Vier vragen

Ziekenhuizen beginnen met inhalen uitgestelde zorg: waarom kan dat weer, en welke operaties gaan voor?

Ziekenhuizen kunnen weer langzaamaan beginnen met het inhalen van de eerste uitgestelde zorg. Dat maakte minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid vrijdagavond bekend. Welke operaties kunnen als eerste weer doorgaan? Vier vragen.

Pepijn de Lange
Verplegend personeel op de ic-afdeling van het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. Ziekenhuizen kunnen langzaamaan beginnen met het inhalen van de eerste uitgestelde zorg. Beeld ANP
Verplegend personeel op de ic-afdeling van het Maasstad Ziekenhuis in Rotterdam. Ziekenhuizen kunnen langzaamaan beginnen met het inhalen van de eerste uitgestelde zorg.Beeld ANP

Welke uitgestelde zorg komt als eerste aan de beurt?

In eerste instantie gaat het om ‘IC-afhankelijke kritiek planbare zorg’, zoals darmkankeroperaties, kankerbehandelingen met chemo- of immunotherapie en niertransplantaties. Als dit soort zorg meer dan zes weken wordt uitgesteld, is het risico aanmerkelijk dat de patiënt permanente gezondheidsschade oploopt. Het kan zelfs betekenen dat de patiënt eerder overlijdt.

Om te bepalen in welke volgorde ziekenhuizen hun niet-coronagerelateerde zorg afschalen en weer oppakken, verdeelde de Federatie Medisch Specialisten in het najaar van 2020 de verschillende behandelingen over vijf klassen. De zorg die nu hervat wordt, vormt klasse 3. De eerste twee klassen betreffen zorg die absoluut binnen één week moet worden uitgevoerd, zoals een dreigende hartinfarct of hersenbloeding. Deze zorg is in Nederland nooit afgeschaald.

Klasse 4 bestaat uit behandelingen waarbij uitstel tot ‘enig’ risico tot permanente gezondheidsschade leidt: heupoperaties, liesbreukcorrecties en bepaalde herniabehandelingen. Patiënten voor dit soort zorg blijven voorlopig op de wachtlijst staan. Ook zorg uit klasse 5, onder meer sterilisaties en cosmetische operaties, wordt nog niet hervat.

Hoeveel zorg moet in totaal worden ingehaald?

Het aantal inhaaloperaties bij ziekenhuizen ligt volgens de laatste schattingen van de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) ongeveer 115 duizend hoger dan normaal. Voor die schatting bekijkt de NZa het aantal patiënten dat bij 57 ziekenhuizen op de wachtlijst staat. Dat aantal extrapoleert de toezichthouder vervolgens naar de hele zorg, om het tot slot te vergelijken met 2019, het laatste jaar voordat de coronacrisis uitbrak.

Afgelopen zomer schatte de NZa nog in dat ziekenhuizen en klinieken tussen de 170 en 210 duizend operaties moesten inhalen, zo’n 12,5 procent van het aantal operaties dat zij normaal gesproken in een jaar uitvoeren. Op basis van die cijfers berekende ABN Amro dat de inhaalzorg Nederland ruim 2,3 miljard euro zou gaan kosten.

In de zomer kon al een deel van de wachtlijsten worden weggewerkt. Ziekenhuizen huurden extra operatiekamers of gingen ’s avonds langer door met opereren. Maar in het najaar nam de zogenoemde werkvoorraad weer toe. Sinds oktober ligt bij alle specialismen de productie onder het niveau van voor de pandemie.

Waarom kan de reguliere zorg weer worden opgepakt?

Sinds half december daalt de bezetting van de Nederlandse ziekenhuizen gestaag. Daarom achtte minister Ernst Kuipers van Volksgezondheid vrijdagavond de tijd rijp om de zogenoemde fase 2d, de laatste fase voor wat in de praktijk code zwart betekent, in te trekken.

Kuipers’ voorganger Hugo de Jonge had fase 2d eind november afgekondigd. Op de verpleegafdelingen lagen toen 2.070 patiënten, op de intensive cares ruim 528. Bovendien was de piek nog niet in zicht. Op het hoogtepunt daarvan ging het aantal patiënten op de verpleegafdelingen en intensive cares richting de drieduizend.

Inmiddels is de druk op de ziekenhuizen weer wat afgenomen. Op de verpleegafdelingen lagen vrijdagmiddag nog 954 patiënten, op de ic’s 334.

Is de druk in de zorg nu definitief over zijn piek heen?

Of code zwart in de ziekenhuizen definitief is afgewend, durfde Ina Kuper, die na het vertrek van Ernst Kuipers naar het Binnenhof als waarnemend voorzitter van het Landelijk Netwerk Acute Zorg (LNAZ) en het Landelijk Coördinatiecentrum Patiënten Spreiding (LCPS) optreedt, donderdag in het radioprogramma Sven Op 1 niet te zeggen. ‘Maar gezien de ontwikkelingen in de landen om ons heen lijkt het waarschijnlijk dat we niet in zo’n scenario terecht gaan komen.’

Toch blijft het zaak de ziekenhuiscijfers goed in de gaten te houden. De dalende trend in het aantal nieuwe ziekenhuisopnamen lijkt de laatste dagen langzaam te stagneren. Als de omikrongolf daadwerkelijk een kentering veroorzaakt, is dat waarschijnlijk eerst en voornamelijk zichtbaar op de verpleegafdelingen. Op dit moment neemt het aantal nieuwe opnames daar nog af, maar wel een stuk minder snel dan vorige week.

Meer over