Zijne Majesteit, Ebru Umar en de nachtmerrie van een journalist

De week van adjunct-hoofdredacteur Pieter Klok

Pieter Klok
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens Koningsdag in Zwolle Beeld anp
Koning Willem-Alexander en koningin Maxima tijdens Koningsdag in ZwolleBeeld anp

Willy

'Waar is Willy', was vorig jaar de openingskop de dag na Koningsdag. Sommige lezers vonden dat respectloos. De Koningsdag in Dordrecht, waarnaar de kop verwees, was volgens de aanwezigen te afstandelijk. Wat toen ook al opviel, was dat Zijne Majesteit door een meerderheid van de aanwezigen werd aangeduid als Willy. 'Waar is Willy?' vatte de stemming dus perfect samen, vonden wij.

De koning zelf lijkt er niet mee te zitten dat hij steeds meer vergroeit met zijn alter ego. Integendeel. Hij cultiveert zijn imago als joviale Hagenees, getuige zijn uitlatingen woensdag. 'Zwolle zonder dolle, is een einde stad.'

Max Pam waarschuwde deze week voor de gevaren. 'Zeker wekelijks wordt onze monarch volstrekt belachelijk gemaakt op LuckyTV. (...) Het kan niet anders of dit werkt op den duur zeer ondermijnend voor het toch al geringe gezag van onze koning.'

De laatste opinie-onderzoeken lijken Pam gelijk te geven. 'Een kind kan inzien dat er een lijn loopt van LuckyTV naar de argeloze Ebru Umar', besloot Pam. 'De Nederlander is er zo gewend aan geraakt zijn staatshoofd met afgezakte broek en peniskoker af te beelden dat hij of zij zich nauwelijks nog kan voorstellen dat daar elders anders over wordt gedacht.'

Ebru Umar

Het komt niet vaak voor dat de hoofdredactie ter verantwoording wordt geroepen omdat iets niet op de voorpagina stond, maar maandagochtend belde het Mediaforum van Radio 1 met de vraag waarom 'de arrestatie' niet voorop prijkte. De aanhouding van Ebru Umar was immers een frontale aanval op onze vrijheid van meningsuiting. Althans zo werd het geïnterpreteerd. Andere media zetten zwaar geschut in. Daar stak het stuk op pagina 3 van de Volkskrant bleek bij af.

Deze krant stelt nu eenmaal liever vragen dan dat ze stelling neemt. Voor de meningsvorming was er een ruim palet aan columnisten beschikbaar. Jonathan van het Reve schreef een dag voor de aanhouding al: 'Iedereen die publiekelijk suggereert (...) dat een satiricus ook te ver kan gaan, beperkt daarmee de vrijheid van andere narren.' Peter Middendorp die aan een legendarische serie columns bezig is (lees die man!), vindt dat je 'uitingsvrijheid niet moet bespreken, maar beoefenen'. Theo Maassen voegde maandag als ingezondenbriefschrijver de daad bij het woord. 'Ik heb de heer Erdogan leren kennen als een uiterst bedreven, onbaatzuchtige pijper die er letterlijk geen genoeg van krijgt.'

Onze koningin van de straatreportage, Charlotte Huisman, ondervroeg de Turkse Utrechters. 'Ebru Umar kan de pleuris krijgen', was het meest gehoorde sentiment. Bert Wagendorp betoogde in een mooie column dat dergelijke uitingen ook onder de vrijheid van meningsuiting vallen. 'Sommige helden van het vrije woord lijken vooral de vrijheid van hun meningsuiting te propageren.' Lees vooral ook het interview met good-old Willem, de cartoonist van Charlie Hebdo en Libération. Hij beeldde in 1966 reeds koningin Juliana af als prostituee en kreeg daarvoor een boete van 200 gulden wegens majesteitsschennis. De man die de tekening publiceerde moest zelfs twee weken de cel in, schreef hij vrijdag vanuit Thailand: 'Je hoeft niets te doen tegen al die moslims die hier gewoon wonen en werken (...). Ik heb vaak dingen over Jezus gemaakt, maar dat is mijn eigen cultuur. (...) In eigen land kun je overal tegenaan schoppen, als je in een ander land bent, ben je toch wat beleefder. Zo is het met cultuur ook.'

Ebru Umar een dag na haar vrijlating Beeld anp
Ebru Umar een dag na haar vrijlatingBeeld anp

Hendrik Groen

Het is de nachtmerrie van elke journalist. Wekenlang werk je aan een splijtende primeur en dan - net voordat je wil publiceren - lekt het nieuws uit via een ander medium. Het overkwam Haro Kraak. Zijn stuk over de mysterieuze bestsellerauteur Hendrik Groen stond al twee weken te wachten om gepubliceerd te worden, maar op de middag voor publicatie bracht NRC het nieuws. Toeval? Wij hadden geen andere keus dan de verhalen ook alvast online te zetten. Niet iedereen was blij dat het mysterie is ontrafeld. 'Ik dacht aanvankelijk dat er een bekende schrijver achter zat', zegt Kraak. 'Deze man wil echt uit de publiciteit blijven. Ik had daarom iets meer ethische bezwaren, maar we zitten nu eenmaal in de geheim-onthul-business.'

Meer over