Ziekenhuis enthousiast over markt

Het zindert van de marktwerking in de zorg. Particuliere investeerders zien winstkansen. Privéklinieken tieren welig. Maar werkt de markt wel?...

Een vies woord is marktwerking in de zorg allang niet meer. Het ritselt van de privéklinieken en van de particuliere geldschieters die winstkansen ruiken. Onlangs werd het eerste ziekenhuis, het Slotervaart in Amsterdam, gekocht door een commercieel bedrijf.

Maar werkt de markt?

Bij de ooglaserklinieken in ieder geval wel. De ongeveer zeventig klinieken in Nederland zijn een daverend succes voor de patiënten. De centra zijn verwikkeld in een zware concurrentiestrijd. Kortingsaanbiedingen tot 1.000 euro vliegen de klanten om de oren.

Het succes is zo groot dat ook traditionele ziekenhuizen privé-oogklinieken hebben opgericht om te voorkomen dat hun patiënten zich elders laten laseren, zoals de HaaglandenKliniek deed in Den Haag, eigendom van het Medisch Centrum Haaglanden.

‘Het ziekenhuis wilde zorg blijven bieden, de specialisten wilden een prettiger werkomgeving en wij wilden experimenteren met een nieuwe structuur’, zegt directeur Stefan Kroese van de privékliniek. Er worden niet alleen ogen gelaserd. De ongeveer drieduizend patiënten die dit jaar worden behandeld, ondergaan huidtherapie, plastische chirurgie, dermatologie, ooglaserbehandelingen en kaakchirurgie. De HaaglandenKliniek denkt aan uitbreiding van het pakket met antisnurktherapie, zegt Kroese. Winst wordt nog niet gemaakt. Het risico is voor de aandeelhouder, het ziekenhuis.

Waarom gaat een ziekenhuis de markt op? Een rondgang laat zien dat de meeste vooral de organisatie willen verbeteren om meer klanten binnen te halen. De veranderingen zijn een opmaat voor 2012; vanaf dat jaar mogen zorginstellingen winst uitkeren aan aandeelhouders. Dan zal blijken of die winst geïnvesteerd wordt in het bedrijf of terechtkomt in de zakken van de geldschieters.

Ook het St. Antonius Ziekenhuis in Nieuwegein heeft onlangs een privékliniek opgericht voor zorg die niet in het basispakket zit, zoals besnijdenissen en flapoorcorrecties. Bedrijven die snel hulp willen voor hun personeel kunnen er eveneens terecht. Volgens Maarten Rook, bestuursvoorzitter in Nieuwegein, wordt het woord markt in de zorg niettemin nog ‘met kleine lettertjes’ geschreven. Een belangrijke reden voor de oprichting van dit Antonius Behandel Centrum (ABC), is, zegt Rook, ‘te voorkomen dat onze specialisten als duiven overal heen vliegen.’

Zijn afschrikwekkend voorbeeld is de Privé-kliniek Heerenveen, die in 2002 door een aantal specialisten van het ziekenhuis De Tjongerschans werd opgericht, zonder overleg met hun directie. De specialisten hebben ook aandelen in dit private bedrijf. Toen de privékliniek concurrent dreigde te worden van het ziekenhuis, door dezelfde behandelingen aan te bieden, stapte de directeur op.

‘We ontkomen er niet aan dat onze specialisten buiten de deur gaan werken’, beseft Rook. ‘De privékliniek Berg en Bosch in Bilthoven gaat binnenkort orthopedische behandelingen doen. Onze orthopeden werken daar ook.’ Door de betaling via het ABC te laten lopen, hoopt hij de band tussen de artsen (die voor de helft aandeelhouder daarvan zijn) en het ziekenhuis hecht te houden.

Vorig jaar opende het Nederlands Proctologisch en Bekkenbodem Centrum in Leiderdorp de deuren. Een particulier initiatief van Arthur Gerritsen van der Hoop, hoofd van de maag/darm/leverafdeling van het Leids Universitair Medisch Centrum. Patiënten vinden proctologische klachten (aan de anus) genant. Ze hebben baat bij een expertisecentrum waar alle specialisten beschikbaar zijn. ‘Zo voorkomen we dat een patiënt terechtkomt bij een arts die het probleem niet oplost. Daardoor wordt veel geld uitgegeven’, zegt Gerritsen, die grootaandeelhouder is. ‘Bij ons weet de patiënt in een ochtend waar hij of zij aan toe is’.

Het centrum mikt op 2.500 patiënten in vijf jaar, aldus de twee andere aandeelhouders, de directeuren Mariëlla de Jong en Pieter van den Berg. Het werkterrein wordt uitgebreid. ‘We willen hier ook een expertisecentrum vestigen op het gebied van de buikwand’, zegt Van den Berg.

Het Scheperziekenhuis in Emmen pakt de zaken breder aan. Vorig jaar nam het een aandeel van 50 procent in het plaatselijke bouwbedrijf Omale. Samen zijn ze eigenaar van de gloednieuwe Dialysekliniek Noord in Beilen, die sinds begin dit jaar operationeel is. De zorg in de dialysekliniek, die volledig wordt vergoed door verzekeringen, is eveneens privé-eigendom: een letselschade-advocaat bezit een kwart, Fresenius, de fabrikant van de dialyse-apparatuur, 10 procent en de internistenmaatschap van het ziekenhuis en het ziekenhuis bezitten elk bijna eenderde van de aandelen. ‘Wij willen een vinger in de pap’, zegt bestuursvoorzitter Pieter Windt van het Emmense ziekenhuis.

Binnenkort opent het Scheperziekenhuis een apart centrum voor maagbandjes-chirurgie; ook al een snelle stijger op de lijst van nieuwe centra. Het ziekenhuis en de chirurgen hebben hier beide een belang in. ‘Het gaat me niet om de dollartekens’, zegt Windt. ‘Als je met een ziekenhuis winst wilt maken, moet je andere dingen doen. Ik wil problemen oplossen. Een tweede reden is de verhouding tussen het ziekenhuis en de medische staf beter te regelen. Als de specialisten mede-eigenaar zijn van de zorg, is hun betrokkenheid anders dan wanneer ze alleen salaris ontvangen.’

Windt en Rook zijn niet de enige directeuren die pogen de specialisten nauwer te binden aan hun ziekenhuis. Die politiek is begrijpelijk. In 2008 vervalt de inkomensgarantie, de zogeheten lumpsum, die specialisten nu nog hebben als ze werken in een ziekenhuis. Die lumpsum zet weliswaar een rem op het aantal patiënten dat ze mogen behandelen, maar garandeert ook een vast inkomen. Vanaf 2008 bepaalt het aantal behandelingen hoeveel een specialist verdient. Die zou dan kunnen besluiten zijn heil elders te zoeken. ‘Dan loopt zijn belang niet meer parallel aan dat van het ziekenhuis’, zegt bestuursvoorzitter Wander Blaauw van het Medisch Centrum Leeuwarden. Daarom gaat hij het ziekenhuis, een stichting, omvormen tot een besloten vennootschap. Specialisten moeten daarvan aandeelhouder kunnen worden. ‘De specialist heeft er dan niet alleen belang bij zo veel mogelijk patiënten te behandelen, hij zal ook beter op de kosten letten. Dat is een geweldige manier om efficiënt te werken’.

Steeds meer ziekenhuizen gaan het aantal bezoekers dat zij dagelijks binnenkrijgen commercieel uitbaten door zorgboulevards te bouwen; met kindercentra of winkels. Zorgservices Twente in Hengelo, eigendom van de Ziekenhuisgroep Twente, bouwt aan zulke boulevards bij de ziekenhuizen in Hengelo en Almelo. ‘In Almelo komen per dag dertienduizend mensen in het ziekenhuis, in Hengelo tienduizend’, zegt directeur René Grim. ‘De bank en het bouwconcern stellen rendementseisen. Maar wij bepalen wie toegevoegde waarde aan de boulevard kan geven. Voor je het weet, zit er een videotheek. Dat willen we niet.’

De ziekenhuiszorg lijkt onmiskenbaar op weg naar de markt. Kroese van de Haaglandenkliniek: ‘Marktwerking is hartstikke leuk, maar ziekenhuizen lopen zichzelf voorbij als ze denken dat alles het ziekenhuis uit moet.’

Meer over