-democraten het beleid een ‘shitshow’.

De afgelopen maand zijn er drie persconferenties geweest, waarbij eerst premier De Croo het woord neemt, daarna de federale minister van Volksgezondheid, en vervolgens de premiers van Vlaanderen, Wallonië en Brussel. Bij de eerste persconferentie werd gezegd dat alles onder controle was, een week later bleek België toch wat te moeten verstrengen en vorige week moest de boel verder op slot omdat het virus niet onder controle is.

Het draagvlak voor de maatregelen is tot een dieptepunt gedaald en voorgangers van partijen die zelf deel uitmaken van de coalitie zien het ook niet meer zitten: behalve een ‘shitshow’ noemen zij de vertoning een ‘schabouwelijk schouwspel’ of hebben zij het over ‘bizarre beslissingen’. ‘En waarom’, schrijft politiek columnist Carl Devos in Het Laatste Nieuws, ‘zouden burgers het beleid nog vertrouwen dat beleidsmakers zelf zo neersabelen?’ (Sacha Kester)