'Zo'n stil centrum, het geeft mij een verloren gevoel'

Winkeliers in Hengelo zien de leegstand toenemen door het internetshoppen en komen in actie: 'Weet waar je koopt, hart voor je stad.'

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER MARJON BOLWIJN

HENGELO - Het is de eerste dag in 2013 die zich zomers mag noemen. Tot grote opluchting ook van de winkeliers in Hengelo. Zon en warmte maken kooplustig en daar snakken ze naar, want het is al maandenlang akelig stil in het hart van de Twentse stad.

Tekenlerares Yolanda di Bortolo (57) is vanochtend vroeg in haar woonplaats Borne jasloos op de fiets gestapt om te gaan shoppen in de grootste naburige stad. Ze heeft net een krantje gekocht en zet nu koers richting haar favoriete kledingzaak. 'Daar kennen ze mij en mijn smaak, daar voel ik mij gezien.' En dat is precies de reden waarom ze liever niet via internet koopt. 'Dan zit je maar alleen naar die computer te staren. In de stad leeft het, heb je contact. Een praatje, ook met onbekenden, maakt vrolijk.'

Van de winkeliersactie 'Weet waar je koopt, hart voor je stad' heeft ze nog niks gemerkt. Kleine zelfstandigen hebben in hun etalages klanthoge banieren opgehangen met de leus en maken bij de kassa duidelijk hoe belangrijk het is om vooral in winkels te blijven kopen. 'Het is een actie om de consument bewust te maken van zijn koopgedrag, noem het het plofkipeffect,' zegt initiatiefnemer Kees Schafrat, eigenaar van boekhandel Broekhuis. 'De consument heeft macht. Koopt hij meer via internet en minder in winkels, dan verdwijnen winkels en in hun kielzog de terrasjes, lunchrooms en zo blijft er steeds minder over van het winkelcentrum in steden. Dat tast de leefbaarheid aan.'

Tekenlerares Yolanda di Bortolo ziet in Frankrijk waar het naar toe kan gaan. 'In steeds meer plaatsen is bijna niets meer te koop. In het centrum is het stil en leeg, de reuring ontbreekt. Dat geeft mij een verloren gevoel als ik daar rondloop. Daar moeten wij niet naar toe. Maar de eerste rimpelingen zijn ook zichtbaar in Nederland.'

Zoals in de Nieuwstraat, ooit dé winkelstraat van Hengelo. Wie vanuit het hart van het centrum deze straat in loopt, ziet rechts diepe zwarte vlakten achter lege etalageruiten van twee gewezen modezaken. En aan de overkant het verlaten terras van eetcafé De Appel, twee weken geleden over de kop gegaan. De steigerhouten banken op het terras staan er nog en ook de donkerbruine luifel hangt uit, met daaraan een bordje met het weekmenu. Aan de prijzen kan het niet gelegen hebben: 'Gevulde tortilla, gebakken aardappelen en frisse salade, euro 9,50.'

De afnemende aanloop heeft De Appel genekt, weet buurman Gerrit Oude Reinier, eigenaar van schoenenwinkel Verbeek. De leus 'Weet waar je koopt' in zijn etalage behoeft in dit deel van het centrum geen uitleg. Op deze eerste dag die zich dus zomers mag noemen is het weer eens druk in zijn winkel. 'Ik ben meteen maar begonnen met de uitverkoop. Te vroeg naar mijn zin, maar de klanten lijken collectief te wachten op afgeprijsde artikelen.'

Er is meer zoals het nooit eerder was. Oude Reinier maakt meer kilometers in Italië dan ooit om een collectie samen te stellen die nergens anders in Nederland te koop is. Klanten kunnen in zijn zaak recreëren met een espresso erbij. Op een groot scherm achter in de zaak showt een naburige modezaak haar zomercollectie. En de schoenenzaak heeft sinds een half jaar ook een webshop. Per dag verkoopt hij gemiddeld vier paar schoenen virtueel. 'Klanten die via mijn webshop kopen helpen ook de winkel in stand te houden. Dus voor internet geldt net zo goed: weet waar je koopt.'

Oude Reinier ziet een deel van de oplossing voor de leegstand in lagere huurprijzen. 'Alles wordt minder maar de huren blijven torenhoog. Dat nekt veel kleine zelfstandigen. Hier tegenover zat een mooie modezaak. Die kon de huur niet meer opbrengen. De verhuurder verlaagde de huurprijs pas naar 3.000 euro per maand nadat de winkel kopje onder was gegaan. Had hij dat eerder gedaan, dan stond het pand nu niet leeg.'

'De molochen uit het Westen' heten in Hengelo de vastgoedeigenaren die vele panden in de binnenstad bezitten. 'Ze hebben geen binding met deze stad en voelen geen verantwoordelijkheid voor de gevolgen van de hoge huren en de leegstand', zegt Kees Schafrat, eigenaar van boekhandel Broekhuizen.

Omdat hij niet lijdzaam kan toekijken, heeft de boekhandelaar zelf de winkeliersactie bedacht en bekostigd. Zo'n tienduizend euro is hij kwijt aan fotoshoots en actiemateriaal. Wie bij Broekhuis een boek koopt, krijgt er een boekenlegger bij met de leus 'Weet waar je koopt, hart voor je stad'. Schafrat is zelf de boer opgegaan om collega's mee te krijgen. Dat lukt. Winkels en horeca in Leeuwarden, Groningen, Enschede, Deventer, Schagen, Breukelen en Zeist doen mee.

Net zo goed als de consument wil hij winkeliers wakker schudden. 'We zullen moeten samenwerken en ons moeten aanpassen om te concurreren met internet. Er moet meer te beleven zijn in onze winkel en we moeten ons aanpassen aan het gedrag van klanten. Waarom zouden wij om 18 uur de deuren sluiten als veel mensen 's avonds naar het centrum gaan om zich te vermaken in een restaurant, bioscoop of theater?'

Ilse van Kleef van modezaak Wagenaar (inclusief koffiecorner) is bereid te onderhandelen over de prijs. 'Een klant die beweert dezelfde jurk voor een lagere prijs op internet te hebben gezien, kan die prijs ook bij mij betalen. Ik zal het verschil verhalen op de leverancier', klinkt het strijdbaar.

Consumenten hebben niet in de gaten hoe hard het winkelbestand achteruitgaat, zegt Van Kleef. 'Het gaat om de vraag of we een samenleving willen waar we alleen kopen via internet en bij shopping malls in de periferie met grote winkelketens, zoals in Frankrijk en de VS. Of dat we nog stadscentra willen behouden met terrasjes en onderscheidende winkels waar we persoonlijk advies kunnen krijgen en ook voor de sfeer en gezelligheid naar toe gaan.'

LEEGSTAND IN TWEE JAAR MET 20 PROCENT GESTEGEN

Van de 220 duizend winkelpanden in Nederland staan er ruim 13 duizend leeg (5,9 procent). In twee jaar tijd is de leegstand met 20 procent toegenomen.

'Een bloedbad', zegt Tom Heidman, oud-ceo van C1000. Hij schat dat dit jaar in veel steden 30 á 40 procent van de winkels leeg zal staan. De omzet in de detailhandel is de eerste drie maanden van dit jaar met 3 procent gedaald, het aantal verkochte producten met 6 procent. Vorig jaar is 5 miljard euro aan producten via internet aangeschaft en 88 miljard in winkels. De verwachting is dat het aandeel internetaankopen de komende twee jaar zal verdubbelen.

Uit onderzoek van Inretail, brancheorganisatie van de detailhandel, blijkt dat het aantal mensen dat dagelijks tot 1 maal per week winkelt, in de afgelopen twintig jaar met 10 procent is gedaald.

RED DE WINKEL: VIJF AANBEVELINGEN

Cor Molenaar, hoogleraar e-marketing aan de Erasmusuniversiteit, analyseert in zijn boek Red de winkel hoe de fysieke winkel kan overleven in de concurrentieslag met internet. Vijf aanbevelingen uitgelicht:

1 Combineer de winkel met een webshop. Zonder is de zaak verloren.

2 Zet terminals in de winkel waarop de klant het hele assortiment kan bekijken. Het aanbod is groter dan in de winkel is te zien. Zo kan de omzet omhoog en een kleiner vloeroppervlak volstaan.

3 Samenwerking tussen winkeliers. Zij maken nieuwe afspraken met fabrikanten over een vaste eindprijs in de markt en sneller leveren van bestellingen (kleine hoeveelheden binnen een uur, thuis of in de winkel), distributie van aankopen via winkel en webshop regelen ze gezamenlijk.

4 Integratie van smartphone bij koopgedrag in de winkel. Een klant kan loyalty-punten krijgen voor zijn gedrag in de winkel.

5 Maak het bezoek van de winkel tot een belevenis voor de klant; prikkel zijn zintuigen met belichting, muziek, geur.

Meer over