ZO AFGRIJSELIJK DAT JE ER STIL VAN WORDT

Fotograaf Gilles Peress is een man van weinig woorden. Zijn nieuwste fotoboek heet The Silence. Het is een indrukwekkend werk over de genocide in Rwanda, zo afgrijselijk dat je er inderdaad stil van wordt....

Peress is een van de opvallendste documentaire-fotografen van dit decennium. De Fransman, lid van persbureau Magnum, werpt zich maandenlang op een project, is tijden onvindbaar en keert vervolgens met een bijzonder portfolio terug in de wereld. Zo deed hij het in Iran (Telex Persan), zo deed hij het in het voormalige Joegoslavië (Farewell to Bosnia), zo doet hij het nu weer in Afrika.

Enige weken was er onder lezers van diverse kranten (ook die van de Volkskrant) consternatie over plaatsing van een - inderdaad afgrijselijke - foto van de gevolgen van een granaatinslag op de markt van Sarajevo. Een aantal slachtoffers lag op straat, maar waar het oog vooral op viel was een jongeman (?) die half over een hek hing. Een deel van zijn lichaam was weggeslagen, wat je zag waren ingewanden. Lezers waren geschokt, scheurden de pagina uit de krant, opdat hun kinderen dit beeld niet onder ogen zouden krijgen.

Je kunt erover twisten of zo'n foto geplaatst moet worden. Voorstanders roepen dat je 'de wereld niet buiten kunt sluiten', tegenstanders hóeven het niet te zien: 'Het was onnodig schokkend. Het is al erg genoeg als het opgeschreven wordt, bij woorden kan ik me ook wel iets voorstellen. En dat is meer dan genoeg. Zo'n foto gaat te ver.' Dezelfde gruwelijke beelden waren overigens óók op de televisie te zien; vreemd genoeg hebben die blijkbaar minder impact. De kracht van een foto is klaarblijkelijk vele malen groter.

Lezers die deze foto uit Sarajevo niet hadden willen zien, kunnen het nieuwste boek van Peress maar beter niet onder ogen krijgen. Wat deze Franse fotograaf toont is afschuwelijk; vergane lijken, halve skeletten, shovels die bundels mens in een graf werpen - allemaal gefotografeerd in een keihard zwart, met nauwelijks iets van wit.

Willen wij dit zien? Nee, wij willen dit niet zien, maar misschien móeten wij het wel zien. De foto's van Peress zijn getuigenissen van een onbeschrijflijke waanzin, van zaken waar je al over gelezen had, maar die je nu ook kunt zien.

Je kunt de ogen er niet voor sluiten: de man die twee grote hakmes-afdrukken in zijn nek heeft staan (en de aanslag klaarblijkelijk overleefde); de baby die, nat van het bloed, naast een karkas van een varken ligt; het skelet dat nog kleren draagt, maar verder één geworden is met de aarde.

Peress is geen prater. Hij vertelt zijn verhaal met de camera. Aan het boek is wel een pamflet toegevoegd, waarin de chronologie van de gebeurtenissen in het Middenafrikaanse land worden beschreven. Heel kort de geschiedenis van de vorige eeuw, maar dan bijna van dag tot dag de gebeurtenissen uit 1994. Zoals die van 22 juni: '10.700 lichamen geborgen uit het Victoria-meer.'

Rolf Bos

Gilles Peress: The Silence.

Scalo, import Nilsson & Lamm; ¿ 56,70.

ISBN 1 881616 38 X.

Meer over