Nieuws

Zijn we die andere crisis vergeten? Oxfam: per minuut sterven 11 mensen door honger – tegen 7 door covid

Sinds het begin van de coronapandemie is het aantal mensen dat kampt met een levensbedreigend tekort aan voedsel wereldwijd verzesvoudigd. De grote katalysator van honger zijn oorlogen, de voedingsbodem een toenemende ongelijkheid.

Kinderen in Jemen met voedselrantsoenen voor hun familie, verstrekt door lokale hulporganisaties.  Beeld EPA
Kinderen in Jemen met voedselrantsoenen voor hun familie, verstrekt door lokale hulporganisaties.Beeld EPA

Met niet mis te verstane stappen wint de honger wereldwijd verder terrein, zo blijkt uit een vrijdag verschenen rapport van de non-gouvernementele organisatie Oxfam Novib. Het doel van de 193 lidstaten van de Verenigde Naties om in 2030 honger de wereld uit te hebben, lijkt daarmee verder weg dan ooit.

Het aantal mensen dat hongerlijdt nam tientallen jaren gestaag af, maar begon in 2015, aanvankelijk langzaam, weer te stijgen. Volgens de cijfers van Oxfam Novib kampen nu ongeveer 155 miljoen mensen met acute honger, 20 miljoen meer dan vorig jaar. Een half miljoen mensen moeten door een tekort aan voedsel vrezen voor hun leven.

De belangrijkste oorzaak van honger blijven burgeroorlogen en andere conflicten. Bij ongeveer twee op de drie van de mensen die honger lijden, kan een oorlog als reden worden aangewezen. Door de coronapandemie en klimaatcrisis versterkte economische veranderingen zijn eveneens verantwoordelijk voor de honger van tientallen miljoenen extra mensen.

‘Wat ik zo goed vind aan dit rapport is dat de onderzoekers duidelijke relaties leggen tussen conflict, covid en klimaat’, zegt Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire studies aan het Institute of Social Studies van de Erasmus Universiteit, die niet bij het onderzoek betrokken was. ‘In conflictlanden is covid misschien niet eens het grootste probleem. Indirect kunnen bijvoorbeeld wel de voedselprijzen zijn gaan stijgen.’

Als je de wereldkaart met conflicten over die met honger legt, zie je opvallend veel overlap, legt Hilhorst uit. ‘Honger hangt samen met hoe goed een land bestuurd wordt. Waar instituties niet goed functioneren, ontstaan sneller honger, sneller conflicten en sneller problemen met klimaatverandering.’

Catastrofaal

De cijfers uit het Oxfam-rapport zijn gebaseerd op een classificatiesysteem met vijf ‘voedselzekerheidsfasen’. In fase één is er eigenlijk niets aan de hand, legt landbouwexpert Madelon Meijer van Oxfam Novib uit. ‘Vanaf fase drie is er sprake van een crisis. Fase vijf is zelfs catastrofaal: op iedere tienduizend mensen lopen er dan dagelijks twee een reëel risico om te overlijden door een tekort aan voedsel.’

De indeling is in 2008 door de VN opgesteld om objectief te kunnen vaststellen hoe het wereldwijd met honger gesteld is. ‘Het is gebaseerd op nationale datagegevens. Een belangrijk criterium is ook het aantal calorieën dat mensen binnenkrijgen.’

Per minuut sterven er volgens Oxfam Novib door honger en ondervoeding elf mensen. Die schatting is nog vrij conservatief, zegt Meijer. ‘Voor alle mensen uit fase drie, vier en vijf hebben we met het risico op overlijden uit de derde fase gerekend.’

Oxfam Novib vergelijkt dit sterftecijfer met het coronavirus, waaraan op dit moment ongeveer zeven mensen per minuut overlijden. ‘Die vergelijking is met opzet gemaakt’, zegt Meijer. ‘Het gaat er niet om dat je zegt: het ene is erger dan het andere. Maar covid krijgt wel heel veel aandacht, terwijl die hongercrisis totaal vergeten wordt, terwijl die minstens zo dramatisch is.’

Stijgende trend

Bij de stijgende trend heeft Hilhorst geen enkele twijfel. Wel bij de absolute cijfers die worden genoemd. ‘De omstandigheden waaronder die data verzameld zijn, zijn zo ingewikkeld dat ik het zelf niet met zoveel stelligheid zou durven opschrijven.’

Dat de onderzoekers erop wijzen dat door de pandemie de ongelijkheid in de wereld enkel is toegenomen, vindt Hilhorst wel een plus. ‘Een conflict heeft vaak niet alleen te maken met vechtende partijen, maar ook met de internationale wapenhandel, waarmee miljarden worden verdiend.’

Een fractie van het geld dat met die wapenhandel verdiend wordt, zou al genoeg zijn om de honger op te lossen, zegt Hilhorst. ‘Of je het nu hebt over honger of klimaatverandering, de beste preventie is conflictpreventie. Daar begint alles mee.’

Komende maandag verschijnt ook de jaarlijkse rapportage over honger van de Voedsel- en Landbouworganisatie van de VN, de eerste sinds de coronapandemie.

Meer over