Zeven vragen over de afrekeningen en georganiseerde misdaad

Hebben alle moorden met elkaar te maken, van Jan Femer en Sam Klepper in 2000 tot Evert Hingst en John Mieremet in de afgelopen week?

De Amsterdamse gangsteroorlog, zoals de liquidaties wel worden samengevat, is een prachtige prooi voor theorievorming. De meest gehoorde verklaring is dat de onenigheden begonnen met de verkeerde aflevering van een partij hasj. Die kwam terecht bij de bende van Sam Klepper en John Mieremet.

De hasj was bedoeld voor Magdi Barsoum, een Egyptenaar met veel bezittingen op de Amsterdamse Wallen en de directeur van een eigen drugsnetwerk. Barsoum zou onder protectie hebben gestaan van de Joegoslavische maffiabaas Sreten ‘Jotcha’ Jocic.

De Joego’s zochten de confrontatie met de clan van Klepper, die zich later zou aansluiten bij de Hells Angels. Aanslagen over een weer volgden. Het ging daarbij steeds minder om de hasj en steeds meer om de macht in de misdaad. Er vormden zich herhaaldelijk nieuwe criminele kongsies. De naam van de voormalige Heineken-ontvoerder Willem Holleeder kwam daarbij steeds nadrukkelijker naar voren.

Maar er zijn meer verklaringen gegeven, die meer of minder serieus zijn te nemen. De misdaadoorlog zou bijvoorbeeld te maken hebben met de aanhouding van topcrimineel en politie-informant Mink K., die moest worden gewaarschuwd niet al te loslippig te worden.

Het is nog steeds goed mogelijk dat de aanslagen niets met elkaar te maken hebben, of dat maar enkele aan elkaar zijn gerelateerd. In de chaos van de georganiseerde misdaad zijn misverstanden snel geboren. De gebrekkige communicatie en de gebruikelijke paranoia in de grote criminaliteit vormen nu eenmaal een explosief mengsel.

Bovendien, er lopen genoeg opportunisten rond die onder dekking van een ‘gangsteroorlog’ hun kans schoon zien nog snel even een oude rekening te vereffenen.

Waarom doen ze het, die liquidaties?

Geweld is de smeerolie van de georganiseerde misdaad. Voor de oplossing van conflicten kun je niet naar de rechter. Van een partij gestolen hasj doe je geen aangifte. De sterkste wint.

Vaak is een gewelddadige reputatie belangrijker dan het geweld zelf. Zo’n reputatie schrikt potentiële concurrenten af, bijvoorbeeld als die overwegen zich ook op de cocaïnemarkt te begeven. Het kan collega-criminelen ook weerhouden van een poging een container met drugs te stelen.

Geweldsgebruik houdt de eigen mensen op koers. Blijf loyaal aan de baas en je blijft leven, is de boodschap. Zo is de discipline van de bende gebaat bij wat afschrikwekkende acties, ook al vinden die plaats buiten de eigen kring.

Zo lijkt het allemaal keurig beredeneerd, maar het geweld blijkt vaak het resultaat van niets meer dan gekwetst eergevoel of een verondersteld gebrek aan respect. Het gebruik van geweld is slecht voor de zaken. Een lijk trekt meer aandacht van de politie dan een geruisloos verhandelde partij heroïne.

Mooi toch? Laten ze elkaar maar afschieten!

Dat is niet verstandig. Natuurlijk in de eerste plaats uit overwegingen van medemenselijkheid. De politie heeft de goede gewoonte dat ze beoogde slachtoffers waarschuwt als ze hoort van moordplannen. Ook al maakt ze daar een recherche-onderzoek mee stuk.

Ook hoeft niemand zich te verheugen op de nieuwe heersers in de misdaadwereld als hun weg naar de top is geplaveid met de lichamen van criminele concurrenten. Vroeg of laat zijn ook hun dagen geteld. Hun opvolgers zullen nog meer geweld gaan gebruiken.

Bovendien, het geweld stopt al lang niet meer bij de imaginaire grens tussen boven- en onderwereld. De geweldsspiraal heeft de bovenwereld al lang bereikt. Willem Endstra was misschien een witwasser, maar ook een vastgoedhandelaar die zaken deed met banken en bedrijven. Ook de liquidatie van Evert Hingst, nog maar net teruggetreden als advocaat (na zijn aanhouding wegens witwassen), is daar een teken van.

Wie volgt, als boeven en bedrijfsleven al aan de beurt zijn geweest? Het wachten is op de liquidatie van de eerste officier van justitie, politieman of rechter.

Waarom kunnen ze die moorden niet oplossen?

Het gaat om het verkrijgen van bewijs. De moorden zijn gepleegd door mensen die weinig sporen achterlieten. Hun mogelijke opdrachtgevers zijn gewend hun activiteiten redelijk effectief af te schermen voor nieuwsgierige rechercheurs. Heel professioneel dus.

Ook zijn er geruchten over corruptie, al zijn weinig aanhoudingen gedaan. De corrupte Rotterdamse rechercheur Richard L., die bendes tipte over onder meer afluisteren, was daarvan een voorbeeld.

Wat moeten we dan, nu justitie nog niet één van al die moorden heeft kunnen oplossen?

Er worden doorgaans twee mogelijkheden genoemd. De eerste is doorgaan met de huidige opsporingsmethoden, inclusief nieuwe methoden als direct afluisteren. Maar dan wel met grote investeringen in opsporingspersoneel. Meer mensen, en ook mensen die hoger zijn opgeleid. Justitie en politie hebben grote moeite financieel specialisten aan te trekken.

De tweede mogelijkheid is uitbreiding van de wettelijke mogelijkheden in de opsporing. Het Openbaar Ministerie mag een kroongetuige nu niet meer dan eenderde strafvermindering beloven. Binnen de opsporing wordt daar om gelachen. Wie de georganiseerde misdaad werkelijk een klap wil toebrengen, moet kroongetuigen ruimhartig kunnen belonen.

Dat heeft ook nadelen. Meer gebruik van kroongetuigen zal onder meer leiden tot meer geweld in de misdaad. Een dode sluit immers geen deal met justitie.

Het omdraaien van de bewijslast in financiële zaken wordt ook wel geopperd als een goede mogelijkheid om misdadigers aan te pakken. Tegenover de fiscus moet de gewone burger zelf bewijzen dat hij het geld eerlijk heeft verdiend. Waarom zou dat niet ook zo kunnen zijn bij criminelen? Laat maar eens zien waarmee je een vastgoedpakket van twintig miljoen euro hebt verdiend, zoals de vriendin van John Mieremet. Geen goede verklaring? Dan afpakken.

Dan is er nog een paardenmiddel. De volksgezondheid mag volgens de overheid gediend zijn met een drugsverbod, het heeft wel een monster gecreëerd. De georganiseerde misdaad drijft voor een belangrijk deel op de drugshandel. Legaliseer drugs en die geldstroom droogt op. Al zal de zware misdaad ongetwijfeld blijven bestaan; van illegaal gokken tot afpersing in de vastgoedwereld.

Loont misdaad nog?

Ja, voor wie rechtop blijft staan. Wie handig is, verdient miljoenen euro’s. Er zijn er genoeg die dat lukt – en die nooit onder een wit laken belanden. Aan de andere kant vormen de recente liquidaties geen reclame voor het vak.

Meer over