CoronavirusNonsens aanpak

Zo pakken ze in Spanje ‘verdraaide nonsens’ over corona aan

Zelden heeft valse informatie zich zo snel verspreid als tijdens deze corona-epidemie. Zeker in Spanje, waar meer nieuws wordt geconsumeerd via WhatsApp dan in welk ander Europees land ook.

Spanjaarden lezen en kijken veel nieuws via Whatsapp.Beeld REUTERS

Nee, er is geen aparte verdieping van het ziekenhuis gereserveerd voor de familie van de premier. Nee, gorgelen met zout water is geen probaat middel tegen covid-19. En nee, je hoeft vannacht niet de ramen dicht te houden omdat de stad gedesinfecteerd gaat worden met blusvliegtuigen.

De twee Spaanse televisiejournalisten Clara Jiménez Cruz en Julio Montes begonnen in 2016 Maldito Bulo (‘Verdraaide Nonsens’), met als doel om al het ‘nieuws’ dat rondgaat op de sociale media te checken. Ze hebben het drukker dan ooit. Op hun website houden ze het bij: er werden om precies te zijn al 299 coronavirus-geruchten ontkracht.

In Spanje wordt onevenredig veel nieuws geconsumeerd via WhatsApp. Volgens het Reuters Institute Digital News Report 2019 gebruikt 36 procent van de Spanjaarden de app als nieuwsbron. Ter vergelijking: dat geldt maar voor 18 procent van de Nederlanders, die daarmee op het gemiddelde zitten van de onderzochte landen. Spanjaarden raadplegen ook veel vaker Facebook voor het nieuws dan Nederlanders, maar daarin zijn ze minder uitzonderlijk.

Met de term Bulo (‘Nonsens’) klaagt de organisatie Maldito Bulo nepnieuws aan.Beeld Rechtenvrij

Het maakt de Spaanse samenleving bijzonder vatbaar voor ‘desinformatie’, zoals Jiménez Cruz de onwaarheden noemt. ‘En dat geldt nog meer in de een tijd als deze, waarin er ontzettend veel onzekerheid en angst is.’ De bezoekcijfers van de website zeggen alles: die zijn gestegen van 100 duizend unieke bezoekers per dag naar minstens 500 duizend.

De kracht van Maldito Bulo is dat de onzinberichten met hun eigen wapens worden bestreden. Als iets niet blijkt te kloppen, schrijven de journalisten er in vette rode letters BULO (‘NONSENS’) overheen. Meestal worden die plaatjes ook weer gretig gedeeld, en op die manier wordt het nepnieuws onschadelijk gemaakt. Het concept is zo’n succes dat er inmiddels twintig mensen werken bij Maldita, zoals de organisatie achter Maldito Bulo heet.

‘Onze benadering is heel anders dan die van de traditionele media’, vertelt Jiménez Cruz aan de telefoon. ‘Om een krant te kunnen lezen of een actualiteitenprogramma te volgen, heb je een bepaald intellectueel niveau nodig. Wij willen ons juist niet superieur opstellen.’

Melding van Maldito Bulo op Instagram.Beeld Rechtenvrij

Ze geeft een voorbeeld uit de begintijd van Maldita. Onder het kopje ‘Maldita Legt Uit’ kunnen mensen alles vragen aan de redactie. Op een dag vroeg iemand zich af of je zwanger kunt worden als je gestoken wordt door een mug. ‘Dat lijkt voor een journalist misschien niet zo’n interessante vraag’, zegt Jiménez Cruz. ‘Maar je moet bedenken dat een deel van de bevolking niet hetzelfde academische niveau heeft, niet dezelfde opleiding, als de gemiddelde journalist. Veel mensen doen de hele dag door fysiek werk, en als ze een nieuwsbericht krijgen doorgestuurd, hebben ze geen idee wat waar is en wat niet. Voor hen zijn wij er.’

Iedereen die een twijfelachtig berichtje ontvangt, kan het doorsturen naar het nummer van Maldita. De redactie gaat dan aan de slag met de berichten die het meest gedeeld worden, op dit moment ieder vanuit zijn eigen huis. Het scheelt dat de twee oprichters van Maldita ook een stel zijn. Montes werkt op de bank of aan de eettafel, Jiménez Cruz heeft het ‘ongelooflijke geluk’ van een eigen werkkamer.

Veel van de berichten die momenteel rondgaan wakkeren onterecht de angst onder bevolking aan - en dat is een probleem, zeker in een tijd waarin het voor veel mensen al niet meevalt om nuchter en kalm te blijven. Zo was er een audiobericht van een arts die in één van de publieke ziekenhuizen in Madrid werkte. Ze vertelde dat twee jonge mensen waren opgenomen op de intensive care, en dat ze het waarschijnlijk niet zouden halen. De indruk werd gewekt dat zij besmet waren met het virus, maar dat was niet het geval, ontdekte Maldita.

Maldito Bulo pakt onzinberichten aan met hun eigen wapens.Beeld Rechtenvrij

Een andere categorie berichten beoogt een politieke tegenstander zwart te maken. Jiménez Cruz: ‘De meeste kritiek is nu natuurlijk gericht tegen de regering, want die heeft de macht naar zich toegetrokken tijdens deze crisis (ten koste van de Spaanse deelstaten, red.). Een veel beluisterd spraakbericht is afkomstig van een man die zegt dat hij vrachtwagenchauffeur is, en dat een flink deel van de lading mondkapjes die hij vervoerde in beslag is genomen om uit te delen aan politici. Voor wie de boodschap nog niet begreep, werd het fragment vergezeld door een foto van premier Sánchez en Pablo Iglesias, zijn coalitiegenoot van Unidas Podemos.

Maar het meest maakt Jiménez Cruz zich zorgen over de berichten van de kwakzalvers. ‘Het is nu belangrijk dat mensen thuis blijven en hun handen wassen. Als je zegt dat je kunt genezen door te stomen met waterdamp, dan is dat heel riskant.’

Meer over