Zij schudden en beven van schrik

Vijfentwintig jaar geleden boekte Eddy Merckx, toen 24 jaar oud, zijn eerste zege in de Tour de France. De overwinning van 1969 is niet alleen de geschiedenis ingegaan als de mooiste van Merckx' quintet Tourvictories, maar ook als een van de allerfraaiste uit de historie van de Ronde....

DE PASTOOR van Ruiselede hield zijn parochianen in zijn preek van 6 juni 1969 een sportieve spiegel voor die er mocht zijn.

'Beminde gelovigen', sprak hij, 'wij beleefden deze week het drama Merckx. Merckx de roze-truidrager en virtuele winnaar van de Giro d'Italia werd dus uitgesloten, de Giro gaat verder, Merckx wint hem niet . . . Beminde parochianen, hiermee wil ik uw aandacht vestigen op een andere Giro: de giro del coele, de hemelronde waaraan wij allen nillens willens moeten deelnemen. Hoe drogeren wij ons?

Doping met geld.

Doping van genot en plezier.

De Doping van de hovaardij des levens.

De Heer moge ons leren hoe wij ons niet verder mogen drogeren met de aardse doping van het geld, genot en hovaardij, maar hoe wij met levendig geloof en kloekmoedig de smalle weg ten hemel moeten gaan en ons door hemelse vitaminen van boetvaardigheid en Zijn vlees en bloed moeten sterken zodat wij de roze trui van de eeuwige vreugde eenmaal mogen aantrekken.'

Amen.

Eddy Merckx, wielrenner en belijdend katholiek, zou natuurlijk niet graag naast de roze trui van de eeuwige vreugde grijpen. Maar hij was nog jong in die dagen, 24, en treurde in de junimaand van 1969, 25 jaar geleden, toch vooral om het verlies van het maglia rosa in de Ronde van Italië.

Ze hadden hem, bleef hij tot in lengte van dagen volhouden, geflikt. Hij was betrapt op doping, terwijl hij op weg was zijn tweede Giro te winnen, en uit koers genomen. Merckx bleef, bij alles wat hem heilig was, bezweren dat hij nooit en te nimmer een verboden middel had ingenomen. Hij huilde hete tranen en de foto van de schreiende Merckx in een Italiaans hotelbed ging over de hele wereld.

Wat het allemaal nog erger maakte was dat de schorsing die was uitgesproken het hem onmogelijk zou maken dat hij eind juni zou debuteren in de Tour de France. In 1968 had Merckx nog van een start afgezien omdat hij zich te jong achtte. Maar de Tour van 1969 moest zijn definitieve doorbraak worden. Die moest het begin vormen van de periode Eddy Merckx, het grootste wielertalent dat België ooit had voortgebracht.

Merckx snakte naar de Tour en België ook. Want het was al weer dertig jaar geleden dat Sylvère Maes als laatste Belg de Ronde van Frankrijk had gewonnen.

En nu zou een smerig Italiaans opzetje het prachtige vooruitzicht van nieuw succes in de kiem smoren.

Het verdriet van België was groot.

De heer Hutsebout uit Zomergem, in een schrijven aan Het Nieuwsblad: 'Waarde heren, ik heb onze Eddy Merckx zien rijden in Luik - Bastenaken - Luik. Ik kon mij niet meer houden, de tranen rolden zo over mijn wangen als ik de jongen zag rijden. Heren, kijk niet te veel naar mijn schrift want ik zit te beven van kolere voor hetgeen ze Eddy hebben aangedaan.'

Patrick Wasteels Appelterre in dezelfde krant: 'Ik zeg dat Eddy Merckx een goed renner is. Mijn wens is dat ik u, Eddy, proficiat kan wensen omdat gij de ronde van Frankrijk wint. Ook talrijke andere ronden wint ge, met een geheel van zeven en meer minuten voorsprong. Eddy Merckx, ik zou graag een muts krijgen van u en ook een boek van u. Ik zeg dat het niet waar is van in de Ronde van Italië, van die doping.'

Zelfs koning Boudewijn toonde tekenen van ontstemming en de diplomatieke betrekkingen tussen België en Italië kwamen onder druk te staan.

Alle druk vanuit België en ook vanuit de organisatoren van de Tour, die na kwalitatief mindere winnaars als Gimondi, Aimar, Pingeon en Janssen wel weer eens een echte kampioen aan het vertrek wilden, leidde uiteindelijk tot Merckx' vrijspraak door de FICP, de internationale federatie van het proffietsen, wegens gebrek aan bewijs.

In Nederland waren ze kwaad en de KNWU schortte onmiddellijk de straf van twee zojuist betrapte amateurs op: Legierse en Tabak. Ook in Frankrijk werden schorsingen opgeheven en de Italianen dreigden zelfs met een boycot van de Tour de France. Maar op 30 juni stonden in Roubaix 130 renners aan de start voor de 56ste Tour de France. Inclusief Italianen, inclusief Eddy Merckx.

Er werd nog steeds flink gemopperd in het peloton, over de vermeende voorkeursbehandeling die Merckx ten deel was gevallen. Jan Janssen was een van de woordvoerders van de critici. Dat zou hem nog duur komen te staan. Net als Poulidor en Altig.

0

V OORAF WERD hevig gespeculeerd over een monsterverbond tussen Italianen en Fransen dat Merckx eronder moest houden. De nieuwe vedette zou met zijn Faemaploeg bovendien te maken krijgen met een coalitie tussen de Belgische ploegen Man en Flandria, die de zware nederlagen in klassiekers zat waren, het zat waren keer op keer door de kannibaal vernederd te worden.

Flandria-ploegleider Briek Schotte sprak strijdlustige taal: 'Hij heeft nu lang genoeg geregeerd. Hij moet beseffen dat ook andere renners niet van droog brood kunnen en willen leven.'

Merckx hield zich gedeisd, maar smeedde in stilte wrede plannen. Al was hij bang dat hij trainingsachterstand had opgelopen door de weken van de schorsing die hij moest uitzitten.

'De zware zesde rit komt voor mij te vroeg', zei Merckx. 'Op de Ballon d'Alsace kunnen de concurrenten mij met succes aanvallen.'

Altig won de proloog, Basso de eerste etappe die voerde van Roubaix naar Woluwe Sint-Pieter, Merckx' geboorteplaats. Daar werd Janssen getrakteerd op felle fluitconcerten. Daar ook, het kon niet mooier, mocht Merckx de eerste gele trui van zijn leven aantrekken nadat zijn team de ploegentijdrit had gewonnen. Een dag later was hij hem weer kwijt. Julien Stevens won de rit naar Maastricht en nam de leiding over.

Dat vond Merckx niet erg, want Stevens was een van zijn knechten. In de derde rit won Leman en de oude vedette Rik van Looy mocht zijn laatste optreden in de Tour bekronen met een zege, de vijfhonderdste uit zijn loopbaan, in Nancy. De Fransman Letort nam de gele trui over van Stevens.

Dan komt de zesde etappe, Mulhouse - Belfort, met de Grand Ballon, de Col de la Grosse Pierre en de Ballon d'Alsace. Altig heeft grote plannen. De 32-jarige Duitser heeft Merckx met woorden uitgedaagd en tracht die nu met daden te onderstrepen. 'Liever val ik dood van de fiets dan een kniebuiging te maken voor Eddy Merckx', bluft Altig. Maar Merckx zal de Duitser nog die dag tot overgave dwingen, zonder dat die daarbij het leven laat. De wraak voor alle doorstane vernederingen is begonnen.

Op een vlak stuk weg, voor de Ballon, valt Merckx aan. Alleen Altig, Rini Wagtmans, Galera en Roger de Vlaeminck kunnen volgen. Achter de vluchters proberen Poulidor, Pingeon, Janssen en Gimondi wanhopig de schade te beperken, maar hun achterstand zal uiteindelijk oplopen tot vier minuten.

Op de Ballon d'Alsace rijdt Merckx zijn medevluchters uit het wiel. Altig heeft eerst nog manmoedig aangevallen, maar moet Merckx, eenmaal bijgehaald, op drie kilometer van de top uitgeput laten gaan. De Spanjaard Galera weet als enige het verlies tot onder de minuut te beperken. Merckx heeft het geel en de Tour, nog geen week oud, is beslist.

Maar daarmee stelt de debutant zich niet tevreden. 'Ik zal ze allemaal afstraffen, zoals ik dat in de klassiekers heb gedaan', dreigt hij. 'Ze hebben geprobeerd mij te vernederen. Ik zal het hele stel op een half uur of meer rijden.' Slechts Pingeon en Wagtmans mogen op enige clementie rekenen. Zij hebben geweigerd zich aan te sluiten bij de anti-Merckx-lobby voor de Tour. Wagtmans meldt trots dat Merckx hem daarvoor zeer heeft geprezen. Het volgende seizoen zal hij in Merckx' ploeg rijden.

Ondertussen doet Merckx ook buiten de koers zijn uiterste best zijn imago op te poetsen. De Tourdirecteuren Goddet en Lévitan hebben een nieuw doping-controlesysteem ontwikkeld. Elke dag wordt, dertig kilometer voor de aankomst, uit drie enveloppen er één getrokken. Afhankelijk van de gekozen enveloppen moeten de eerste drie van de rit, de eerste drie van het algemeen klassement of drie uitgelote renners zich bij de dopingcontroleur melden.

Merckx meldt zich elke dag, uitgeloot of niet. In een communiqué van 6 juli meldt de Tour-directie dat 'Merckx zich elke dag zo spontaan ter beschikking stelt van de dopingcontrole dat de heer Dumas, Tourdokter, diezelfde Merckx heeft moeten verzoeken zich niet meer te melden als hij daarvoor niet wordt uitgenodigd.'

Na Merckx eerste strafexpeditie in de Vogezen doen in het Tourcircus onderwijl geruchten de ronde dat Goddet Merckx vriendelijk doch dringend heeft verzocht het iets rustiger aan te doen, in verband met de al danig tanende interesse voor zijn ronde.

De rest van het peloton is het geheel met Goddet eens. Vic van Schil omschrijft de stemming onder zijn collega's. 'Zij zijn zeker niet tevreden. Zij beginnen te beven als ze aan de start komen. Zelfs Martin Vandenbossche. Zij schudden en beven van schrik.'

In een redactievergadering in Belfort van sportkrant L'Equipe, waarvan hij hoofdredacteur is, stelt Goddet de prangende vraag aan de orde waarover zijn redacteuren in vredesnaam de laatste twee weken van de Tour nog moeten schrijven. Pierre Chany, chef wielrennen, moppert dat hij Goddet al voor de Tour heeft gewaarschuwd dat hij moest weten waaraan hij begon, met die Merckx.

Diens ploegleider, de geslepen Lomme Driessens, heeft ondertussen alvast een van de concurrerende Belgische ploegen, Flandria, in de slag genomen. Merckx wint geel, zo luidt de afspraak, het groen is voor De Vlaeminck, als die tenminste wil afzien van lastige escapades. En als hij de Tour uitrijdt, wat niet gebeurt.

TER voorbereiding op de tijdrit in Divonne-lesBains doet Merckx het na de explosie op de Ballon d'Alsace een dagje rustig aan. De Spanjaard Diaz mag de rit winnen. Merckx wint vervolgens de tijdrit, al blijft Altig dicht in zijn buurt. Dancelli wint diezelfde dag de rit in lijn. Merckx denkt alweer aan een dag later, aan de eerste Alpen-etappe, Thonon-les-Bains - Chamonix.

Op de Col de Forclaz demarreert Merckx tijdens die rit net zo lang tot er nog maar één renner is die kan volgen, Roger Pingeon. Die mag, als een handreiking van Merckx aan Goddet en diens krant, zelfs de rit winnen. 'Merckx moest heel voorzichtig en zo onopvallend mogelijk in de remmen knijpen', schrijft de Volkskrant, om de eerste Franse ritzege veilig te stellen. De rest van het peloton wordt ver teruggeslagen. Altig, over wie dopinggeruchten gaan, krijgt acht minuten aan de broek.

Een dag later stelt Merckx, in de bergrit van Briançon, ook het gevaar van de andere Belgische formatie, Mann, buiten werking. Hij beperkt zich tot het controleren van de steeds maar aanvallende Gimondi en laat de dagzege aan zijn landgenoot Herman van Springel, een jaar eerder op de laatste dag van de Tour nog zo dramatisch verslagen door Janssen. In de derde achtereenvolgende Alpenrit eist Merckx zelf de overwinning weer eens op. Hij verslaat Gimondi in de sprint en rijdt Janssen op elf minuten. De Italiaan, winnaar van de Tour in 1965, krijgt een dag later eindelijk zijn zin. Hij wint.

Nadat Guido Reybroeck in La Grande Motte een etappe heeft gewonnen die vanwege de opstekende mistral tot 45 kilometer voor de streep is geneutraliseerd, en Merckx de tijdrit in Revel wint, volgt op Quatorze Juillet de schok van drie dopinggevallen. De Belg Timmermans en de Nederlander Nijdam worden betrapt, net als Altig. Zij zweren bij hun lieve moeder dat ze onschuldig zijn. Dokter Dumas verklaart in de Volkskrant dat Merckx ook hulpmiddelen gebruikt, cortisonen, maar dat die zijn toegestaan. Dumas schat overigens dat zestig procent van het Tourpeloton 'op de een of andere manier stimulerende middelen tot zich neemt'.

Delisle wint de eerste Pyreneeënetappe, tussen Revel en Luchon. En dan wordt het 16 juli, de dag van de grote Pyreneeën-etappe Luchon Mourenx, over Peyresourde, Aspin, Tourmalet en Aubisque. Het is bloedheet die dag, met temperaturen van boven de veertig graden. Het wordt de dag waarop Eddy Merckx definitief zijn keizerrijk zal vestigen.

Hij valt aan in de afdaling van de Tourmalet. Na 105 kilometer koers bedraagt zijn voorsprong op een groep met Janssen en Pingeon een minuut. Op de top van de Aubisque heeft hij die vergroot tot meer dan zeven minuten op Vandenbossche, Theillière, Poulidor en Pingeon. Jan Janssen betaalt opnieuw voor zijn grote mond. Hij ligt op een kwartier. In de afdaling van de Aubisque valt Merckx als een steen naar beneden. Dancelli wordt uiteindelijk tweede, op 7.56. Zelfs Janssen, die lang had volgehouden dat de Tour nog niet was beslist, moet nu toegeven dat Merckx 'een heel groot Tour-winnaar is'.

0

O P 16 JULI vertrekt van Cape Kennedy de Apollo XI, met aan boord Aldrin, Armstrong en Collins, naar de maan. Raymond Poulidor, die zich lang negatief heeft uitgelaten over Merckx' Tour-deelname, doet op donderdag 19 juli in een krante-interview een poging Merckx gunstig te stemmen, door hem opeens de hemel in te prijzen.

Merckx is kennelijk geraakt. Hij gunt Poupou de rit naar de top van de Puy de Dome, wil de Fransman zelfs meenemen, maar moet aan de streep constateren dat Poulidor 'mijn simpele tempo niet kon volgen'. Matignon, de nummer laatst van het klassement, wint ook tot zijn eigen verbazing de rit.

In de nacht van vrijdag 18 op zaterdag 19 juli stort senator Edward Kennedy van een brug bij Chappaquiddick, waarbij zijn secretaresse Mary-Joe Kopechne het leven verliest. Op zondag 20 juli wint Eddy Merckx zijn eerste Tour de France, nadat een slip in de afsluitende tijdrit tussen Créteil en Parijs in België nog even voor een collectieve katzwijm heeft gezorgd. In het algemeen klassement heeft alleen Roger Pingeon de achterstand tot minder dan twintig minuten weten te beperken. Merckx wint ook de groene trui, de bergtrui en de combiné.

'Ik geloof dat dit misschien wel de mooiste overwinning is van mijn leven', zegt Merckx in het sportpark van Vincennes. Veel meer zegt hij niet. Belgische verslaggevers dopen hem de ondoorgrondelijke. 'Hij schijnt minder van ons te houden dan wij van hem', schrijft radiojournalist Jan Wauters in zijn Tour-dagboek. De journalist van de Volkskrant tikt in zijn laatste stuk vanuit de Ronde: 'Jacques Goddet en Felix Lévitan hebben gistermiddag met ontzag afscheid genomen van de grootste winnaar die de Tour in zijn roemrijke geschiedenis ooit heeft gekend: van Eddy Merckx, de 24jarige Belgische wondercoureur, die in zijn bagage alle hoofdprijzen torst die in een Ronde van Frankrijk te verdienen zijn.' Waarna de verslaggever voorstelt de regenboogtrui ook maar direct aan Merckx uit te reiken.

Een paar uur later zet Neil Armstrong als eerste mens voet op de maan.

Meer over