Ziya B. is echt een kind van de Haagse Schilderswijk

Ziya B. pleegde met zijn maatje Sandro G. een roofoverval op een juwelier in Den Haag. Daarbij schoten ze de eigenaar dood. Hoe heeft een onopvallende jongen als B. zo kunnen ontsporen?

VAN ONZE VERSLAGGEEFSTERS ELSBETH STOKER EN ANNEKE STOFFELEN

'Mevrouw, als u wapens wilt, regel ik het binnen vijf minuten. Een baby-uzi, een revolver, zeg maar wat u wilt.' Het is een druilerige doordeweekse middag in de Haagse Schilderswijk. Bij een speeltuintje aan de Koningstraat hangen zes jongens. In hun midden loopt een peuter op witte Adidas-schoentjes. 'Dat is de grootste crimineel van ons allemaal', zegt Abdullah grinnikend over het zoontje van zijn vriend. Het kind draait nietsvermoedend rond in een speeltoestel.

Vorige week stond de Schilderswijk in het middelpunt van de belangstelling. Aanleiding was de uit de hand gelopen beroving van juwelier Stratmann. Samen met Sandro G. schoot de 19-jarige Ziya B. de vader van drie kinderen dood. Na een klopjacht waarbij de politie namen en foto's van de verdachten naar buiten bracht, werd Ziya 's nachts op straat in de Schilderswijk opgepakt. Sandro G. meldde zich een dag later bij de Nederlandse ambassade in Georgië. Gisteren werd hij uitgeleverd aan de Nederlandse justitie.

Over Ziya B. zijn bekenden eensgezind: 'Een rustige jongen.' Bureau Jeugdzorg noemt het dossier dat ze van hem hebben 'niet bijzonder'. 'We kennen veel zwaardere gevallen in de Schilderswijk', aldus een woordvoerster. Toch trok deze onopvallende Turks-Koerdische jongen op de Beeklaan een pistool. Hoe heeft het zover kunnen komen? Een inkijkje in de wereld van Ziya, waar een 14-jarige met een vlindermes geen uitzondering is, waar je 's avonds laat kleine kinderen buiten ziet en buren niet opkijken van een door de politie ingetrapte deur.

Hosselaar

'Het was geen agressief type', zegt Mohamed (21). Hij staat bij het groepje in de Koningstraat en kent Ziya van de Hofstad Mavo, waar hij twee klassen hoger zat. Toch is hij niet verbaasd over Ziya's daad. 'Ik woon in dat portiek daar. De ene buurjongen is een inbreker, de ander een hosselaar. Als je daar tussen opgroeit, leer je wel hoe je aan geld komt.' Mohamed heeft zelf van zijn 17de tot zijn 19de vastgezeten voor een roofoverval. 'Het is ook wel dom van die juwelier. Als er twee voor je neus staan met een wapen, moet je gewoon je geld afgeven. Dan ga je je toch niet verzetten? Dan vraag je erom.'

Wat Mohameds vriend Abdullah betreft, is het de schuld van de gemeente. 'Kijk naar mij. Ze geven mij geen uitkering. Dan moet ik wel stelen, beroven of dealen. Als ik geld nodig heb en ik zie iemand met een dure ketting, dan trek ik hem van zijn nek', zegt hij zonder ironie. De suggestie dat hij kan werken voor zijn geld, wuift de 22-jarige weg. 'Jongens zoals ik krijgen geen baan. Als een werkgever naar mijn cv vraagt, zeg ik: vraag die maar op bij justitie.'

Abdullah - trainingspak, tatoeages in zijn nek en een jointje in de hand - heeft negen jaar 'binnen' gezeten 'voor van alles en nog wat'. Sinds hij weer buiten is, regelt hij zijn eigen zaakjes. 'Ik heb een baan waarbij ik elke dag uitbetaald krijg', zegt-ie terwijl hij een hand vol twintigjes uit zijn zak trekt. 'En ik krijg kleren van de zaak.'

Ziya's jeugd

Ziya B. werd geboren in 1993. Nog geen zes jaar later gaan zijn Turks-Koerdische ouders uit elkaar. 'En er speelden thuis meer problemen', zegt meester Henk van basisschool de Triangel. Zijn directeurskamer kijkt uit op een speeltuintje in het hart van de Schilderswijk waar kinderen van allerlei nationaliteiten vrolijk richting hun ouders rennen. Wat voor problemen? 'Dat lijkt me niet iets om aan de krant te vertellen.' Maar op school viel Ziya niet op. 'De echte raddraaiers herinner je je wel. Ook op zulke jonge leeftijd zie je soms al: die gaat straks de verkeerde kant op.'

Een medewerkster van buurthuis De Mussen aan de Hoefkade schrok toen ze Ziya's foto vorige week op tv voorbij zag komen. 'Ik herkende hem aan die lichte ogen.' Als jochie werd Ziya bij De Mussen aangemeld voor de kinderactiviteiten - knutselen, spelletjes doen. 'Het was een stil jongetje. Als een volwassene hem iets vroeg, kwam er alleen ja of nee uit', herinnert de buurtwerkster zich. 'Door die onschuldige ogen vond iedereen hem een schatje. Hij had een mooi koppie, en dat wist hij. Ik vond hem altijd een beetje sneaky, je kon hem nooit helemaal peilen. Je doet wel schattig, dacht ik dan, maar ben je dat ook?'

Om drie uur begint in het buurthuis de naschoolse inloop. Een paar tienerjongens in zwarte gewatteerde jacks doen hun best om als eerste bij de controllers van de Playstation te zijn. Vroeger was ook Ziya hier kind aan huis. De laatste tijd zagen de jongens hem weinig. 'Ziya? Die had nooit wat te zeggen', grijnst een van hen, terwijl hij zijn blik met moeite losmaakt van het voetbalspel op het scherm.

'Eigenlijk was hij een mietje', zegt de 22-jarige Karim, die als activiteitenbegeleider stage loopt in het buurthuis. 'Als wij aan kwamen voetballen, ging hij opzij.' Tot enkele jaren geleden timmerde ook Karim hard aan een criminele carrière. Nu volgt hij een opleiding sociaal pedagogisch werk. Waarom kwam hij wel tot inkeer, en jongens als Ziya en Sandro niet? 'Bij mij kwam de omslag toen ik een brief kreeg van de burgemeester. Als ik me niet netjes zou gedragen, moest ik de cel in, schreef Jozias van Aartsen. Ik heb er twee weken van wakker gelegen.'

In het buurthuis zijn er activiteiten voor kinderen tot 15 jaar. 'En dan moet ik ze laten gaan', zegt sportbegeleider Khaled Zatar. 'Want we hebben niet genoeg geld om voor de oudere kinderen iets te organiseren. Dus gaan ze vervelend doen in het centrum. Als je het mij vraagt, is die doodgeschoten juwelier slachtoffer van de bezuinigingen op het buurtwerk.'

Maar het probleem van de Schilderswijk ligt ook bij de ouders, zegt Zatar. 'Ze bemoeien zich niet met hun kinderen. Die komen thuis eten en slapen. Wat ze buiten doen, maakt de ouders niet uit.' Kinderen in de basisschoolleeftijd lopen hier soms om elf uur 's avonds nog op straat.

De ontmoeting met Sandro

Na de basisschool gaat Ziya naar de Hofstad Mavo, enkele kilometers buiten de Schilderswijk. Hier leert hij Sandro kennen, die opgroeit in een ander deel van Den Haag. 'Maar leren is niet bepaald zijn ding', zegt een oudere neef van Ziya. 'Hij spijbelde veel.' In 2007 komt Ziya naar verluidt voor het eerst in aanraking met justitie. 'Dat had iets te maken met een ruzie in de tram', zegt de neef.

In 2008 maakt Ziya het op de Hofstad Mavo zo bont dat hij van school wordt gestuurd. Hij moet naar een zogeheten Rebound-project, voor leerlingen die 'meer dan incidenteel grensoverschrijdend gedrag' vertonen. 'Maar al snel bleek hij een te zwaar geval', zegt Karel Bun, directeur van de Scholengroep Den Haag Zuidwest. 'Hij was nogal gewelddadig. En zo'n time-out kan alleen als de familie meewerkt. Maar deze jongen kreeg van thuis geen steun. De kans dat je zo'n jongen dan nog kunt bijsturen, is klein.'

Ziya wordt doorgestuurd naar Het Knooppunt, een school voor leerlingen die nergens meer terecht kunnen. Uiteindelijk kiest hij voor een praktijkopleiding tot beveiliger. Maar in diezelfde periode wordt hij ook vaak gesignaleerd met een joint in de Schilderswijk en in Zoetermeer, de nieuwe woonplaats van zijn moeder. 'Ik ga om zeven uur naar mijn werk en kom om twee uur weer terug. Dan zag ik hem vaak lopen met doorrookte ogen', zegt Joey. De jongen kent hem nog van 'toen we zo waren', zegt hij, zijn hand op kniehoogte. 'We hebben samen gevoetbald.'

Asoheem

Ook Joey woont in de Zoetermeerse wijk Oosterheem, op een paar straten afstand van Ziya's moeder. Op het eerste oog zien de nieuwbouwhuizen er hier keurig uit, maar wie beter kijkt, begrijpt waar de bijnaam Asoheem vandaan komt. Voor een van de huizen staat een verhuiswagen - het gezin keert terug naar de Schilderswijk. 'Ik was wel wat gewend daar, maar dit is erger', zegt een man terwijl hij zijn inboedel in de bus zet.

'Je woont hier voor de kleine, hè. Die kan hier beter buiten spelen', zegt de buurman van Ziya. Ook hij woonde tot voor kort in de Haagse achterstandswijk. 'Toen we hier kwamen wonen, werden we gewaarschuwd.' Hij vindt dat het wel meevalt met zijn nieuwe woonomgeving. 'Dit is niks bijzonders', zegt hij wijzend op de dichtgetimmerde deur die ruim een week geleden door de politie is opengeramd. Het gezin van Ziya kent hij nauwelijks. 'Ik had weleens last van zijn geschreeuw, hij ging geregeld tekeer tegen zijn moeder.'

Blowen blijkt niet Ziya's enige verslavende hobby. Hij pokert soms op een schimmige partyboot van imitatiebaksteen aan de Neherkade. Ook in de Speeltuin, een casino van Hommerson in het centrum van Den Haag, wordt hij vaak gesignaleerd. De frisdrank is hier gratis en om half zes kunnen gasten voor niks een maaltijd afhalen bij het buffet. De klantenbinding doet zijn werk: op deze doordeweekse namiddag werpen tientallen jonge Hagenaren - veel bontkraagjes en petjes - de ene na de andere munt in de gokautomaten. Sandro en Ziya kwamen hier enkele keren per week samen om roulette te spelen. Althans, tot eind januari. Toen kreeg Sandro van het casino een toegangsverbod voor een jaar opgelegd, nadat hij zich dreigend had uitgelaten tegen een lid van het bewakingsteam.

Terug naar Zoetermeer. 'Wat mij betreft gaat hij voor dertig jaar de bak in. Ja toch, niet dan', zegt Joey over zijn voormalige voetbalmaatje. 'Voor hetzelfde geld had hij mijn vader neergeknald.' Ziya had gewoon moeten werken voor zijn geld, vindt hij. 'Dat doe ik ook. En jullie staan hier ook niet in de regen voor je lol.'

Even verderop staat een leeftijdgenoot onkruid te wieden. Hij draagt een petje, een Armani-jas en een blouse met Burberry-ruitjes. 'Ziya? Nee, die ik ken niet, mevrouw.' Hij schudt zijn hoofd en trekt een kliko naar zich toe. 'Ik sta hier ook alleen maar mijn taakstraf uit te voeren.'

De namen van Abdullah, Karim en Mohamed zijn gefingeerd. De advocaat van Ziya B. is niet ingegaan op het verzoek van de Volkskrant een reactie te geven.

undefined

Meer over