ReportageOngedierte

Zo heb je er twee, zo zijn het er zevenhonderd: een muizenplaag overspoelt ons land

In Vuren, in de Betuwe, wordt een weiland onder water gezet om een enorme muizenplaag te bestrijden.  Beeld Marcel van den Bergh
In Vuren, in de Betuwe, wordt een weiland onder water gezet om een enorme muizenplaag te bestrijden.Beeld Marcel van den Bergh

Hoe krijg je muizen weg? Met water, laat boer Van Zandwijk zien. Gif mag niet meer. Hij legt ook uit waarom het nodig is: een ware plaag overspoelt het land nu muizen niet meer, zoals vroeger, ’s winters doodvriezen. En vanaf 2023 worden rattengif en rattenkorrels ook binnenshuis verboden.

‘Het is de enige manier’, zegt boer Van Zandwijk terwijl hij via een grote pijp slootwater zijn weiland onderpompt. De duizenden muizen die op het land het gras en de wortels opvreten, houden zich nu nog schuil, maar dat kan niet lang meer duren. ‘De grote maken zich straks zwemmend uit de voeten’, weet Van Zandwijk inmiddels. Hij heeft eerder al 10 hectare onder water gezet. ‘De kleine kruipen op een graspolletje, maar dan worden ze onrustig en gaan ze toch zwemmen, en dan verdrinken ze.’

Een ander deel valt ten prooi aan de aan roofvogels, maar zeker is ook dat een deel weet te ontkomen en in het naastgelegen grasveld vrolijk weer opnieuw begint. Van Zandwijk prijst zichzelf nog gelukkig. Verderop, bij de familie De Groot, hebben ze 70 van de 80 hectare blank moeten zetten. ‘Daar zijn ze al veertien dagen bezig, en nog zijn ze niet klaar.’

Verdrinkingsdood is de ultieme remedie tegen ‘plaagdieren’ sinds het gebruik van gif in het boerenland in 2013 is verboden. Het gifverbod is noodzakelijk omdat het uiteindelijk niet alleen de muizen of ratten treft, maar ook zeldzame roofdieren, mensen en eigenlijk het hele milieu. Sindsdien had Friesland al eens te kampen met een muizenexplosie en nu lijkt dus een deel van de Betuwe aan de beurt.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie

Binnenshuis

Het is een kopzorg waar over een paar jaar ook steeds meer veel particulieren mee te maken zullen krijgen. Want vanaf 2023 wordt het gebruik van rattengif en rattenkorrels ook binnenshuis verboden. Alleen gecertificeerde ongediertebestrijders mogen dan nog onder heel strenge voorwaarden vergif inzetten.

‘Het gifverbod zal zeker leiden tot een flinke toename van ratten- en muizenplagen in het hele land, voorspelt Bastiaan Meerburg van het Kennis- en Adviescentrum Dierplagen in Wageningen. ‘Mensen zullen eerst zelf wat gaan knutselen en het probleem pas echt serieus nemen wanneer het te laat is’, voorspelt Meerburg, die door dagblad de Gelderlander al eens werd getypeerd als ‘de rattenkenner des vaderlands’. ‘De plaagdieren zitten niet meer in ons bewustzijn, niemand maakt zijn huis meer muisproof.’

Ook ongediertebestrijder Richard Piké maakt zich grote zorgen over de gebrekkige alertheid van de moderne mens op dreigende muizenplagen. ‘Mensen vinden ze vaak zielig, maar eigenlijk zijn ze gewoon erg vies. Ze zijn volslagen incontinent en pissen waar ze lopen. Ze hebben bijna geen blaas. Hun maakt het niet uit of ze door je kruipruimte wandelen of over je aanrecht en overal pissen ze. Je kan behoorlijk ziek worden van muizen.’

Het kantoor van Piké in Amstelveen is behangen met flitspuiten, een soort fietspompjes met een blik met gif eraan, uit de oertijd van de plaagdierenbestrijding. Hij heeft er zelfs een van het merk Flit zelf, ooit het beroemdste dodelijke sproeisel, gemaakt door Esso. ‘Dat was vóór de jaren zeventig, toen ze nog niet ontdekt hadden dat DDT niet alleen alle beestjes doodde, maar ook niet zo goed was voor mensen.’

Sporen van vele, vele muizen in de Betuwe. Beeld Marcel van den Bergh
Sporen van vele, vele muizen in de Betuwe.Beeld Marcel van den Bergh

De minder gevaarlijke varianten van gif, die dus nog een paar jaar zijn toegestaan, zijn volgens Piké onontbeerlijk bij muizenoverlast in huizen. Als straks alleen gecertificeerde bedrijven het mogen gebruiken, nadat alle andere methoden geen succes hebben gehad, is het vaak al veel te laat, waarschuwt Piké. ‘Met alle kosten van dien.’ In oude huizen in de stad kan het duizenden euro’s kosten om alle gaten en kieren en spleten muisdicht te maken. Dat moet straks eerst gebeuren en pas daarna mag je de dieren gaan bestrijden.

‘Denk je dat mensen dat allemaal gaan betalen?’, vraagt Piké retorisch. En intussen fokken de muizen voort. Om een idee te krijgen: muizen krijgen elke zes weken jongen. Als je begint met twee muizen, kan de familie binnen een jaar uitgroeien tot zevenhonderd. ‘En dan heb je een plaag’, zegt Piké. ‘En het wordt steeds erger, want door de droge zomers en de zachte winters fokken al die beestjes maar door. Zelfs de winter houdt ze niet meer tegen. Wanneer was de laatste keer dat we een winter van min 10 hadden? Toen vroren die beesten gewoon dood. Dat gebeurt niet meer.’

En daar kan boer Van Zandwijk dus over meepraten. Overal op en naast het weiland zijn de sporen van de muizenplaag te zien. De berm is een mega-muizenstad van holletjes en paadjes. Het is ochtend en het regent, dus de bewoners zelf laten zich niet zien, maar het kost weinig moeite je voor te stellen hoe ontstellend druk het hier ’s avonds is.

Als het water de gangen in loopt, verdrinken de veldmuizen. De weinige muizen die toch ontsnappen, vallen ten prooi aan roofvogels.  Beeld Marcel van den Bergh
Als het water de gangen in loopt, verdrinken de veldmuizen. De weinige muizen die toch ontsnappen, vallen ten prooi aan roofvogels.Beeld Marcel van den Bergh

Op amper vijfhonderd meter van de plek waar Van Zandwijk zijn weiland staat vol te pompen, verraden de vogels de plek waar de vorige uitroeiingsoperatie heeft plaatsgevonden. Op een paal zit een buizerd, en in het veld zitten er nog een paar, plus een die op een havik lijkt, en zelfs een grote uil is wakker gebleven en loert met zijn hoofd draaiend in het rond. Het lijkt of de roofvogels het veld in kwadranten hebben ingedeeld, ze houden keurig afstand van elkaar, en wachten. Het weiland is bruin als een modderplas. Zonde van het gras, bevestigt de boer. ‘Maar ja, dit is de enige manier’, zegt hij nog maar een keer.

Nou ja, de enige? ‘Er is één andere optie’, zegt ongediertebestrijder Piké in Amstelveen op bijna fluisterende toon. ‘Gas. Maar dat is duur.’

Meer over